Gourt Home::Gourt :: Sociolinwince
Li sociolinwince, c' est ene syince ki louke kimint çki les lingaedjes sont djåzés podbon emey les djins ki les pratikèt, nén fok tecnicmint, mins eto sicolodjicmint et dins les diferins léts d' ene societé. Les cis (cenes) ki s' end ocupèt si lomnut sociolinwincieu. Li sociolinwince pout dmorer ådvins d' on seul lingaedje, et, dabôrd, situdyî li manire di cåzer di trokes d' ådjes (lingaedje del djonnesse, lingaedje des axhlåve), u di trokes sociåles (lingaedje del hôte / lingaedje des ptitès djins), u dins diferinès coines do payis, u dins diferins payis k' on-z î djåze cisse langue la. E walon, metans, li bate di dvize, todi mo spitante, so l' atouwance (sorlon les viyaedjes, les mestîs, tot djåzant ås biesses, ådvins del famile), c' est, pårmint, del sociolinwince. Sifwaitmint, kimint çki les waloncåzants lomnut li lingaedje k' i djåzèt: patwès, walon, walon lidjwès, evnd., d' après la k' i dmorèt.
Po les mancîs lingaedjes, li sociolonwince va studyî, avou, li raddisté do rescoulaedje des ptitès langues divant li spotchant lingaedje. U, årvierdimint, li ravicaedje des ptits lingaedjes, ki rispitnut dins des noveas dominnes, come sol Daegntoele, pa egzimpe.
Li soûmint del sociolinwince, c' est l' responda. Dabôrd, gn è pout aveur di l' adire inte çou ki les respondeus dijhnut (metans : "dji sai" u "dji n' sai nén" l' walon) et l' veur (boutans: ratourner e walon ene vintinne di mots d' francès). Li sociolinwince est diferinne do linwe-ehåyaedje, la ki c' est les linwincieus u les bouteus po on lingaedje ki sayèt di fé bodjî l' societé po-z amidrer si statut, u li manire del djåzer u del sicrire.
Istwere del sociolinwince
On rwaite voltî William Labov come l' askepieu del sociolinwince. El Walonreye, on pout dire ki c' est Michel Francard k' a stî l' enondeu des rcwerances di sociolinwince, e 1987. Di l' alére (sol sociolinwince et l' linwe-ehåyaedje) :
- CALVET, L.J. (1974) Linguistique et colonialisme. Petit traité de glottophagie. Payot, Paris.
- LABOV, W. (1976) Sociolinguistique Les éditions de minuit, Paris.
- LABOV, W. (1978) Le parler ordinaire Les éditions de minuit, Paris.
- CALVET, L.J. (1987) La guerre des langues et des politiques linguistiques. Payot, Paris.
- COOPER, R. L. (1989) Language planning and social change, Cambridge University Press, New-York.
- LAKOFF, R. T. (2000), The Language War', University of California Press, Berkeley, Californeye.
Sociolinwince e walon
Tuzêyes di sociolinwince, sins chifes.
- Jules Feller, cwand i tournéve avou Djhan Haust po trover des temons po l' Dictionnaire Général de la Langue Wallonne, inte 1900 et 1910, il a noté sovint li sintumint des djins des viyaedjes cwand i lzî djhént k' il alént fé des rcwerances so les mots e walon. Dins les gros borks, come Bouyon, Li Tchestea, Måtche u Bastogne, gn aveut nouk ki vleut responde, sogne di ricnoxhe k' i djåzéve li walon (Feller, Notes de philologie wallonne, 1912). Mins nerén, gn a nou chifraedje di ces reyaccions la.
- Pareymint, li govienmint d' Brussele n' a måy volou di dmander cwè so l'uzaedje do walon dins les rcinsmints djenerås (1866, 1880, 1890, 1900, 1910, 1920, 1930, 1947), mågré des dmandes del SLLW (Annales SLLW, 24, 1911 p.84-89, 28, 1920 p. 73-90).
- Gn a dinltins yeu des rcwerances sol divizaedje do walon dins les viyaedjes di Élessene, Purnôde eyet Lûtbwès.
- E. Marckx, Etude sociolinguistique de la vitalité du dialecte wallon a Neuvillers (Ne 33) (situdia sociolinwistike sol vicansté do pårler walon a Nuviyè), memwere al l' univ d' Anviesse (Rijksuniversiteit Antwerpen) e 1987. On rwaite li porcintaedje di djins ki djåzèt co walon, si c' est des omes u des femes, di kéne ådje, a ké moumint et dins kéne sôre di bate di dvizes.
- Gérard, Nicolas La standardisation et l'enseignement des langues régionales romanes de Wallonie à la lumière de son institutionnalisation (li rfondaedje et l' acsegnmint des lingaedjes romans del Walonreye veyou pal bawete des soces ki boutnut po), memwere al l' univ do Vî-Lovén (K.U.L.) e 2002. I louke kimint çki 4 soces ki parpinsnut l' walon, tournèt : li SLLW, li CRLE, l' UCW eyet Li Rantoele.
Sociolinwincieus do walon
(et waloneus k' ont fwait del sociolinwince, tot l' sepant u nén)
- di leu mestî :
- Michel Francard (linwincieus a l' univiersité) li prumî a aveur rexhou des chifes sol rissintance des djonnes eviè l' djåzaedje e walon. I fjheut responde les studiants ki moussént a l' univiersité di 1988 a 1991. Adonpwis, il a corwaitî li vicansté do walon dins les viyaedjes metous a l' aschate des pårlers walon et lussimbordjwès, Tîtindje eyet Bhô.
- Jean-Pierre Hiernaux (sociolodjisse a l' univiersité) a acvierné deus tezes, tot fjhant rcweri so les såmes et les idêyes des waloneus.
- fijheus d' tezes et d' memweres.
- E. Marckx e 1987.
- Jacques Werner (acvierné pa J.P. Hiernaux): e 1996, il a fwait responde 20 waloneus, et, did la, fé des trokes, sorlon li sôre di boutaedje k' i rindèt do må po, les idêyes di tchaeke sol walon, eyet leu-z apinse so l' avni do walon.
- Bénédicte Nihoul (acviernêye pa J.P. Hiernaux) e 1997: ele a fwait responde 13 djonnes raprinde, k' ele lome (waloneu) : shijh situdiant(e)s ås scoles di walon d' Nameur, deus scoleus do walon e scole, et troes djouweus d' teyåte e walon.
- Lorint Hendschel (acvierné pa M. Francard) a studyî li cnoxhance do walon emey les djins d' Åssôrt e 1998.
- Daphné Leclercq, a corwaitî les cåzaedjes do viyaedje di Bhô e 1999. Et rindjî les respondeus sorlon k' i djåzént kel francès, k' i djåzént deus lingaejes (francès et lussimbordjwès, walon et francès, francès et almand), troes lingaedjes (francès, lussimbordjwès et almand; walon, lussimbordjwès et francès) u cwate lingaedjes (walon, lussimbordjwès, francès et almand).
- Nicolas Gérard (acvierné pa Pierre Swiggers) e 2002.
- ricwereus po leu plaijhi.
- J. M. Remouchamps, e 1920, aveut scrît ås comenes, et lzî dmander s' on eployive li walon dins les dvizaedjes des conseys cominås.
- Emile Meurice fijha ene inkete, e 1996 a Lidje. Il dna a 584 djonnes ene djivêye di spots ou d' mots e walon et lzî dmander s' i les comprindént.
- Lucyin Mahin a fwait sacwants rcweras al vole:
- E 1994, ene inkete dilé 21 waloneus et rcåzeus rashonnés a Transene, po vey s' i pinsént k' on pleut djåzer e walon di totes sôres di sacwès (avou ene lisse di 25 sudjets k' i faleut dire si åy u non).
- E 2002, il a cachî so l' uzaedje u l' coprindaedje do walon pa 36 djins k' ont vnou dire leu tchaplet po s' pa, a Libråmont.
- Soces.
- e 1997, l' UCW a prezinté des statistikes so les rwaitants des teyåtes e walon, bråmint etcherpintêyes pa Luc Baufays.
- e 2004, Pablo Sarachaga, a spårdou sacwantès statistikes sol cibernaiviaedje so les waibes e walon del Rantoele.
- Diyalectolodjisses.
- Jean-Jacques Gaziaux, tot studiant l' uzaedje des pronos d' atouwance, ramexhna des dnêyes sociolinwistikes, so les diferinces d'eployaedje do prono ti-minme 2 e Payis d' Djodogne ey e Coûtchant walon. I djåze ossu del tchuze di dire vos u d' atouwer dins diferins léts sociås, come les ovrîs et les gros cinsîs, u inte près-parints. (Langages et conventions sociales; tutoiement et vouvoiement, D.W., T. 28, 2000, pp 65-86).
Hårdêyes difoûtrinnes
(e francès)
- Pådje del sociolinwince do walon
- Racourti del teze da Werner
- Racourti del teze da Bénédicte Nihoul
- Memwere da Nicolas Gérard
- Tot l' ovraedje (aberwetåve)
- Rascourti parexhou dins "Singuliers"
Sosiolinguistiek | Sociollingüística | Социолингвистика | Sokioyezhoniezh | Sociolingüística | Sociolingvistik | Soziolinguistik | Sociolinguistics | Sociolingüística | Sotsiolingvistika | Sociolinguistique | Sociolingüística | Szociolingvisztika | 社会言語学 | Sociolinguïstiek | Sociolingüística | Sociolingvistică | Социолингвистика | 社会语言学
"Sociolinwince"