Wojny śląskie (1740-1763) – trzy wojny między Austrią Habsburgów i Prusami Hohenzollernów o panowanie nad Śląskiem, w wyniku których większość Śląska wraz z ziemią kłodzką znalazły się w granicach tych ostatnich, a wraz z nimi od 1871 w zjednoczonych przez Hohenzollernów Niemczech.

Fryderyk II Wielki Hohenzollern zdecydował się zaatakować Śląsk licząc m.in. na narastającą wrogość pomiędzy prześladującymi protestantów Habsburgami a w większości luterańską ludnością bogatej prowincji. Już wcześniej uciskana ludność cesarskiej części Śląska (w księstwach brzesko-legnickim i oleśnickim obowiązywała swoboda wyznania i kultu) zwracała się o protekcję do przechodzących przez jego terytorium wojsk szwedzkich (1706), które uznano za gwarantów warunków podpisanego po wojnie trzydziestoletniej pokoju westfalskiego.

Fryderyk swe działania wspierał dodatkowo roszczeniami dynastycznymi wynikającymi z podpisanego w 1537 r. układu o przeżycie pomiędzy Joachimem Hohenzollernem a Fryderykiem II z dynastii Piastów, księciem legnicko-brzeskim (układ nie został zrealizowany ani w 1648 po śmierci Fryderyka II, ani w 1675 r. po wygaśnięciu dynastii Piastów, księstwo przejęli Habsburgowie).

Jednocześnie jednak Prusy związane były potwierdzoną przez ojca Fryderyka Wielkiego w 1713 sankcją pragmatyczną, zobowiązująca je do zachowania jedności wszystkich ziem Habsburgów oraz wspierania jako następczyni i dziedziczki korony Marii Teresy, córki zmarłego cesarza Karola VI.

I wojna śląska 1740-1742

Korzystając z zamieszania wywołanego sporami o sukcesję austriacką Fryderyk II zawarł sojusz z Saksonią i 16 grudnia wkroczył na Śląsk, który udało mu się zająć wraz z Kłodzkiem w ciągu zaledwie dwóch miesięcy.

Walcząca na dwa fronty i stojąca w obliczu utraty Wiednia (vide: wojna o sukcesję austriacką) Maria Teresa zmuszona była w 1742 zawrzeć przedwcześnie taktyczny pokój we Wrocławiu, który przekazywał Prusom niemal całe terytorium Śląska oraz ziemię kłodzką. Przy Austrii pozostał jedynie Śląsk karniowski i opawski oraz księstwo cieszyńskie. Jednak Maria Teresa nigdy nie pogodziła się ze stratą bogatej prowincji, co miało doprowadzić do II wojny.

Kalendarium

• 1740
  • 16 grudnia – wkroczenie Fryderyka na Śląsk
  • 28 grudnia – oblężenie Głogowa (niem. Glogau)
  • 14 grudnia – antyaustriacki bunt we Wrocławiu (niem. Breslau)
• 1741
  • 3 stycznia – uroczysty wjazd Fryderyka do Wrocławia
  • 10 kwietnia – bitwa pod Małujowicami (niem. Mollwitz) k/Brzegu, mimo ucieczki Fryderyka Prusacy zwyciężyły
  • 10 sierpnia – wkroczenie wojsk pruskich do Wrocławia
• 1742
  • maj – walki na terenie Czech, klęski wojsk cesarskich
  • 11 czerwca – podpisanie pokoju we Wrocławiu

II wojna śląska 1744-1745

Wobec odparcia ataku Bawarczyków i Francuzów na Wiedeń Fryderyk – nie chcąc pozwolić na zbytnie umocnienie się Habsburgów – znowu zaatakował, Austria liczyła na odwrócenie karty i odzyskanie utraconych ziem. Jej sojusznikami były Rosja oraz, lawirująca między nią a Prusami, Saksonia Fryderyka Augusta (w Polsce jako August III Sas).

Wojska cesarskie zostały jednak pobite pod Dobromierzem (niem. Hohenfriedburg) i Kotliskami (niem. Kesseldorf), zaś cesarzowa zmuszona została przełknąć gorzki pokój drezdeński z 1745, który jedynie potwierdzał ciężkie warunki pokoju wrocławskiego.

Kalendarium

• 1744
  • wkroczenie Fryderyka do Czech
  • 16 września – zajęcie Pragi
• 1745
  • 4 czerwca – bitwa pod Dobromierzem,
  • 30 września – bitwa pod Soor
  • 15 grudnia – bitwa pod Kotliskami
  • 25 grudnia – podpisanie pokoju w Dreźnie

III wojna śląska 1756-1763

Wybuchła w momencie wtargnięcia przez Prusy do Saksonii. De facto był to europejski epizod wielkiej wojny siedmioletniej. Walki toczyły się o Saksonię, Śląsk oraz posiadłości kolonialne między wielkimi koalicjami:

• Austrii (walczącej o Śląsk) wraz z Rosją, Francją, Hiszpanią, Saksonią i państwami Rzeszy niemieckiej
• Prus w aliansie z Wlk. Brytanią, Hanowerem i kilkoma innymi państwami Rzeszy.

Zakończyła się pokojem w Hubertusburgu w 1763 r. (więcej: wojna siedmioletnia)

Kalendarium

• 1756
  • wyprzedzające uderzenie Fryderyka na Saksonię
  • wkroczenie do Czech
  • bitwa pod Lobositz
  • kapitulacja Pirny
• 1757
  • czerwiec – bitwa pod Kolinem, zwycięstwo wojsk cesarskich
  • wrzesień – bitwa pod Moys, zwycięstwo Austriaków
  • 22 listopada – bitwa pod Wrocławiem,
  • 24 listopada – zdobycie miasta przez Austriaków
  • 5 grudnia – bitwa pod Lutynią (niem. Leuthen), zwycięstwo Fryderyka nad 2-krotnie silniejszym przeciwnikiem (33 tys. vs 82 tys.), 10 tys. zabitych, 13 tys. jeńców
  • 21 grudnia – poddanie się austriackiego garnizonu we Wrocławiu, 17 tys. jeńców, w tym 17 generałów
• 1759
  • 12 sierpnia – bitwa pod Kunowicami (niem. Kunersdorf), zwycięstwo Austrii, Prusacy stracili 19 tys. ludzi i 172 armaty
• 1760
  • zdobycie przez Austriaków szturmem twierdzy w Kłodzku
  • lato – oblężenie Wrocławia przez gen. von Loudona
  • 15 sierpnia – bitwa pod Pątnowem (niem. Panten) k/Legnicy; zwycięstwo Prusaków nad 3-krotnymi siłami austriackimi
  • październik – zajęcie Berlina przez koalicję antypruską
• 1761
  • bitwa pod Burkatowem
• 1762
  • styczeń – śmierć carycy Elżbiety
  • rozpad koalicji antypruskiej
  • 15 lutego – pokój w Hubertusburgu, potwierdzenie status quo ante

Zakończenie

Prusy wyszły z tych wojen ogromnie wyczerpane. Gdyby nie rozpad koalicji antypruskiej w obliczu śmierci carycy – wszystkie dotychczasowe zdobycze Fryderyka Wielkiego zostałyby pogrzebane. Jego przeciwnicy posiadali nad nim miażdżącą przewagę wojskową, zaś jego blisko 100 tys. w 1740 r. armia była w rozsypce.

Ostateczny wynik był jednak większy niż Fryderyk spodziewał się osiągnąć. Nie zamierzał zagarnąć całego Śląska. Chciał jedynie jego dolnej części, część górną uważał za mało wartościową i nierozwiniętą gospodarczo. Tymczasem za wyjątkiem księstwa cieszyńskiego i ziemi opawskiej otrzymał praktycznie cały Śląsk oraz ziemię kłodzką. W jego górnej części rozwinęło się potem wielkie zagłębie przemysłowe.

Zobacz też

• bitwa pod Dobromierzem
• bitwa pod Rossbach
• słynne bitwy

Historia Śląska | Wojny

Schlesische Kriege | Silesian Wars | המלחמות השלזיות | Schlesiske kriger