Mangan

izotop	wyst.	o.p.r	s.r.	e.r. MeV	p.r.
⁵²Mn	{syn.}	5,591 dni	w.e.	4,712	⁵²Cr
⁵³Mn	{syn.}	3,74×10⁶ lat	w.e.	0,597	⁵³Cr
⁵⁴Mn	{syn.}	312,3 dni	w.e.	1,377	⁵⁴Cr
⁵⁵Mn	100%	stabilny izotop z 30 neutronami
⁵⁶Mn	{syn.}	2,579 godz.	β^-	3,696	⁵⁶Fe

Tam, gdzie nie jest zaznaczone inaczej,
użyte są jednostki SI i warunki normalne.

*Wyjaśnienie skrótów:
l.a.=liczba atomowa
wyst.=występowanie w przyrodzie,
o.p.r.=okres połowicznego rozpadu,
s.r.=sposób rozpadu,
e.r.=energia rozpadu,
p.r.=produkt rozpadu,
w.e.=wychwyt elektronu

Mangan (Mn, łac. manganium) to metal z VII grupy pobocznej. Posiada 15 izotopów z przedziału mas 49-62 i izomery jądrowe 51m, 52m, 54m. Trwały jest tylko izotop 55, który stanowi niemal 100% składu izotopowego manganu występującego w naturze.

Występuje w skorupie ziemskiej w ilości 950ppm w postaci rudy składającej się z mieszaniny kilkunastu rodzajów tlenków. Jest po żelazie najbardziej rozpowszechnionym metalem cięzkim. W światowym wydobyciu manganu (w przeliczeniu na czysty składnik), wynoszącym w 2001 r. 9 mln ton, przodowały: Chiny (2,5 mln ton), RPA (1,5 mln ton), Ukraina (1,2 mln ton), Australia (1,1 mln ton) i Brazylia (1,1 mln ton).

Ważniejsze minerały: brausztyn i manganit - Oba to mieszaniny różnych tlenków manganu.

Odkryty w roku 1774 przez J.G. Gahna.

Metaliczny mangan można otrzymać poprzez redukcję tlenku glinem.

Najbardziej znanym związkiem manganu jest nadmanganian potasu KMnO₄(manganian(VII)potasu), posiadający silne własności bakteriobójcze i grzybobójcze stosowany do odkażania wody i w walce z pasożytami skóry. Nadmanganian potasu ma postać ciemnofioletowych kryształów.

Mangan, zależnie od temperatury, przyjmuje cztery postacie alotropowe mające różne gęstości, co czyni mangan nieodpornym na zmiany temperatur:

poniżej 700°C: odmiana α
między 700°C a 1079°C: odmiana β
między 1079°C a 1143°: odmiana γ - dość miękka , łatwo poddaje się obróce mechanicznej
powyżej 1143°: odmiana δ

Znaczenie biologiczne: Mangan obecny jest w centrach reaktywności wielu enzymów i jest niezbędnym do życia mikroelementem. Jego minimalne, dzienne spożycie powinno wynosić ok. 1 mg. W dużych ilosciach sole manganu są toksyczne.

Metaliczny mangan jest twardym, srebrzystym i kruchym materiałem. Jest bardzo reaktywny, zapala się w powietrzu i reaguje z wodą tworząc wodorotlenek. Jego własności są zbliżone do metali alkalicznych. Mangan jest masowo stosowanym dodatkiem do stali obniżając jej temperaturę topnienia i poprawiając własności mechaniczne. Paramagnetyk.

Do najważniejszych sztucznych radioizotopów należą:

⁵²Mn otrzymywany w reakcjach ${}^{52}Cr(d,2n){}^{52}Mn$ i ${}^{56}Fe(p,dn){}^{52}Mn$
⁵⁴Mn otrzymywany w reakcjach ${}^{53}Cr(d,n){}^{54}Mn$ i ${}^{56}Fe(d,\alpha){}^{54}Mn$
⁵⁶Mn otrzymywany przez neutronową aktywację metalicznego manganu lub dwutlenku manganu MnO₂

Są one stosowane jako wskaźniki promieniotwórcze.

Pierwiastki chemiczne

Gourt Home::Gourt :: Mangan