article

Lu francisi è na lingua dû gruppu dî lingui rumanzi dâ famigghia dî lingui indoeuropei. È una dî lingui rumanzi cchiú diffusi, superata sulu dû spagnolu e dû portughisi.

Lu francisi è l'unnicèsima lingua ntô munnu, parrata di circa 77 miliuna di pirsuni (chiamati francòfuni) comu lingua matri e di circa 128 miliuna di pirsuni comu secunna lingua (1999). È la lingua officiari o di travagghiu nta diversi stati (Svizzira, Belgiu, Québec), cumunitati e amministrazzioni (''comu l'Unioni Europea, lu Cumitatu Nternazziunali Olìmpicu, li Nazzioni Uniti).

Alfabbetu


Lu francisi si scrivi chî 26 littri di l'alfabbetu latinu:
a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z. Ci sunnu macari la vucali œ (na o siquita di na e) e arcuni segni diacrìtici (spissu accenti) comu: à â ç è é ê ë î ï ô ù û ü. La prununcia nun è facili, cu armenu 32 funemi di cui certi nun hannu currispunnenti n sicilianu.

Dialetti


Li dialetti proprî dû francisi sunnu quasi scumparsi (ntra li cchiú famusi, lu picard, lu gaddu (parratu n Bretagna) o lu valloni n Belgiu). Ma, nta diversi riggiuni francisi, arristaru àutri lingui rumanzi e nun: lu corsu, na lingua itàlica ntâ Corsica, lu brètoni na lingua cèltica, li dialetti tudischi parrati nta l'Alsazzia o la lingua basca. La cchiú estesa (ma n via di sparizzioni) è la Linguadoca (''n francisi "Langue d'oc"), ntô miridiuni, parrata macari di Danti.

Sturia


N ginirali si riteni ca lu primu testu scriutu n protofrancisi (o rumana lingua o ancùra lingua rumanza) foru li Juramenti di Strasburgu di l'842. La prima minzioni di l'esistenza di na lingua rumanza è di l'813, n occasioni dû synode de Tours. Abbisugna però aspittari li anni 880-881 pû primu testu littirariu, la Séquence de Sainte Eulalie, macari siddu la lingua di stu testu si pò cunsidirari cchiú simili ô picard ca ô francisi. Abbisugna macari arricanùsciri ca la distinzioni ntra lingua e dialettu è n'attivitati stèrili: quinni nun si pò decìdiri obiettivamenti. È ntô 1539 ca l'ordonnance de Villers-Cotterêts imponi lu francisi comu lingua dû dirittu e dâ mministrazzioni.

Lu francisi ntô munnu


Ntâ tabella a manu ritta, li paisi e lu nùmmaru di pirsuni ca pàrranu lu francisi ntô munnu.
Lingua officiari
Paisi Pirsuni
  • Francia
  • Rip. Dim. dû Concu
  • Canada
  • Madagascar
  • Costa d'Avoriu
  • Camerun
  • Burchina Fasu
  • Mali
  • Senegal
  • Belgiu
  • Ruanda
  • Aiti
  • Svizzira
  • Burundi
  • Togu
  • Rip. Centrafricana
  • Concu
  • Gabon
  • Comoru
  • Gibbuti
  • Lussemburgu
  • Guadalupa
  • Martinica
  • Mauriti
  • Vanuatu
  • Seicelli
  • 60 180 600
  • 55 225 478
  • 32 207 000
  • 16 979 900
  • 16 962 500
  • 15 746 200
  • 13 228 500
  • 11 626 300
  • 10 580 400
  • 10 290 000
  • 7 810 100
  • 7 527 800
  • 7 318 638
  • 6 096 156
  • 5 429 300
  • 3 683 600
  • 2 954 300
  • 1 321 500
  • 632 948
  • 457 130
  • 454 157
  • 442 200
  • 390 200
  • 1 210 500
  • 200 000
  • 80 469
  • Culligamentu nternu


    Culligamenti esterni


    Rifirimenti: it:Lingua francese

    Francia | Linguìstica

    Franse taal | Französische Sprache | Idioma franzés | Frencisc sprǣc | لغة فرنسية | Francés | Француская мова | Френски език | Faransikan | Galleg | Francès | Francouzština | Ffrangeg | Fransk | Französische Sprache | Γαλλική γλώσσα | French language | Franca lingvo | Idioma francés | Prantsuse keel | Frantses | زبان فرانسوی | Ranskan kieli | Français | Francês | Fraincis | Lingua francesa | צרפתית | फ़्रांसिसी भाषा | Francuski jezik | Francia nyelv | Ֆրանսերեն | Lingua francese | Bahasa Perancis | Pagsasao a Frances | Franciana linguo | Franska | Lingua francese | ᐅᐃᕖᑎᑐᑦ | フランス語 | fasybau | ფრანგული ენა | Kifalanse | 프랑스어 | Zimanê fransî | Frynkek | Lingua Francogallica | Frans | Lifalansé | Prancūzų kalba | Franču valoda | Француски јазик | Bahasa Perancis | Franzöösche Spraak | Fraans | Frans | Fransk språk | Fransk språk | Fraunceis | Francés | Францусаг æвзаг | Język francuski | Língua francesa | Lingua franzosa | Limba franceză | Французский язык | Limba frantzesa | French leid | Fránskkagiella | Francuski jezik | French language | Francúzština | Francoščina | Gjuha Frënge | Француски језик | Franska | பிரெஞ்சு மொழி | ภาษาฝรั่งเศส | Wikang Pranses | Fransızca | فرانسۇز تىل | Французька мова | Tiếng Pháp | Francès | 法语 | Hoat-gí | 法語

     

    This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the "Lingua francisa".

    Home Pageartsbusinesscomputersgameshealthhospitalshomekids & teensnewsphysiciansrecreationreferenceregionalscienceshoppingsocietysportsworld