Gourt Home::Gourt :: Chiù-khí
Chiù-khí sī chhùi-khí pēⁿ ê 1 khoán koè-têng kap kiat-kó. In-ūi gê-khí ê kiat-kò· siū siong-hāi, chhùi-khí seⁿ chiù-khang. Chiù-khí sī put-chí-á phó·-phiàn ê pēⁿ, kan-na kám-mō· koh khah phó·-phiàn. It-poaⁿ lâi kóng, gín-á, nî-hoè khah chió ê sêng-liân-lâng hoat-seng chiù-khí ê pí-lē khah koân, chóng--sī jīm-hô lâng to̍h ū khó-lêng hoat-seng. Chiù-khí sī siàu-liân-lâng lak chhùi-khí siāng-kài chú-iàu ê goân-in.
Goân-in
Chiù-khí ê hoat-pēⁿ in-toaⁿ kap hoat-pēⁿ koè-thêng ia̍h-bô chin chheng-chhó, m̄-koh tāi-pō·-hūn lóng jīn-ûi kah sè-khún, sng, í-ki̍p thoat-kài-hoà (decalcification) ū tī-tāi. Pêng-siông-sî lán lâng ê kháu-khiuⁿ thàu-té lóng-ū sè-khún tī--leh. Lán teh chia̍h mi̍h ê sî-chūn, hia ê sè-khún tio̍h ē kā carbohydrate, te̍k-pia̍t sī chià-thn̂g, siau-hoà sán-seng sng. Tī sng ê khoân-kéng chi-hā, pH-ti̍t kàng-kē, chhùi-khí hoat-seng kài-lî-chú (calcium ion) kap lîn-sng-kin-lî-chú (phosphate ion) ùi gê-iū-chit kái-lî chhut--lâi ê thoat-kài-hoà hiān-siōng, sûi-āu pH-ti̍t seng-koân, ah kài-lî-chú kap lîn-sng-kin-lî-chú ē koh-chài tîm-chek tńg--khì hêng-sêng koh-kài-hoà (recalcificatioh), ia̍h tio̍h-sī kóng tú-khí-seng ê chiù-khí sī ē-tàng hôe-ho̍k--ê, m̄-koh nā thoat-kài-hoà khah iâⁿ-bīn, chiù-khí choân lâi hoat-seng. Sè-khún, sng, lah-sap-mi̍h-á kah chhùi-nōa thàu-lām chò-hoé chiâⁿ-chò 1-khoán liâm-liâm iū-koh n̂g-n̂g, chiâⁿ-gâu liâm chhùi-khí ê bu̍t-chit, hō·-lâng hō-chò khí-khún-pan (dental plaque). khí-khún-pan poaⁿ-ián chiù-khí kap khí-chiu-pēⁿ ê koan-kiān kak-sek.
Kî-thaⁿ in-sò·
̀- Chhùi-khí
- Chhùi-nōa
- Chia̍h-mi̍h
Chèng-thâu kah cheng-siōng
Chèng-chōng (syndrome)
Chiù-khí bô tiāⁿ-tio̍h ē thiàⁿ, phó·-lio̍k lâi kóng tio̍h tán-kàu gê-iū-chit hō· phò·-hāi kàu siong-tong thêng-tō·, chiah-ē thiàⁿ. Chiù-khí mā bô-tek-khak ē-ū chiâⁿ tōa ê chiù-khang tī chhùi-khí ê piáu-bīn hō· lâng khòaⁿ-kìⁿ, tiāⁿ-tiāⁿ sī piáu-bīn kan-tāⁿ ū sè-kah--khang-á ê khang-chhùi, lāi-té í-kēng chiù kah khang-khang-khang.
Cheng-siōng' (sign'')
Gê-i-su chú-iàu sī thàu-kòe ti̍t-chiap koan-chhat, thàm-chiam thàm-chhek (probing), kap tiān-kong liap-iáⁿ (radiograph) lâi kiám-cha chiù-khí. Gê-i-su tāi-seng ti̍t-chiap koan-chhat kám-ū chiù-khí? Chiù-khí ê lîm-chhn̂g cheng-siōng siāng tāi-seng sī "pe̍h-tiám". Tī pe̍h-tiám sî-kî iah-bô chhùi-khí kò·-chō ê bêng-hián sòng-sit, chiù-khang ê chìn-hêng sī ē-tàng hôe-ho̍k--ê. Kàu--liáu khah lo̍h--bóe ū kim-sio̍k lî-chí, chhùi-nōa ê nn̄g-pe̍h-chit, he̍k-sī hun-tái tîm-chek ê sî, pe̍h-tiám tio̍h piàn-sêng n̂g-sek, ka-pi-sek, he̍k-sī o·-sek, soah--lâi chiù-chhng khai-sí chhut-hiān jī-chhiáⁿ bē-tàng koh hôe-ho̍k. Gê-i-su soah--lo̍h-lâi ē iōng thàm-chiam thàm-chhek chiù-khang. Sú-iōng tiān-kong liap-iáⁿ ē-tàng pang-chàn chiù-khí ê chín-toān, m̄-koh tiān-kong-phìⁿ só· khòaⁿ--tio̍h ê chiù-khang pí si̍t-chè siōng ê chiù-khang khah sè.
Lîm-chhn̂g siōng, tùi 3 ê kak-tō· kā chiù-khí hun-chòe 6 lūi:
- Chiù-khí ê ūi-tī:
- Sió-khut-á kap li̍h-phāng chiù-khí: chiù-khí tī chhùi-khí ka-ha̍h bīn ê sió-ku̍t-á kap li̍h-phāng.
- Pêng-hôa bīn chiù-khí: chiù-khí tī chhùi-khí ê pêng-hôa piáu-bīn.
- Hoat-pēⁿ ê sok-tō·:
- Kip-sèng chiù-khí: hoat-chok liáu chiok-kín , siâng-chāi chhut-hiān tī 20 hòe chìn-chêng, pí-jû kóng rampant caries.
- Bān-sèng chiù-khí: hoat-seng ê sok-tō· chiâⁿ bān, pí-jû kóng arrested caries, ū tang-sî-á ē chū-jiân siau-sit.
- Goân-hoat a̍h sī chài-hoat:
- Goân-hoat-sèng chiù-khí: chiù-khí hoat-seng tī goân-té bô chiù-khí ê gê-iū-chit he̍k gê-pún-chit.
- Chài-hoat-sèng chiù-khí: chiù-khí hoat-seng tī thiām-pó·-bu̍t chi-hā he̍k pian-iân.
Tī-liâu
Gê-i-su tī-liâu chiù-khí ê hong-sek sī sú-iōng sōan-chio̍h bôa-chiam (diamond bur) bôa-tû chiù-khí ê pō·-ūi, soah--lâi sú-iōng thiâm-pó· châi-liāu lâi thiâm-pó·. Hiān-tāi siâng-chāi sú-iōng ê thiâm-pó· châi-liāu ū:
- a-má-káng (amalgam)
- Ho̍k-ha̍p-chhiū-chí (composite resin)
- Khe-kim (gold alloys)
- Phó·-thong kim-sio̍k (base metal)
- Hûi-á (porcelain)
- Ho̍k-ha̍p chhiū-chí (composite resin)
Ī-hông
Chia̍h-mi̍h khòng-chè
Siāng ū-hāu ê ī-hông hoat-to· chi-it sī chīn-liōng mài chia̍h cheng-chè ê thn̂g-lūi chia̍h-mi̍h. Nā-beh chia̍h tit hoaⁿ-hí, koh bē chhùi-khí-thiàⁿ, tû-liáu ióng-sêng liông-hó ê kháu-khiuⁿ chheng-kiat koàn-sì í-gōa, koh-ài phòe-ha̍p chia̍h-si̍t koán-lí, soán-tek sek-tòng ê chia̍h-mi̍h, kap khòng-chè gâu chiù-khí ê chia̍h-mi̍h ê liap-chhú-liōng.
It-poan lâi-kóng, liâm-sèng koân, hâm thn̂g chē, cheng-chè ê piáⁿ-koaⁿ tiám-sim sī siāng-gâu chiù-khí ê chia̍h-mi̍h. In-chhú teh chia̍h tiám-sim ê sî-chūn, tio̍h-ài chim-chiok soán-tek.
Khòng-chè chia̍h-si̍t ê chò-hoat
- Ióng-sêng tha̍k si̍t-phín piau-chhiam ê koàn-sì tāi-seng, m̄-thang kò·-bé hâm thn̂g siuⁿ chē ê si̍t-phín.
- kā gâu chiù-khí ê si̍t-bu̍t chīn-liōng hān-chè tī 3 tǹg pn̄g-chêng he̍k pn̄g-āu 1 tiám-cheng lāi lâi chia̍h，jî-chhiáⁿ pn̄g-āu ài sé-chhùi bín-chhùi-khí, sé liáu bē-sái koh chia̍h mi̍h-kiāⁿ.
- Chim-chiok soán-tek 3 tǹg chi-kan ê tiám-sim.
- Khah mài chia̍h chē thn̂g gâu liâm chhùi-khí ê chia̍h-mi̍h, soán-tek kî-thaⁿ sek-ha̍p ê tāi-iōng-phín.
- Soán-tek sú-iōng chheⁿ-chhài kóe-chí lâi chò 3 tǹg chi-kan ê tiám-sim.
- Pē-bú he̍k-chiah sī-tōa mài iōng thn̂g-kó lâi chiáng-lē kap phiàn gin-á.
- Chhù-lāi ê lâng ê li̍p-tiûⁿ tio̍h-ài siāng-khoán, chiah-bē kā gin-á ê koan-liām chhòng--loān-khì.
Chia̍h-mi̍h ê soán-tek
- Chīn-liōng phiah-bián ê chia̍h-mi̍h:
chocolate (chocolate gû-leng), chhiū-ni-thn̂g, ngē ê thn̂g-kó, 棒棒糖, thô·-tāu-thn̂g, 太妃糖, peng-kî-lîn, 甜甜圈, 蘋果派, 棗糕, hâm-thn̂g ê piáⁿ-koaⁿ, 可可, khì-chúi, ka-thn̂g ê kó-chiap, phô-tô-koaⁿ, kóe-chí koàn-thâu, kó-chiùⁿ, phang-bi̍t, thô·-tāu-chiùⁿ téng-téng. - Ē-ēng-tit khó-lū ê chia̍h-mi̍h:
So·-tá piáⁿ , bô-thn̂g ê chhiū-ni-thn̂g, thô·-tāu，he̍k-tô, kōe-chí, bán-thô, pau-á, 酪餅, pe̍h-kún-chúi, chió-thn̂g he̍k bô-thn̂g ê ím-liāu, bô ka-kang kòe ê chheⁿ-chhài kóe-chí, ke-bah-kak, bah-so·, hî-so·, liû-hî-sī.
Kháu-khiuⁿ ōe-seng
Liông-hó ê kháu-khiuⁿ ōe-seng sī ī-hông chiù-khí ê tē-2 ê hoat-to·, te̍k-pia̍t sī pêng-hôa bīn ê chiù-khí. 1 kang siāng-chió 1 kái sú-iōng khí-bín-á sé-chhùi kap khí-sòaⁿ chheng chhùi-khí-phāng sī chiâⁿ tiōng-iàu ê chheng-kia̍t khang-khòe. Sú-iōng hâm-ū chlorhexidine ê lo̍k-chhùi-chúi sui-jiân ê-tàng ek-chè gê-khún-pan hêng-sêng, m̄-koh gê-i-su bô chàn-sêng tn̂g-kî sú-iōng.
'''Kái-piàn chhùi-khí piáu-bīn he̍k chhùi-khí kò·-chō
Hu̍t lî-chí tn̂g-sî-kan tiāⁿ-tiāⁿ kap khí-iū-chit chiap-chhiok ē-tàng sú-ti̍t chá-kî ê chiù-khí koh-chài kài-hòa, lēng-gōa koân lông-tō· ê hu̍t mā ē-tàng ek-chè gê-khún-pan sán-seng sng. Só·-í hu̍t-hòa-bu̍t ē-tàng kiám-chió chhùi-khí kài-chit ê liû-sit, pang-chō· chá-kî chiù-khí ê hôe-ho̍k, sú-ti̍t chhùi-khí tùi chiù-khí koh-khah ū té-khòng-la̍t. Gê-i-su siâng-chài kiàn-gī lī-iōng hu̍t-hòa-bu̍t ê hoat-tō· ū:
Kî-thaⁿ ê pō·-sò·
- Ím-chúi-ka-hu̍t (飲水加氟)
- Chia̍h hu̍t-tēng (口服氟錠)
- Hâm-hu̍t khí-ko kap lo̍k-chhùi-chúi
- Kio̍k-pō·-chhat-hu̍t (局部塗氟)
- Sió-khut-á kap li̍h-phāng hong-pì
Goā-pō· liân-kiat
نخر الأسنان | Caries | Zahnkaries | Dental caries | Kario | Caries | Karies | Carie dentaire | עששת | Carie dentaria | う蝕 | Dantų kariesas | Cariës | Próchnica zębów | Cárie | Кариес | Zubný kaz | Karies | 齲齒
"Chiù-khí"