Tsunami

Related Topics:
Tsunami_Bomb :: Tsunami :: Tsunamis

Tsunami (jap. 津波 - tsunami - fala portowa (tsu - port, nami - fala)) - fala oceaniczna. Większość z nas widziała zapewne jak wygląda morze podczas sztormu. Nikogo nie dziwią fale wysokie na kilka metrów gnane silnym wiatrem, rozbijające się o wybrzeża i zalewające plaże. Te fale jednak, chociaż groźne dla statków walczących ze sztormem są niczym w porównaniu z falą sejsmiczną( wywołana np. podwodnym wybuchem wulkanu) nazywaną "tsunami". Zwykłe fale są powodowane przez wiatr i z reguły biegną po powierzchni wody. Nawet podczas silnego sztormu kilka metrów pod powierzchnią morza panuje spokój. Tsunami jest falą, a właściwie serią fal spowodowanych erupcją podwodnego wulkanu lub wstrząsem sejsmicznym na dnie oceanu. Niepotrzebny jest do niej wiatr. Często tsunami uderzają w wybrzeże przy zupełnie bezwietrznej pogodzie, bo taki "napęd" jest dla nich zupełnie zbędny. Gdy pod wodą następuje erupcja wulkanu, woda jest wypychana gwałtownie w górę, co powoduje powstawanie fal. Podobnie w przypadku podwodnego trzęsienia ziemi przesunięcie się dna morskiego powoduje wybrzuszenie wody. Tsunami powstające w ten sposób w odróżnieniu od normalnych fal sięgają od powierzchni wody aż do dna oceanu. W ruch wprawiany jest praktycznie cały ocean. Takie fale są zupełnie niegroźne, dopóki przemieszczają się po głębokich wodach. Przeważnie są w ogóle nie zauważane na pełnym morzu. Prawdziwe zagrożenie powstaje, gdy tsunami dociera do płytkich wód przybrzeżnych. Wówczas fala pędząca czasami z prędkością 700 km/godz. załamuje się w płytkiej wodzie i uderza w ląd z potworną, miażdżącą siłą, zmiatając wszystko co stanie na jej drodze. Jedyną oznaką nadchodzącej fali jest gwałtowne cofanie się oceanu na kilka chwil przed uderzeniem. Potem następuje równie gwałtowne podniesienie się poziomu oceanu, a następnie tsunami zalewa wybrzeże nawet na kilkaset metrów w głąb lądu. Rzadko zdarza się, aby tego typu fale były widoczne jako "ściany wody". Aby tak się stało, tsunami musi wpaść do wąskiej zatoczki pod odpowiednim kątem. Gdy wybucha podmorski wulkan lub następuje podmorski wstrząs sejsmiczny powstają fale tsunami, które po dotarciu do płytkich wód przybrzeżnych załamują się powodując katastrofę. Najwięcej tsunami występuje wewnątrz tzw. "ognistego pierścienia Pacyfiku" - rejonu na kuli ziemskiej szczególnie aktywnego sejsmicznie. Podczas uderzenia mogą zostać kompletnie zniszczone nabrzeża portowe, a statki wyrzucone na ląd. Ludzie, którzy znajdą się w zasięgu tych potwornych fal praktycznie nie mają szans na przeżycie. Uderzają one w ląd kilka lub kilkanaście razy i nie wiadomo która z fal będzie największa. Tsunami nie da się przewidzieć, ponieważ powstają tam, gdzie na razie nie ma możliwości obserwacji zagrożenia wybuchem wulkanu, czy też wstrząsem sejsmicznym.

Jak wykazuje doświadczenie wieśniaków z Kahului, większość fal tsunami to nie biegnące "ściany wody", lecz nagły wzrost poziomu oceanu.

Kiedy wyczerpie się energia fali, morze wycofuje się równie szybko, jak zalewało ląd. Według relacji ofiar fali sejsmicznej, procesowi temu często towarzyszy straszliwy odgłos ssania - tak potężnego, że żaden pływak nie może go przezwyciężyć. Nie jest to jednak jeszcze koniec katastrofy. Powszechne wyobrażenie tsunami jako wprawdzie apokaliptycznej, ale pojedynczej fali, jest również fałszywe. Katastrofalne wezbrania wody nadchodzą w ciągach liczących tuzin lub więcej fal i nie można przewidzieć, która z nich będzie najpotężniejsza. Dzielić je może okres zaledwie pięciu minut, ale również - całej godziny. Czasami rzeczywiście przybierają postać ściany wody, przypominającą pływową "falę skaczącą". Zdarza się to jednak tylko wówczas, gdy tsunami trafia do wąskiej zatoczki pod odpowiednim kątem.

Zadziwiające, że na środku oceanu tsunami przechodzą zwykle pod statkami niezauważone - nie sposób odróżnić ich od zwykłych fal. Marynarze, których statki zakotwiczone były w znacznej odległości od lądu, opisywali widok gigantycznej fali niszczącej wybrzeże. Oni sami nie odczuwali natomiast niczego niezwykłego, choć znajdowali się dokładnie "na kursie" fali sejsmicznej.

Przyczyną kłopotów może być także ukształtowanie dna morskiego i wybrzeża. Tam, gdzie tsunami uderza o niewielkie wysepki lub specyficzne rodzaje wybrzeża, rozprasza swą energię z niewielkimi jedynie skutkami. Jednakże w większych i mniejszych zatokach oraz na stopniowo podnoszącym się dnie morskim, kolosalna potęga tsunami koncentruje się na małej przestrzeni. Ograniczona linią wybrzeża załamuje się, rozładowując w ten sposób swą straszliwą energię.

W wyjątkowo niekorzystnej sytuacji dwa różne fragmenty wybrzeża mogą odbić tsunami w taki sposób, że w trzecim punkcie ich moc potęguje się. Wybrzeże ogniskuje wówczas energię odbitych fal na określonym fragmencie niczym soczewka światło słoneczne; w tym miejscu woda pustoszy ląd z nieopisaną gwałtownością.

Tajemnica kolosalnej energii tsunami leży w głębinach. Inne fale są jedynie "ornamentem" na powierzchni wody, smaganej wiatrami i sztormami. Fala sejsmiczna pulsuje w oceanie od jego dna aż po zalane słońcem górne warstwy wody. Gdy przechodzi ciąg tsunami, skutek na powierzchni jest niewielki - delikatne, niezauważalne wznoszenie i opadanie. Wzrost poziomu wody wynosi zaledwie 20 - 30 centymetrów, a chociaż fale te poruszają się z prędkością odrzutowca - około '100 kilometrów na godzinę - ich przejścia zwykle w ogóle nie zauważa się w ogólnym chaosie oceanicznego falowania. Dopiero gdy napotka stopniowo podnoszące się wybrzeże, ukazuje swoją potęgę.

Praprzyczyną większości tsunami są procesy zachodzące w jądrze Ziemi, gdzie ruchy magmy zmuszają płyty skorupy ziemskiej do wyginania się i wciskania jednych pod drugie. Ruchy te mogą powodować albo podniesienie dna morskiego, często gdy część skorupy jest wypychana w górę, albo opadanie, kiedy jedna płyta kontynentalna obniża się pod naporem innej.

Dno morza przypomina wówczas skórę na bębnie, która została silnie uderzona pałeczką. Podobnie jak ruchy skóry wywołują wibracje powietrza wokół niej (którą słyszymy w postaci dźwięku), tak samo drgania dna morskiego wprawiają w ruch zalegającą nad nim wodę. Rodzi się tsunami oraz trzęsienie ziemi, wywołane tymi samymi ruchami skorupy naszego globu.

Trzęsienie ziemi wyzwala energię w pobliżu miejsca swego powstania, natomiast tsunami może przemieszczać się na przestrzeni tysięcy mil przez ocean, aby bez ostrzeżenia uderzyć o jakieś odległe wybrzeże. Hawaje stosunkowo często doświadczają niszczącej mocy nadbiegających ze wszystkich kierunków fal sejsmicznych, leżą bowiem w samym środku otaczającego Pacyfik "Ognistego Pierścienia".

Nie wszystkie jednakże tsunami oddziałują na tak wielkich odległościach. Skutkiem wielu wstrząsów dna morskiego jest niszczycielski atak tsunami w tych rejonach wybrzeża, gdzie nastąpiły drgania skorupy ziemskiej. Po trzęsieniu ziemi na Alasce, w Wielki Piątek w roku 1964, nadeszło tsunami, które zalało budynki aż do trzeciego piętra.

W Seward trzęsienie ziemi zniszczyło portowe rurociągi prowadzące do zbiorników oleju, który zapalił się, wywołał eksplozję i pokrył wodę płonącą warstwą. Fala sejsmiczna przyniosła ze sobą tę warstwę niczym olbrzymi przypływ ognia zalewający wybrzeże.

Kolejne tsunami spotęgowały jeszcze tę katastrofę. Stalowe szyny kolejowe zostały rozgrzane do czerwoności, a kiedy gwałtownie schłodził je następny grzywacz, syczały i zwijały się niczym węże wyrastające z ziemi.

Rodzaje tsunami

Wyróżnia się trzy rodzaje tsunami:

lokalne - miejsce wzbudzenia fali znajduje się blisko wybrzeża, a czas jej przybycia wynosi do pół godziny,
regionalne - fale mogą zagrozić większemu obszarowi przybrzeżnemu (juhu), czas przybycia do 5 godzin od wzbudzenia,
ponadregionalne (pacyficzne) - mogą objąć wiele obszarów po obu stronach Pacyfiku, czas przybycia fali od kilku do kilkunastu godzin w zależności od odległości.

Historyczne tsunami

(od najnowszych wydarzeń po najstarsze)

26 grudnia 2004 - trzęsienie ziemi na Oceanie Indyjskim niszczy wybrzeża kilku krajów Azji i Afryki, ok. 290 tys. zabitych,
17 lipca 1998 - trzęsienie ziemi u wybrzeży Papui-Nowej Gwinei, 2200 zabitych,
27 marca 1964 - "trzęsienie wielkopiątkowe" wywołuje tsunami, które niszczy zachodnie wybrzeże Ameryki Północnej,
1960 - trzęsienie ziemi w Chile wywołuje jedno z najwyższych fal tsunami, które docierają do wybrzeży Japonii,
1946 - trzęsienie ziemi na Aleutach, tsunami atakuje Hawaje i Alaskę, 196 ofiar, po tej katastrofie powstał system ostrzegania przed tsunami na Pacyfiku,
1883 - wybuch wulkanu Krakatau wywołuje fale tsunami na Oceanie Indyjskim i Spokojnym,
1755 - trzęsienie ziemi w Lizbonie i wywołane przez nie tsunami niszczy stolicę Portugalii,
ok. 1450 p.n.e. - wybuch wulkanu na greckiej wyspie Santoryn,
6100 p.n.e. i wcześniej - osuwiska Storegga wywołują kilka tsunami w północnej części Atlantyku.

http://atvn.pl/archiwum_pliki/tsunami_cz_1.ram - 25 min - 06.IV.2005
http://atvn.pl/archiwum_pliki/tsunami_cz_2.ram - 29 min - 07.IV.2005

(Pwjb/strumieniowe)

Geologia | Oceanografia

Gourt Home::Gourt :: Tsunami

Rodzaje tsunami

Historyczne tsunami

Galeria

Zobacz też

Linki zewnętrzne: