Bidding box.jpg Elli iki kartlık standart iskambil destesiyle oynanan bir iskambil oyunudur. Turnuva brici versiyonu, şansın etkisini en aza indirmesi ve zihni yetenekleri bilemesi nedeniyle diğer iskambil oyunlarından çok çoğunlukla Satranç'a benzetilir.
"Seks yaparken briç düşündüğüm çok oldu ama briç oynarken seksi hiç düşünmedim." - Ömer Şerif, Mısır'lı aktör ve briççi.
Eskiden bazı çevrelerde "Briç" yerine "Hidiv" denmesinden yola çıkarak türk kökenli bir oyun olduğu iddia edilse de aslında İngiliz'lerin Whist isimli oyunundan evrimleşerek bugünkü haline gelmiştir. Oyunun Türk kökenli olmasına dair bir başka iddia da "briç" kelimesinin Türkçe "bir-üç" ifadesinden bozulma olduğu varsayımına dayanır. "Bir-üç" ifadesinin kökeni olarak ise oyun sırasında üç elin kapalı bir elin açık olması şeklinde bir yorum getirilmektedir. Ancak önceki iddia gibi bu iddia da asılsızdır. Bu gün en yaygın oynanan biçimi olan "Kontrat Briç" versiyonunun kuralları 1920'lerde Amerikalı işadamı Harold Vanderbilt tarafından oluşturulmuştur. 1920 ve 1930'lu yıllarda Ely Culbertson ve 1940 ve 1950'li yıllarda da Charles Goren yazdıkları kitaplar ve katıldıkları radyo ve televizyon programları aracılığıyla bu oyunu popülerleştirmişlerdir. Türkiye'ye Fransa yoluyla girmiştir. Bu nedenle Türkiye'de briçle ilgili deyimlerin Fransızca'sının kullanılması gelenektir.
Bir masada oturan ikişer kişilik iki takım arasında oynanır. Karşılıklı oturan oyuncular ortak, yani takimin üyeleridirler. Aşağıda anlatılacağı şekilde daha kalabalık iki takım arasında veya daha daha çok takım arasında oynanan versiyonları da vardır. Oyun, elliki kartlık destenin tamamının masada oturan dört oyuncuya teker teker ve yüzleri kapalı olacak şekilde dağıtılmasıyla başlayan, destedeki son kartın oynanmasıyla biten, adına "el" denen bölümlere bölünmüştür. Her elde, kartların dağıtımı bittikten sonra oyunun "açık arttırma" ve "kart oyunu" evreleri gelir.
Oyunun açık arttırmadan sonra gelen evresi olmasına rağmen, açık arttırmanın anlaşılabilmesi için kart oyununun esaslarının bilinmesi gereklidir. Açık arttırma sonucunda koz durumu, dekleran ve defans yapan taraflar belirlendikten sonra deklarının solunda oturan defans oyuncusu elinden bir kağıt oynar ve deklaranın ortağı elini yere açar, buna briç argosunda "dami" (İngilizce "dummy") olmak denir. Elin kalan kısmı boyunca bu oyuncunun oyuna katkısı olmaz, yani onun kartlarını da ortağı -deklaran- oynar. Kart oyununun amacı deklare veren taraf açısından, en az açık arttırma sonucunda vaad edilen kadar löve kazanmak; defans oyuncuları açısından da deklaranın bunu başarmasını önlemektir. Löve ise oyunun, bir önceki löveyi kazanan (ilk löve için deklarının solundaki) oyuncunun ortaya attığı bir kağıtla başlayıp her oyuncunun sırayla (saatin kollarının yönünü takip ederek) birer kağıt oynamasıyla tamamlanan bölümüdür. Löveyi en büyük kartı atan oyuncunun takımı kazanır. Bir löve oynanırken o lövede oynanan ilk kartın suitini takip etmek esastır. Her suit (yani üzerindek' işaretlerinden biriyle belirlenen kart gurubu) içersinde kartlar, büyükten küçüğe
As - Rua (Papaz) - Dam (Kız) - Vale - 10 - 9- ... - 2
şeklinde sıralanırlar. Yani mesela bir lövede hepsi karo suitinden () sırasıyla 8'li, 5'li, dam ve vale oynandıysa, löveyi damı oynayan oyuncunun takımı kazanır. Eğer bir oyuncunun, lövenin ilk kartının suitinden kartı kalmamışsa elinden istediği suitten bir başka kartı oynayabilir. Eğer oynadığı kart koz suitindense ve başka herhangi bir oyuncu koz oynamazsa löveyi kozu oynayan oyuncunun tarafı kazanır. Eğer birden fazla oyuncu koz oynarsa koz suitinden en büyük kartı oynayan oyuncunun takımı o löveyi alır. Eğer bir oyuncu bir lövenin ilk kartının suitinden veya koz olan suitten bir kart oynamazsa o löveyi kazanamaz. Diğer pek çok kozlu oyunun aksine bir lövede oynanan ilk kart koz ise diğer oyuncuların sırasıyla daha yüksek bir koz oynaması zorunluluğu yoktur. Kart oyunu son lövenin (yani 13. lövenin) tamamlanmasıyla biter. Deklere sahibi tarafın taahüt ettiği kadar löve alıp alamadığına, aldıysa fazlası olup olmadığına, alamadıysa ne kadar eksik geldiğine bağlı olan bir ceza veya mükafat puanı hesaplanır.
Kart oyunu evresinde hangi tarafın kontrat sahibi olacağı, bu tarafın kaç el almaya çalışacağı ve koz olup olmayacağı, olacaksa hangi suit olacağını belirlemek için yapılan açık arttırmadır. Kağıtları dağıtan oyuncunun bir deklere vermesiyle başlar ve saatin kollarının yönünde oyuncuların sırayla "konuşma"larıyla devam eder. Açık arttırma sırasında her oyuncu, kendi sırası geldiğinde pas geçmek, son verilen "deklere"den daha yüksek bir deklere vermek, rakibin son verdiği dekleryi konturlamak veya eğer kendi tarafının verdiği deklere konturlanmışsa sürkontur atmak "konuşma"larından birini seçmek durumundadır. Deklereler birden yediye kadar bir sayı ve trefl (sembolü ), karo (sembolü ), kör (sembolü ), pik (sembolü ) suitlerinden biri veya sanzatu (kozsuz oyun) kelimesi anılırak verilir. Deklereler küçükten büyüğe şu şekilde sıralanır:
1 trefl - 1 karo - 1 kör - 1 pik - 1 sanzatu - 2 trefl - 2 karo - ... - 7 kör - 7 pik - 7 sanzatu.
X sayısı ve Y suiti anılarak yapılan herhangi bir deklere şu anlamı taşır:
"Benim takımım kozun "Y" suiti olması (veya Y sanzatu ise, koz olmaması) durumunda "6 + X" löve almayı taahhüt eder."
Pas geçmek, şimdilik açık arttırmaya katılma isteği olmaması anlamını taşır. Kontur atmak kart oyunu sonundaki ceza ve mükafat puanlarını arttırırken, sürkontur ise ceza ve mükafatı bir kat daha arttırır. Açık arttırma arka arkaya üç pas geçilmesi durumunda sona erer ve son verilen deklere kontrat olur. Kontartı alan taraftan, kontratın içerdiği suit, veya kontrat sanzatuysa sanzatuyu, konuşmalar sırasında ilk söyleyen oyuncu "dekleran" olur.
Puanlar alta yazılan ve üste yazılanlar diye ikiye ayrılırlar. Üste yazılan puanlar, rakibi batırmaktan dolayı kazanılan puanlar ve bonus puanlarıdır. Alta yazılan puanlar ise deklere edilen ve kazanılan löve başına kazanılan puanlardır.
Alta yazılan Puanlar
Eğer kontrat X sayısı ve Y suiti ile kazanılmış ve gerçekleştirilmiş ise:
Y eğer trefl veya karo ise: X x 20 puan,
Y eğer kör veya pikse: X x 30 puan,
Y eğer sanzatu ise : 40 + (X-1) x 30 puan
formülleriyle hesaplanır. Eğer kontrat konturlanmışsa yukardaki sayılar 2 ile, sürkonturlanmışsa 4 ile çarpılır.
Üste Yazılan Puanlar
Briç oyununun tipine (Rober, duplike) ve bu tipe bağlı olarak belirlenen bir "zon durumu" ve "manş"a ulaşılıp ulaşılmadığına göre değişiklik gösterirler.
. | Rakip zonsuzsa | Rakip Zonluysa
Ayrıca şu bonus puanları vardır:
Yukardaki puanlama kurallarındaki farklar haricinde de Rober ve Duplike Briç arasında oldukça büyük farklar vardır.
Duplike Briç'in kuralları üzerine kurulu çok çeşitli türde turnuva vardır. Bazıları:
İkililer arasında bir musabaka şeklinde oynanır, turlara bölünmüştür. Genelde her turda ikililer turnuvadaki bir başka ikiliye karşı iki veya üç el oynar. Turnuva sonunda her elde en iyi skoru alan "kuzey - güney"ler ve "doğu - batı"lar kendi aralarında sıralanırlar ve her ikiliye gectikleri ikili sayısı artı berabere kaldıkları ikili sayısının yarısı kadar maç puanı verilir. Turnuva sonunda en yüksek maç puanını toplayan ikili kazanır. turnuva sonunda bir ikilinin başarısını aldıkları maç puanının, mümkün olan en fazla maç puanının yüzdesi olarak ifade etmek gelenektir. Bir seans genelde 20 ila 27 el arasında oynanır, bazı turnuvalar birden çok seanslıdır, bu tür turnuvalarda ancak belirli bir başarı oranını yakalyan çiftler sonraki seanslara katılma hakkı elde ederler.
Dört, beş veya altı kişilik takımlar arasında oynanır ancak herhangi aynı anda her takımdan dörder kişi oyuna katılır. Bir takım bir masada kuzey - güney yönünde otururken diğer tarafta doğu - batı yönünde oturur. Her seansın sonunda iki masada kazanılan skorlar karşılaştırılır ve eğer skorlar arasında eşitsizlik varsa daha çok skor kazanan tarafa, skor farkına karşılık gelen bir uluslararası maç puanı (IMP denir) verilir. Bu fark aşağıdaki tabloya göre hesaplanır:
Puan Farkı IMP 0 - 10 0 20 - 40 1 50 - 80 2 90 - 120 3 130 - 160 4 170 - 210 5 220 - 260 6 270 - 310 7 320 - 420 8 370 - 420 9 430 - 490 10 500 - 590 11 600 - 740 12 750 - 890 13 900 - 1090 14 1100 - 1290 15 1300 - 1490 16 1500 - 1740 17 1750 - 1990 18 2000 - 2240 19 2250 - 2490 20 2500 - 2990 21 3000 - 3490 22 3500 - 3990 23 4000 ve fazlası 24
Ayrıca bir lig usulündeki turnuvanın parçası olarak oynanan maçların sonunda IMP puanları farkı zafer puanlarına (İngilizcesi "victory points") çevrilip maçın sonucu olarak yazılır.
Yukardaki en temel iki müsabaka türüne ek olarak bu ikisinin karışımından türetilen çok çeşitli turnuva formatları vardır. Bazıları:
Puanlamadan da görüldüğü üzere taraflar alabilecekleri el sayısından fazlasını deklare ettikleri takdirde rakibe yüklüce bir puan kazandırma durumundadırlar, özellikle de rakip kontratı konturlarsa. O yüzden belirli bir löve kazanma potansiyeline sahip olmayan ellerle deklere vermek çok risklidir. Öte yandan gene puanlama tablosu incelenirse görülecektir ki, yeteri kadar kuvvetli ellerle biraz riski göze alıp yüksek seviyeli bir kontrat almak kazançlıdır, özellikle de manş ve şlem seviyesindeki elleri. Bu nedenle açık arttırma sırasında ortakların birbirlerine ellerinin gücü ve ellerindeki suitlerin dağılımı konusunda mümkün olan en fazla bilgiyi vermesini sağlayacak konuşma sistemleri geliştirilmiştir. Bu sistemler bricin oyuncularının dili olarak düşünülebilir.
Konvansiyonlar ise özel bir durumda özel bir konuşmaya belirli bir anlam yükleme prensibidirler. Yani konuşma sistemlerinden daha dar durumlar içindirler ve de bir veya birden fazla sistem içersinde kullanılıyor olabilirler. Bu açıdan konvansiyonlar bir dilde kullanılan kelimelere benzetilebilirler, bazı kelimeler birden çok dilde kullanılıyor olabilir.
Her sistem çeşitli durumlarda yapılan çeşitli konuşmalara özel anlamlar yükleme prensiplerinden oluşur. Doğal ve doğal olmayan olarak sııflandırılan çok çeşitli sistemler mevcuttur. Aralarındaki pek çok farka rağmen hemen hepsi Milton-Work puanlamasına dayanır. Bu puanlamada her oyuncu elinin kuvvetini ölçmek için elindeki her as için 4, rua için 3, dam için 2, vale için bir puan ekler ve onör puanı denen puanını hesaplar. Ayrıca bu puan üzerinde eldeki uzun ve kısa suitler ve bu suitlerdeki onör miktarı da göz önüne alınarak bir ayarlama yapılır. Daha sonra oyuncular ellerindeki suitlerin dağılımı, ellerinin gücü, ve o ana kadarki konuşmalara bakarak, sistem içersinmde ellerini en iyi anlatacak konuşmayı yapmaya çalışırlar. Konuşmaların anlamlarının rakiplere açık olması esastır. Yani bir oyuncu kurallara uygun bir şekilde sorulduğunda sistemlerindeki konuşmaların anlamlarını açıklamak ve ayrıca da eğer bir konuşmanın anlamı geleneksel anlamından farklıysa rakipleri bu konuda uyarmak durumundadır. Bu uyarıya "alört" denir.
Doğal sistemler, çoğunlukla bu sistemi kullanan oyuncular ellerinin gücü elverdiği durumlarda ellerindeki en uzun suitlerin adını anan bir deklere verdikleri için bu şekilde sınıflandırılırlar.
Doğal olmayan sistemler, çoğunlukla, konuşmalar sırasında söylenen suitlerin oyuncuların ellerindeki uzun suitlere karşılık gelmemesi nedeniyle böyle anılırlar.
Aşağıdaki konvansiyonlar pek çok sistemin parçası olarak yaygın kabul görmüşlerdir.
Aşağıdaki turnuvalar Briç oyuncuları için en prestijli müsabakalardandır.
Aşağıdaki kişiler ya briç oyunundaki başarıları ya da diğer alandaki başarıları ve Briç'e olan merakları ile bilinen kişilerdir.
İnternetin yaygınlaşmasıyla beraber, Briç'de geleneksel olarak oynanageldiği briç kulüplerinin dışına çıkıp internetle tanışmıştır.
Бридж | Bridge | Kontrakt-Bridge | Contract bridge | Bridge | Bridge | ברידג' | Bridzs | Bridge (gioco) | コントラクトブリッジ | Bridge | Bridge | Brydż | Bridge | Бридж | Contract bridge | Bridge | 橋牌