Hukuk

Türk Dil Kurumu Tanımı

Toplumu düzenleyen ve devletin yaptırım gücünü belirleyen yasaların bütünü, tüze: "Hukuk, dâimâ âdetlerin peşinden gider, önüne geçmez."- Peyâmî Safâ.
Bu yasaları konu alan bilim: "Kaldı ki böyle bir hareket, milletlerarası hukûka taban tabana zıttı."- Y. K. Karaosmanoğlu.
Yasaların cezâ ile ilgili olmayıp alacak verecek gibi dâvâları ilgilendiren bölümü.
Haklar.
(mecaz) Ahbaplık, dostluk.

Genel Tanım

Toplumun genel menfaatini veya fertlerin ve toplumun ortak iyiliğini sağlamak maksadıyla konulan ve kamu gücüyle desteklenen kâide, hak ve kânunların bütünüdür. Hukuk Devleti, fertlere hukuk güvenliğini sağlayan âdil devlet düzenidir. Buna idarî biçimi ne olursa olsun (Cumhûriyet; Krallık; Pâdişahlık) idâresi hukûka bağlı devlete de denir. Hukuk devletinde devlet, sâdece hukûku koyan bir varlık olarak değil, aynı zamanda hukûka bağlı bir varlık olarak da ortaya çıkmaktadır.

Hukuk disiplini, kendi içerisinde özel hukuk ve kamu hukûku olmak üzere ikiye ayrılır. Cezâ hukûku, kimilerince kamu hukûku alanına dâhil edilmekte, kimilerince adı geçenlerin yanında üçüncü bir dal olarak kabul görülmektedir. Medenî hukuk da ticâret hukûku, borçlar hukûku ve devletler özel hukûku yanında özel hukûkun bir dalıdır.

Türkiye'de Cumhuriyet döneminde kurulan ilk Hukuk Fakültesi 1925 yılında Mustafa Kemâl Atatürk'ün tâlîmatıyla kurulmuş olan Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi'dir. Fakat kuruluş târihi îtibâriyle en eski olan İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'dir.

Hak ve Hukuk

Hak kavramı, hukukun temel kavramlarından birisidir. Hak, adâlete ve doğruluğa saygıyı temel alan bir ahlâk ilkesidir. "Kişiye hukuk düzeni tarafından tanınmış yetki, özgürlük, olanak" şeklinde de tanımlanabilir.

Adâlet: Kısaca haklılık ve hakka uygunluktur. Öznel anlamda adâlet, herkesin hakkını tanıma konusunda değişmez ve kesin istektir. Nesnel anlamda adâlet, karşıt çıkarlar arasında hakka (hukûka) uygun bir denkliktir.

Hukuk: İnsan topluluklarında kişiler arasındaki ya da kişilerle devlet arasındaki ilişkileri düzenleyen ve uyulması devletin yaptırım gücüyle sağlanmış bulunan izin verici, düzenleyici ve yasaklayıcı davranış kurallarının bütününe verilen addır. Kısaca, idesi ve ideali adâlet olan toplumsal yaşama düzenidir. Haklar, hukuk düzeninde çok çeşitli görünümlerde ortaya çıkar: Yurttaşların devlete karşı sahip oldukları haklar var. Anayasa, özellikle ikinci kısmında "temel haklar ve ödevler" başlığı altında kişilere bu nitelikte haklar tanımış bulunuyor. Anayasanin Madde 12/1 hükmüne göre;

"Herkes, kişiliğine bağlı, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve hürriyetlere sâhiptir." Bu haklar yaşama hakkı, kişi dokunulmazlığı, düşünme ve inanç özgürlüğü, özel hayâtın korunması, seyahat ve yerleşme özgürlüğü gibi kişisel; ailenin korunması, çalışma ve sözleşme özgürlüğü, sosyal güvenlik hakkı, öğrenimin sağlanması gibi sosyal ve ekonomik; vatandaşlık, seçme ve seçilme hakları, dilekçe hakkı, kamu hizmetlerine katılma hakkı gibi siyasal nitelikte haklardır.
Bunlar dışında da özel hukuktan doğan ve kişilerin birbirlerine karşı sâhip oldukları haklar mevcuttur. Toplumsal yaşantının ortaya çıkardığı ve bireyler arasında oluşan ilişkiler çok çeşitli görünümlerde olduğu için, bunlar da farklı biçimlerde ortaya çıkar.

"Mülkiyet hakkı" gibi eşyâlar üzerinde sâhibine bir tür egemenlik veren ve herkese karşı ileri sürülebilen yetkiler söz konusudur.
"Alacak hakları" gibi yalnızca borçlusuna karşı ileri sürülebilen yetkiler vardır.
Hukuk düzeni; "fikir ve sanat ürünleri üzerindeki haklar", "ihtirâ ve îcatlar üzerindeki haklar" ya da "ticârî ad ve işâretler üzerindeki haklar" gibi insan zekâ ve düşüncesinin yarattığı ürünler üzerinde yaratıcılarına yetkiler tanımıştır.
Kişilerin yaşamı, sağlığı, vücut bütünlüğü, özel hayatı, haberleşmeleri, şeref ve haysiyeti, bilimsel ve meslekî kimliği, mâlî îtibârı, toplum içindeki yeri gibi hususlardan oluşan maddî, manevî, hatta ekonomik varlıkları üzerindeki egemen durumlarından kaynaklanan kendi "kişilik üzerindeki hakları" vardır.
"Velâyet" ya da "vesâyet" gibi genellikle aile içi yetkilerden doğan "başkasının kişiliği üzerindeki haklar" da mevcuttur.

Devlete karşı haklar, anayasayla hukuk düzeni tarafından tanınmış haklardır. Özel hukuktaki haklar, bir talanı hukukî işlemlerle tanınır ve kazanılır. Örneğin mülkiyet hakkı için öncelikle o hakka konu olacak şeyin (satın alma, bağışlanma ya da mîras gibi yollarla) hukûka uygun bir şekilde kişiye geçmesi gerekir. Alacak hakkı için kişiler arasında bir sözleşme, bir akit, bir anlaşma, bir kontrat bulunmalıdır. Özel hukuktaki hakların sona erdirilmesi, kişinin kendi irâdesine bağlıdır. Ancak bu haklar, kişinin medeni haklarıyla yaşama hakkı gibi temel haklarını kapsamaz. (bkz: mk 23)

Dizin :
- Dmoz Hukuk Dizini

Hukuk

Gourt Home::Gourt :: Hukuk

Türk Dil Kurumu Tanımı

Genel Tanım

Hak ve Hukuk