Evropa

Ovaj članak objašnjava Evropu kao Kontinent. Za druga značenja vidi Evropa (pojam).

Evropa predstavlja zapadnu petinu evrazijske kopnene mase i od strane evropljana biva obično posmatrana kao zasebni Kontinent. Evropa se prostire od Severnog mora i Atlantskog okeana na zapadu do Urala na istoku, od Sredozemnog mora na jugu do Severnog pola. Zauzima površinu od 10.520.000 km² sa ukupnom dužinom obale od 37.200 km. Posle Azije i Afrike Evropa sa oko 700 miliona stanovnika predstavlja po broju stanovnika treći Kontinent što čini oko petinu svetske populacije.

Istorija

Vrsta Homo naseljavala je Evropu još pre milion i po godina. Kromanjonci su se pojavili pre 40,000 godina. Stara Grčka se smatra kolevkom evropske kulture. Prema Homeru, originalno samo srednja Grčka je bila Evropa. Kasnije cela Grčka je bila "Evropa" i u 500 p.n.e. značaj te reči je postao celo područje severno od Grčke. U mitologiji, Evropa je bila princeza koju je oteo Zevs u obliku bika. Rimsko Carstvo, a s njim i hrišćanstvo, ujedinilo je veliki deo kontinenta s težištem na Sredozemlju. Nakon pada Rima i doseljavanja raznih naroda iz Azije, evropski napredak je usporio tokom razdoblja koje je poznato kao srednji vek. Karlo Veliki je udario temelje jedne nove, zapadnije Evrope, kojoj središte više nije u Rimu, ali i ona ostaje rascepkana pokušajima nemačkih careva Svetog Rimskog Carstva. Reč Evropa se gubi, a umjesto nje preovladava pojam hrišćanski svet i jedinstveni poduhvati u tom smislu (krstaški ratovi, katedrale).

Evropa se redefiniše u 16. veku zbog renesanse i prekookeanskih kolonija. Nastaju jaka kraljevstva i budi se nacionalizam. Francuska revolucija i industrijska revolucija donose inovacije kojima će Evropa u 19. veku zavladati celim svetom.

Dva svetska rata 20. veka vode se najvećim delom na evropskom tlu. Evropa gubi svetsku vlast i kolonije, a hladni rat stvara jaku podelu na kapitalističku Zapadnu Evropu i komunističku Istočnu Evropu pod Sovjetskim Savezom. Nakon pada komunističkih režima 1990. godine, evropske se zemlje naglo zbližavaju. Nastaje Evropska unija, politički i ekonomski savez koji obuhvata veći dio kontinenta.

Geografija

Moglo bi se reći da je Evropa poluostrvo koje se sastoji od više manjih poluostrva. Pretežno je nizinski, ali ima planinske lance u unutrašnjosti, na severu i na jugu. Glavni planinski lanac su Alpi, a najviši vrh je Elbrus u Rusiji (5630 m). Velike reke u središnjem delu su važni plovni putevi.

Evropa uglavnom ima umerenu klimu i ravnomerno raspoređena četiri godišnja doba. Tri glavne klime su sredozemna na jugu, okeanska na zapadu i severu, i kontinentalna u središnjem i istočnom delu. Osim toga, zapadni i severni deo kontinenta greje Golfska struja.

Evropa ima površinu od 10 392 855 km2, što je 7% svetskog kopna.

Granice

Dugo se raspravlja o tačnim granicama Evrope. Evropa nije u stvari pravi "kontinent", nego samo deo Evroazije, pa zato tačno gde počinje i prestaje Evropa je teško obeležiti. Često, granice Evrope su odlučene prema granicama kulture, ekonomije, i politike, i zato sad postoje nekoliko "Evropa" koje označavaju različite stvari.

Smatra se da Ural Planine su istočna granica Evrope, zajedno sa Ural rekom. Evropa se graniči i sa Severnim i Mediteranskim morem i Atlantskim okeanom. U jugoistoku, granica Evrope su planine između Kaspijskog i Mediteranskog mora.

Uralski venac, reka Ural, Kaspijsko more, Kavkaz, Crno more, Bosfor, Mramorno more i Dardaneli čine granicu između Evrope i Azije. Za više informacija oko granice i njene istorije vidi Evroazijska granica.

Regije Evropa se tradicionalno deli na pet geografsko-kulturnih područja:

Balkan
Istočna Evropa
Skandinavija
Srednja Evropa
Zapadna Evropa

Stanovništvo

Evropa ima oko 730 miliona stanovnika. Gustina: 32 stanovnika po kvadratnom kilometru.
Glavne religije: 55% katolici, 25% protestanti, 13% pravoslavci i 7% muslimani.
Prosečna životna dob: 68.3 godine za muškarce i 77 godina za žene.

Većina evropskih jezika ima zajednički koren u indo-evropskom. Jezik koji je najviše uticao na ostale jeste latinski, koji je prvo bio službeni jezik Rimskog Carstva, zatim jezik crkve i napokon jezik intelektualaca, da bi danas nestao kao živi jezik, ali sačuvao se kao koren hiljada reči u svim evropskim jezicima. Najveće jezičke porodice Evrope su slovenski, germanski i romanski jezici.

Ekologija

Političke podele

Spoljni linkovi