พลังงานกระตุ้น (อังกฤษ:activation energy) ในทาง เคมี และ ชีววิทยา เป็น พลังงานกระตุ้น หรือพลังงานที่ต้องใช้ในการเริ่ม ปฏิกิริยาเคมี (chemical reaction) ให้เกิดขึ้น หรือมิฉะนั้นพลังงานกระตุ้นอาจจะแสดงได้ว่าเป็นพลังงานน้อยที่สุดที่จำเป็นสำหรับใช้กระตุ้น ปฏิกิริยาเคมี ให้เกิดขึ้น พลังงานกระตุ้นอาจแสดงโดยตัวย่อได้ดังนี้ 'E_a''

ในทฤษฎีคอลลิชันนัลโมเดล มันต้องการสิ่งที่จำเป็น 3 อย่างในการทำให้เกิดปฏิกิริยา คือ

• โมเลกุลจะต้องชนกัน (collide) แรงๆเพื่อให้เกิดปฏิกิริยา ถ้า 2 โมเลกุลชนกันธรรมดาจะไม่เกิดปฏิกิริยาเสมอไป เพราะการชนกันไม่แรงพอ
• ต้องมีพลังงานที่เพียงพอ (energy of activation) สำหรับสองโมเลกุลที่จะเกิดปฏิกิริยากัน (transition state)
• ตำแหน่ง ทิศทางและมุมการชนจะต้องถูกจัดรียงอย่างถูกต้องเหมาะสม (correct orientation) เพื่อการใช้พลังงานกระตุ้นน้อยที่สุด

ขณะเกิดปฏิกิริยาพอจะสรุปเหตุการณ์ได้ดังนี้

1. ขณะที่สองโมเลกุลเข้ามาอยู่ใกล้ชิดกันกลุ่มอิเล็กตรอนของทั้งโมเลกุลจะผลักซึ่งกันและกัน
2. เพื่อเอาชนะแรงผลักปฏิกิริยาจึงต้องใช้พลังงานกระตุ้น (activation energy) ซึ่งโดยทั่วไปก็จะเป็นพลังงานความร้อน (heat)ซึ่งทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในโมเลกุลทั้งสองดังนี้
   1. การย้ายตำแหน่ง (translation)
   2. การสั่นไหว (vibration)
   3. การหมุน (rotation)บางครั้งอาจมีการเปลี่ยนแปลงเกี่ยวกับแสง (เคมีแสง) หรือ ไฟฟ้า (เคมีไฟฟ้า)
3. ถ้ามีพลังงานกระตุ้นมากพอและสามารถเอาชนะแรงผลักได้โมเลกุลทั้งสองก็จะเข้าใกล้ชิดกันและเกิดการดูดกัน และมีการจัดเรียงพันธะใหม่จึงเกิดปฏิกิริยาขึ้น

ดูเพิ่ม

---

• Arrhenius equation
• Chemical kinetics

ลิงก์ภายนอก

---

• "Activation energy" (from the IUPAC "Gold Book")

Chemical kinetics

Aktivierungsenergie | Activation energy | Energía de activación | Aktivointienergia | Énergie d'activation | אנרגיית שפעול | Energia di attivazione | 活性化エネルギー | Activeringsenergie | Energia aktywacji | Энергия активации | Aktiveringsenergi