Województwo podlaskie

województwo podlaskie I Rzeczypospolitej opisane jest w osobnym artykule

Województwo podlaskie jest jednostką podziału administracyjnego Polski, jednym z 16 województw. Położone jest w północno-wschodniej części kraju, w geograficznym środku Europy. Przez jego środek przepływa Narew. Stolicą jest Białystok. Atutami tego województwa jest nieskażone środowisko, z fragmentami pierwotnej puszczy oraz unikalnymi rozlewiskami Biebrzy. Województwo ma charakter rolniczy, lecz coraz większą rolę zaczyna odgrywać turystyka.

Geografia

Dane szczegółowe
Wsie	3272
Sołectwa	3307
Gminy	118
Miasta	36
Powiaty
Użytki rolne	1 200 600 ha
Gęstość dróg	52,4 km/100 km²
Dochód na mieszkańca	1106 zł
Stopa bezrobocia	14,1%/79 tys. osób (2003)

Położenie

Województwo podlaskie znajduje się na terenie Niziny Podlaskiej, Pojezierza Suwalskiego i Niziny Mazowieckiej.

Województwo podlaskie graniczy z:

Geografia historyczna

Obszar województwa podlaskiego nie pokrywa się z Podlasiem. Tworzy je:

w 36% Podlasie

(powiat białostocki, powiat bielskopodlaski, powiat hajnowski, powiat moniecki, część powiatu siemiatyckiego, część powiatu sokólskiego)

w 35% Pojaćwieska Suwalszczyzna

(powiat augustowski, część powiatu grajewskiego, część powiatu sokólskiego, powiat suwalski)

w 20% Mazowsze ziemia łomżyńska

(część powiatu grajewskiego, powiat kolneński, powiat łomżyński, część powiatu wysokomazowieckiego, powiat zambrowski)

w 7% Polesie

(część powiatu siemiatyckiego)

w 1% Ruś Czarna

(część powiatu siemiatyckiego)

Ponadto nie zawiera ono 42% Podlasia - części na południe od Bugu (są to ziemie od Węgrowa po Międzyrzec Podlaski

Największe miasta

Ludność 31.12.2004

Białystok - 292 150
Suwałki - 69 113
Łomża - 63 880

Podział administracyjny

Ludność 31.12.2004

Warunki naturalne

W rozległych lasach i puszczach (Puszcza Białowieska, Augustowska, Knyszyńska, Zielona), z których niektóre jako jedyne w Europie zachowały swój pierwotny charakter, można spotkać bogactwo unikatowej fauny i flory. Szata roślinna regionu jest niezwykle bogata i urozmaicona, co sprzyja bogactwu świata zwierząt. Spotkać tu można łosie, wilki, rysie i żubry żyjące w Puszczy Białowieskiej i Knyszyńskiej.

Ochroną prawną objęto blisko 40% powierzchni województwa. Szczególnym uznaniem cieszą się 4 podlaskie parki narodowe - najstarszy w Polsce Białowieski Park Narodowy, a także o największej powierzchni czyli Biebrzański Park Narodowy. Dwa pozostałe parki narodowe to wigierski i narwiański.
Ochrona przyrody i środowiska naturalnego w województwie podlaskim obejmuje także 3 parki krajobrazowe, 85 rezerwatów przyrody oraz 2051 pomnikow przyrody.

Krajobraz urozmaicony, ukształtowany na północy podczas zlodowacenia bałtyckiego, na pozostałym obszarze podczas zlodowacenia środkowopolskiego. Najwyższe wzniesienia na północy to Rowejska Góra (298 m n.p.m), gdzie dominuje krajobraz pagórkowaty pojezierny. Pojezierza: Zachodniosuwalskie, Wschodniosuwalskie, Ełckie) oraz sandrowy pojezierny (Równina Augustowska); w środkowej i południowej części przeważają równiny peryglacjalne (wysoczyzny: Kolneńska, Białostocka, Wysokomazowiecka, Drohiczyńska, Wzgórza Sokólskie, Międzyrzecze Łomżyńskie, Równina Bielska), urozmaicone wcinającymi się w nie kotlinami i dolinami rzek, na zachodzie leży skraj sandrowej Równiny Kurpiowskiej. Na powierzchni przeważają piaski, żwiry, gliny morenowe, a w dolinach i kotlinach rzek iły, piaski i torfy rzeczne.

Klimat w porównaniu z innymi rejonami Polski jest bardziej surowy, a Suwałki, są nazywane "polskim biegunem zimna". Jest on pod silnym wpływem mas powietrza kontynentalnego; średnia roczna temperatura powietrza poniżej 7°C, w części północno-wschodniej poniżej 6,5°C. Jest to jeden z chłodniejszych obszarów w kraju (zimy najchłodniejsze w Polsce, poza górami, o temp. poniżej 5,5°C); amplitudy temperatur powyżej 23°C, większe niż przeciętne w kraju. Opady wynoszą średnio 550 mm na południu województwa, do 700 na północy. Z warunków klimatycznych wynika długi okres zalegania pokrywy śnieżnej (ponad 3 miesiące) oraz skrócony okres wegetacyjny roślin 190-205 dni.

Województwo podlaskie należy do najczystszych ekologicznie regionów Polski - najniższa emisja (poza województwem warmińsko-mazurskim) zanieczyszczeń pyłowych (5,4 tys. t) i gazowych (23 tys. t).

Bardzo niska gęstość zaludnienia 61 os./km², największe zaludnienie (poza miastami) w zachodniej i środkowej części województwa podlaskiego; w Białymstoku i okolicach mieszka 1/3 ludności; niższy od średniej krajowej stopień urbanizacji 57,8%, wyższy, przyrost naturalny 1,2, ujemne saldo migracji (0,6);

Podlaskie jest województwem najbardziej zróżnicowanym w Polsce pod względem etnicznym i kulturowym. Od stuleci sąsiadują tu różne narodowości i wyznania: Poza ludnością polską mieszkają tu Litwini (ok. 6 tys.), Tatarzy (ok. 0,5 tys.), Żydzi, Białorusini (ok. 48 tys), Rosjanie, Ukraińcy i Romowie.

Występuje tu najliczniejsze w Polsce skupisko ludności prawosławnej (ok. 300 tys.), w Grabarce znajduje się ośrodek pielgrzymek prawosławnych (dane z 1999 roku).

Województwo podlaskie jest regionem o ogromnym, nie w pełni wykorzystanym, potencjale turystycznym (niska ilość miejsc noclegowych, brak infrastruktury). Małe miasteczka, ciekawe budowle, miejsca kultu religijnego i wspaniała przyroda tworzą klimat i niepowtarzalny urok województwa.

Ochrona przyrody

Parki narodowe:

Parki krajobrazowe:

87 rezerwatów przyrody oraz liczne obszary chronionego krajobrazu.

Zabytki

Ważniejsze zabytki województwa (do uzupełnienia).

Średniowiecze

Katedra św. Michała Archanioła i Jana Chrzciciela w Łomży (1504-1526)

Renesans

Ruiny zamku w Tykocinie (XV w.)
Cmentarz żydowski w Tykocinie (XVI w.)
Zespół Klasztorny Bazylianów w Supraślu (XVI-XVIII w.)

Barok

Stary Kościół Farny w Białymstoku (1617-1626)
Klasztor dominikanów z kościołem Nawiedzenia NMP w Sejnach (1610-1619)
Synagoga (1642) i dom talmudyczny (XVIII w.) w Tykocinie
Klasztor karmelitów trzewiczkowych z kościołem Matki Bożej z Góry Karmel w Bielsku Podlaskim(poł. XVII w.)
Zespół Pałacowo-Parkowy Branickich w Białymstoku (XVII-XVIII w.)
Kościół Świętej Trójcy w Tykocinie (1742-1750)
Letnia rezydencja Branickich (1752-1759) w Choroszczy
Klasztor dominikanów z kościołem św. Jana Chrzciciela i św. Szczepana Męczennika w Choroszczy(poł. XVIII w.)
Klasztor Bernardynów w Tykocinie (1771-1791)

Klasycyzm

Sobór św. Mikołaja w Białymstoku (1843-1846)

Wiek XIX

Pałac Lubomirskich w Białymstoku (II poł. XIX w.)
Pałac Hasbacha w Białymstoku (koniec XIX w.)
Zespół pałacowo-parkowy Buchholtzów w Supraślu (1892-1903)
Zespół fabryczny Beckera w Białymstoku (XIX/XX)

Wiek XX

Bazylika Wniebowzięcia NMP w Białymstoku (1900-1905, neogotycka)
Kościół św. Wojciecha w Białymstoku (1906-1912, neoromański)
Kościół św. Rocha w Białymstoku (1926-1947, modernistyczny)

Gospodarka

Podlaskie pieczec.PNG Przemysł

artykuły spożywcze, napoje	46,2%
drewno, wyroby z drewna, meble	14,6%
energia elektryczna, gaz i woda	10,7%
maszyny i urządzenia	4,8%
włókiennictwo	4,4%

Jednostki gospodarcze w sektorze prywatnym

33,2%
obsługa nieruchomości i firm	11,8%
budownictwo	10,5%
przetwórstwo przemysłowe	9,7%
transport	8,3%
rolnictwo, łowiectwo i leśnictwo	4,5%

Ważniejsze przedsiębiorstwa

=Augustów

British American Tobacco Polska SA

=Białystok

BOS SA
Fabryka dywanów "Agnella" http://www.agnella.com.pl/
Fabryka wyrobów runowych "Biruna" http://www.biruna.com.pl/
Producent tkanin i koców "Polpled"
Zakłady Przemysłu Pasmanteryjnego "Pasmanta" http://www.pasmanta.com.pl/
Zakłady mięsne PMB http://www.pmb.com.pl/
Chłodnia Białystok http://www.chlodnia-bialystok.com.pl/
Agrovita Białystok http://www.agrovita.pl/
Polmos Białystok http://www.polmos.bialystok.pl/
Browar Dojlidy
Fabryka przyrządów i uchwytów "Bison-Bial"
Fabryka urządzeń grzewczych "NIBE-Biawar" http://www.biawar.com.pl/
Firma "Altrad Spomasz" http://www.altradspomasz.pl/
Zakłady Przemysłu Sklejek "Biaform" http://www.biaform.com.pl/
Huta szkła Białystok "Biaglass" http://www.biaglass.pl/
Białostockie Fabryki Mebli
Elektrociepłownia Białystok http://www.ec.bialystok.pl/
Zakłady Elektrotechniczne Biazet SA (obecnie produkuje także wyroby AGD pod marką Philips)
Podlaskie Zakłady Zbożowe http://www.pzz.bialystok.pl/
Zakład Energetyczny Białystok S.A. http://www.zeb.com.pl
Rosti Polska Sp. z o.o.
Rodex