พฤกษศาสตร์

พฤกษศาสตร์ (botany) เป็นสาขาวิชาที่ศึกษาเกี่ยวกับพืช เนื่องจากเป็นสาขาหนึ่งในชีววิทยา บางครั้งจึงเรียกว่า ชีววิทยาของพืชพฤกษศาสตร์มีขอบเขตการศึกษาที่กว้างขวาง ครอบคลุมทั้งในด้านการเจริญเติบโต การสืบพันธุ์ เมทาบอลิซึม โรค นิเวศวิทยา และวิวัฒนาการของพืช

ขอบเขตและความสำคัญของพฤกษศาสตร์

ดังเช่นสิ่งมีชีวิตอื่นๆ พืชก็สามารถศึกษาได้จากหลายแง่มุม ทั้งในด้านโมเลกุล พันธุศาสตร์ หรือชีวเคมี และศึกษาได้ตั้งแต่ระดับออร์แกเนลล์ เซลล์ เนื้อเยื่อ อวัยวะ ต้นพืช ประชากร ไปจนถึงระดับชุมชนหรือสังคมของพืช ในแต่ละระดับเหล่านี้ นักพฤกษศาสตร์อาจสนใจศึกษาได้ทั้งในด้านการจัดหมวดหมู่(อนุกรมวิธาน) ด้านโครงสร้าง(กายวิภาคศาสตร์) หรือด้านหน้าที่ของส่วนต่างๆของพืช(สรีรวิทยา)

ในอดีตนั้น สาขาพฤกษศาสตร์จะศึกษาสิ่งมีชีวิตทุกชนิดที่จัดว่าไม่ใช่สัตว์ สิ่งมีชีวิตที่คล้ายพืชเหล่านี้ได้แก่ เห็ดรา แบคทีเรีย ไวรัส และสาหร่าย ซึ่งส่วนใหญ่ไม่ได้จัดอยู่ในอาณาจักรพืชอีกแล้วในปัจจุบัน อย่างไรก็ตาม นักพฤกษศาสตร์ก็ยังคงให้ความสำคัญกับสิ่งมีชีวิตเหล่านี้ และยังใช้ในการศึกษาพฤกษศาสตร์เบื้องต้น

พืชเป็นสิ่งมีชีวิตชนิดแรกๆบนโลก เป็นผู้ผลิตออกซิเจน อาหาร เชื้อเพลิง และยา ทำให้สิ่งมีชีวิตชั้นสูงกว่าสามารถดำรงชีวิตอยู่ได้ พืชยังดูดกลืนคาร์บอนไดออกไซด์ ซึ่งเป็นก๊าซที่เป็นสาเหตุของปรากฎการณ์เรือนกระจก ความรู้และความเข้าใจเกี่ยวกับพืชมีความสำคัญต่ออนาคตของสังคมของมนุษย์ดังต่อไปนี้

การผลิตอาหารให้แก่โลก
ความเข้าใจในกระบวนการพื้นฐานของชีวิต
การผลิตยาและวัสดุต่างๆ
ความเข้าใจในการเปลี่ยนแปลงของสิ่งแวดล้อม

การผลิตอาหารให้แก่โลก

รวงข้าว.JPG ความจริงแล้วอาหารทุกอย่างที่เรารับประทานล้วนมาจากพืช ทั้งโดยตรงจากอาหารหลักจำพวกแป้ง ข้าว รวมทั้งผักและผลไม้ หรือโดยอ้อมผ่านทางปศุสัตว์ซึ่งกินพืชเป็นอาหาร ความหมายอีกนัยหนึ่งคือ พืชเป็นรากฐานของห่วงโซ่อาหารเกือบทุกห่วงโซ่ หรือที่นักนิเวศวิทยาเรียกว่า ลำดับขั้นแรกของอาหาร ความเข้าใจในการผลิตอาหารของพืชมีความสำคัญต่อการผลิตอาหารให้แก่คนทั่วโลก และเก็บรักษาอาหารไว้สำหรับอนาคต แต่พืชไม่ได้มีประโยชน์ต่อมนุษย์ทุกชนิด วัชพืชบางชนิดสร้างปัญหาในการเกษตรกรรม และนักพฤกษศาสตร์ก็พยายามศึกษาเพื่อหาวิธีลดผลกระทบให้น้อยที่สุด

เมนเดล.JPG เป็นผู้ให้กำเนิดสาขาวิชาพันธุศาสตร์ จากการศึกษาพืช]]

ความเข้าใจในกระบวนการพื้นฐานของชีวิต

พืชเป็นสิ่งมีชีวิตที่เหมาะสมและสะดวกต่อการศึกษากระบวนการพื้นฐานต่างๆของสิ่งมีชีวิต (ตัวอย่างเช่น การแบ่งเซลล์ และการสังเคราะห์โปรตีน) โดยไม่มีปัญหาทางจริยธรรมจากการศึกษาในสัตว์หรือมนุษย์ กฎการถ่ายทอดทางพันธุกรรมของเกรเกอร์ เมนเดล ก็ถูกค้นพบโดยการศึกษาด้วยวิธีนี้ โดยศึกษาจากการถ่ายทอดลักษณะของถั่ว

การผลิตยาและวัสดุต่างๆ

ยารักษาโรคและสารที่มีผลต่อประสาทอย่างเช่น กัญชา คาเฟอีน และนิโคติน ส่วนใหญ่แล้วได้มาจากพืชโดยตรง ตัวอย่างเช่น ยาแอสไพริน ซึ่งสกัดจากสารจากเปลือกของต้นหลิว อาจมีวิธีรักษาโรคภัยไข้เจ็บโดยใช้พืชอีกหลายวิธีที่ยังรอการค้นพบอยู่ เครื่องดื่มที่นิยมอย่างกาแฟ ช็อคโกแลต และชา ก็มาจากพืชเช่นกัน เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ส่วนใหญ่ก็ได้จากการหมักพืชอย่างเช่นข้าวบาร์เลย์ มอลต์ และองุ่น

นอกจากนี้ พืชยังเป็นแหล่งของวัสดุธรรมชาติมากมาย เช่น ฝ้าย ไม้ กระดาษ ลินิน น้ำมันพืช และยาง ผลิตภัณฑ์ผ้าไหมจะไม่เกิดขึ้นหากไม่มีการเพาะปลูกต้นหม่อน และไม่นานมานี้ อ้อยและพืชอื่นๆก็ถูกใช้เป็นแหล่งของเชื้อเพลิงชีวภาพ ซึ่งเป็นทางเลือกใหม่นอกเหนือไปจากเชื้อเพลิงฟอสซิล

ความเข้าใจในการเปลี่ยนแปลงของสิ่งแวดล้อม

พืชสามารถทำให้เราเข้าใจการเปลี่ยนแปลงในสิ่งแวดล้อมได้จากหลายทาง ได้แก่

ความเข้าใจในการทำลายถิ่นที่อยู่อาศัย และการสูญพันธุ์ของสิ่งมีชีวิต มีความสำคัญต่อการจัดหมวดหมู่และการศึกษาอนุกรมวิธานของพืชได้อย่างถูกต้องและสมบูรณ์
พืชมีการตอบสนองต่อรังสีอุลตราไวโอเลต จึงใช้ศึกษาและตรวจสอบการลดลงของโอโซนได้
การศึกษาวิเคราะห์ละอองเกสรจากซากดึกดำบรรพ์ของพืช ช่วยให้นักวิทยาศาสตร์จำลองสภาพภูมิอากาศในอดีต และทำนายสภาพอากาศในอนาคตได้
การบันทึกและวิเคราะห์ช่วงเวลาของวัฎจักรชีวิตของพืช มีความสำคัญต่อการศึกษาปรากฎการณ์และการเปลี่ยนแปลงของภูมิอากาศ
ไลเคน ซึ่งเป็นสิ่งมีชีวิตที่ไวต่อสภาพอากาศ สามารถใช้ตรวจวัดมลภาวะได้

ประวัติศาสตร์ของพฤกษศาสตร์

พฤกษศาสตร์ยุคแรกเริ่ม

ในปี 1665 (พ.ศ.2208) โรเบิร์ต ฮุค ได้ใช้กล้องจุลทรรศน์ส่องพบเซลล์ในจุกไม้คอร์ก และต่อมาไม่นานก็ค้นพบในเนื้อเยื่อพืชที่ยังมีชีวิต

พฤกษศาสตร์สมัยใหม่

ดูเพิ่ม

มหาวิทยาลัยที่มีการเปิดสอน

ภาควิชาพฤกษศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
ภาควิชาพฤกษศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
ภาควิชาพฤกษศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
สาขาวิชาพฤกษศาสตร์ ภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม

พฤกษศาสตร์ | พืช | ชีววิทยา

Gourt Home::Gourt :: พฤกษศาสตร์