Wspinaczka

Wspinacz w płytach2.jpgch południowej ściany Zamarłej Turni]] Wspinaczka - przemieszczanie się w terenie na tyle stromym, że wymaga on użycia rąk co najmniej do utrzymania równowagi.

Wprowadzenie

W powyższej definicji mieszczą się tak różne działalności, jak wspinanie na kilkumetrowe kamienie (bouldering) i wchodzenie na ponad ośmiokilometrowe olbrzymy.

Wspinaczka niegdyś uważana była za sport przestrzenny, taki jak żeglarstwo czy szybownictwo. Upowszechnienie i popularyzacja sztucznych ścian wspinaczkowych i zawodów wspinaczkowych przesunęło nieco akcenty w stronę "boiskowości". W dalszym ciągu jednak dla znacznej części wspinających się, działalność ta to co najmniej pasja lub nawet sposób na życie.

Teren działania

Wspinacz na moscie.jpg Wspinacze najczęściej wspinają się na kamienie, skałki, czy góry zbudowane z różnego rodzaju skały: piaskowca, zlepieńca, wapienia, czy granitu.

W przypadku sztucznych obiektów przeznaczonych do wspinaczki, materiał konstrukcyjny zależy tylko od inwencji budowniczego. W razie braku takich obiektów w najbliższej okolicy, wspinacze działają na ściankach, murkach, mostach, pomnikach, drzewach itp., co nie zawsze jest legalne. W szczególności buildering, czyli wspinanie na wysokie budynki i konstrukcje często spotyka się z gwałtowną reakcją służb porządkowych.

Teren wspinaczkowy może mieć nastromienie od połogiego, przez pionowy do przewieszonego, a nawet sufitu, czyli dachu.

Trudności pokonywanego terenu opisuje się skalą trudności, a przebieg drogi wspinaczkowej za pomocą opisu drogi.

Najczęściej wspinaczka odbywa się w górę, przemieszczanie się w poziomie nazywamy trawersowaniem, a wspinanie w dół zspinaniem.

Rodzaje wspinaczki

tatryhakowka.jpg na wschodniej ścianie Kościelca.]] Skalki.jpg Działalność wspinaczkową można uprawiać w bardzo zróżnicowany sposób w zależności od terenu, pory roku i własnych preferencji.

Najbardziej podstawowym jest podział na:

wspinaczkę klasyczną (możliwe są różne style) - wspinanie z wykorzystaniem tylko naturalnej rzeźby skalnej,
wspinaczkę techniką sztucznych ułatwień (zwana też hakówką lub wspinaczką hakową) - wspinanie z czynnym wykorzystaniem (jako stopnie czy chwyty) do przemieszczania się osadzanych przez wspinacza punktów asekuracyjnych.

Rodzaje wspinania w zależności od terenu działania:

wspinanie na sztucznych obiektach,
- buildering - wspinanie się na budynki, mosty itp.
bouldering - wspinaczka bez asekuracji na niewysokich skałkach (slangowo buldering, baldering),
wspinaczka skałkowa,
wspinaczka piaskowcowa
wspinaczka skalna,
wspinaczka górska,
- taternictwo (letnie i zimowe),
- alpinizm - w górach lodowcowych,
wspinaczka lodowa,
wspinaczka mikstowa,
- drytooling (drajtuling),
wspinaczka wielkościanowa (bigwall),
wspinaczka wysokościowa (himalaizm).

Jeśli chodzi o ilość osób biorących udział w danym przedsięwzięciu, to wspinacze najczęściej prowadzą działalność w zespole dwuosobowym, czasami w trójkę. Na szczególną uwagę zasługuje wspinaczka samotna (zwana także solową), jako że wymaga ona posiadania specyficznych predyspozycji psychicznych oraz dużych umiejętności technicznych.

Biorąc pod uwagę asekurację, dzielimy wspinanie na:

bez asekuracji (zwane potocznie żywcowaniem),
z dolną asekuracją,
- z własną asekuracją - wspinanie tradycyjne,
- z wykorzystaniem stałych punktów przelotowych, takich jak spity, czy ringi) - wspinanie sportowe,
z górną asekuracją,
- na drugiego,
- na wędkę.

Z uwagi na szczególnie trudne warunki, wyróżniamy:

sztucznasciana.jpg w okapie na sztucznej ścianie.]]

Wymagania psychofizyczne

Wspinacze powinni mieć dobre poczucie równowagi i gibkość.

Ze względu na konieczność częściowego przynajmniej przenoszenia ciężaru własnego ciała siłą rąk, predystynowani są osobnicy raczej szczupli, u których siła względna (stosunek siły do ciężaru ciała) jest jak największa, np: leptosomicy wg typologii Kretschmera. Stąd utrzymanie niskiej wagi jest przedmiotem ciągłej troski dla osób zajmujących się wspinaniem poważniej niż tylko rekreacyjnie.

Do wspinaczki skalnej potrzebne są silne palce i mięśnie obręczy barkowej.

Do wspinaczki górskiej, a w szczególności wysokościowej, wymagana jest doskonała wydolność fizyczna.

Etyka

"Wychodzimy razem - wracamy razem" - Andrzej Wilczkowski.

"Partnera nie zostawia się samego nawet jak jest już tylko zamarzniętą bryłą" - Wawrzyniec Żuławski.

Podczas wspinaczki, zwłaszcza górskiej, łatwo osiągnąć granice wydolności organizmu. Pomocna wtedy jest obecność partnera, wspierającego choćby tylko psychicznie. Opuszczenie członka zespołu (poza udaniem się po pomoc) jest najpoważniejszym wykroczeniem przeciwko etyce wspinaczkowej.

Poważnym uchybieniem etyce wspinaczkowej jest kłamanie o dokonanych przejściach. Specyfika działalności sprawia, że czasami nie ma świadków wejścia na szczyt czy pokonania drogi. Zasadą jest wtedy ufanie relacji autora dokonania.

Wspinacze powszechnie akceptują zasadę minimalizacji wpływu na środowisko naturalne.

Zwyczaje

Jak każde środowisko zajmujące się wysoko specjalizowaną działalnością, tak i wspinacze używają swego własnego slangu. Jego cechą charakterystyczną jest kult obsceny, silna wulgaryzacja komunikacji słownej.

Przyjęte jest, że w środowisku wspinaczkowym wszyscy są na "ty", niezależnie od różnicy wieku i doświadczenia.

Przeważnie wspinacze bardziej dbają o naturę od "niedzielnych turystów" - mniej śmiecą i mniej hałasują.

Sprzęt

Do tradycyjnych, szeroko rozpoznawanych atrybutów wspinacza należą: lina i czekan.

W rzeczywistości wspinacze używają bogatej gamy wyspecjalizowanego wyposażenia służącego im do wspinania, asekuracji, ubierania się i biwakowania.

Speleologia

Jednym z miejsc gdzie można uprawiać wspinaczkę są jaskinie. Mamy wtedy do czynienia ze speleologią. Działalność tę od wspinaczki powierzchniowej wyróżnia też znacznie intensywniejsze wykorzystanie sprzętu wspinaczkowego, głównie do zjazdów i wychodzenia po linie.

Zawody

Zawody wspinaczkowe najczęściej odbywają się w obiektach zamkniętych na sztucznych ścianach, aby zmiany pogody nie wpływały na wyniki.

Najpopularniejsze konkurencje to:

zawody bulderowe,
zawody "na czas",
zawody "na trudność",
zawody we wspinaczce lodowej.

W każdej z tych konkurencji, tak w Polsce jak i na świecie, rozgrywa się mistrzostwa, cykliczne zawody pucharowe i rozliczne zawody lokalne.

Ryzyko

W powszechnym (chociaż błędnym) mniemaniu, największe ryzyko we wspinaczce związane jest z ekspozycją. Wspinacze zabezpieczają się przed skutkami potencjalnego odpadnięcia za pomocą asekuracji, chyba że zdecydują się na wspinanie bez jej użycia.

W rzeczywistości jednak poziom ryzyka zależy głównie od rodzaju uprawianej działalności oraz umiejętności wspinacza. Ryzyko wypadku na sztucznej ścianie, czy w skałkach jest niewielkie, o ile nie popełni się jakiegoś poważnego błędu. W górach, zwłaszcza wyższych, zagrożenia obiektywne w postaci nagłych zmian pogody, lawin kamiennych, śnieżnych czy lodowych sprawiają, że ryzyko wypadku jest niemałe.

Najistotniejsza różnica w niebezpieczeństwie pomiędzy wspinaczką a innymi dziedzinami działalności ludzkiej, leży nie w wielkości zagrożenia wypadkiem, ale w jego najczęściej bardzo poważnych, często terminalnych, konsekwencjach.

Jak zacząć

Jeżeli masz ochotę zacząć się wspinać, to najrozsądniej będzie poszukać kontaktu z najbliższym klubem, czy sztuczną ścianą wspinaczkową. Odpowiednie adresy znajdują się w jednym z dwóch serwisów informacyjnych na końcu artykułu.

Ratownictwo

Udzielanie pomocy i ewakuowanie poszkodowanych wspinaczy z terenu wspinaczkowego wymaga specjalnych kwalifikacji i wyspecjalizowanego sprzętu. Na terenie Tatr ratownictwem zajmuje się Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe, a w pozostałych rejonach górskich w Polsce - Górskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe.

Organizacje

Organizacją zrzeszającą w Polsce wspinaczy i grotołazów jest Polski Związek Alpinizmu. Dokładniej rzecz ujmując, nie zrzesza on wspinaczy (osoby fizyczne), tylko zrzeszające ich organizacje (osoby prawne). Należą do nich m.in. Uczniowskie Kluby Sportowe, Kluby Wysokogórskie, Kluby Akademickie, Speleokluby i inne.

Samo PZA jest członkiem UIAA - Union Internationale des Associations d'Alpinisme - Międzynarodowej Federacji Związków Alpinistycznych oraz UIS - International Union of Speleology.

Podstawy prawne

Poniżej wyjątki z kilku obowiązujących w Polsce aktów prawnych dotyczących wspinaczki.

Sport

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 18 stycznia 2001 r. w sprawie wykazu dyscyplin i dziedzin sportu, w załączniku nr 2 zamieszcza WYKAZ DZIEDZIN SPORTU, a w nim dziedzinę sportu:

Alpinizm

W jej skład wchodzą następujące dyscypliny sportu:

Wspinaczka wysokogórska
Wspinaczka sportowa
Alpinizm jaskiniowy
Narciarstwo wysokogórskie

Kwalifikacje

Ustawa o sporcie, która wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2006, nie narzuca na wspinaczy powierzchniowych obowiązku posiadania dokumentu potwierdzającego posiadanie specjalistycznych przeszkoleń. Zgodnie z postulatami środowiska, w taternictwie jaskiniowym dalej będzie wymagane potwierdzenia kwalifikacji za pomocą odpowiedniej karty.

Ustawia o kulturze fizycznej z 18 stycznia 1996 r. (Dz.U. Nr 25, poz. 113) w art. 53:

Uprawianie alpinizmu, ^* wymaga odpowiednich kwalifikacji oraz przestrzegania szczególnych zasad bezpieczeństwa obowiązujących w tych dyscyplinach sportu.
Rada Ministrów określa, w drodze rozporządzenia, szczegółowe wymogi, kwalifikacje i sposób ich uzyskiwania, wynikające z nich uprawnienia, zasady nadawania, zawieszania i cofania tych uprawnień, wzory dokumentów stwierdzających te kwalifikacje i uprawnienia oraz zasady bezpieczeństwa, o których mowa w ust. 1.

Wspinaczka na terenach chronionych

rezerwaty
parki krajobrazowe

Zewnętrzne linki

Dwa najbardziej kompetentne serwisy informacyjne prowadzone przez wspinaczy dla wspinaczy:

Czasopisma:

Ratownictwo:

Organizacje: