Witamina

Witamina - organiczny związek chemiczny, substancja egzogenna dla określonego organizmu. Nazwa pochodzi od łacińskich słów vita (życie) i amina - związek chemiczny zawierający grupę aminową (w rzeczywistości nie wszystkie witaminy taką grupę posiadają). Nazwa została wymyślona przez polskiego biochemika Kazimierza Funka w 1912 r.

Witaminy nie należą do typowych składników pokarmowych - pełnią funkcję regulacyjną.

Podział

Z punktu widzenia chemicznego witaminy należą do różnych grup związków organicznych, a jedynie ich znaczenie dla organizów żywych pozwala opisywać je pod wspólną nazwą. Z tego też powodu tradycyjnie witaminy dzieli się na:

rozpuszczalne w wodzie
- witamina C (kwas askorbinowy)
- witamina B₁ (tiamina)
- witamina B₂ (ryboflawina)
- witamina B₃ (niacyna, witamina PP, kwas nikotynowy, amid kwasu nikotynowego)
- witamina B₅ (kwas pantotenowy)
- witamina B₆ (pirydoksyna, pirydoksal)
- witamina B₁₂ (cyjanokobalamina)
- witamina B₁₅ (kwas pangamowy)
- witamina H (biotyna)
- kwas foliowy (witamina B11)
- kwas liponowy (witamina N)
- witamina P (glikozydy flawonoidowe)

rozpuszczalne w tłuszczach
- witamina A (retinol i jego pochodne)
- witamina D (cholekalcyferol i pochodne)
- witamina E (tokoferol)
- witamina K (fitochinon)
- witamina F (NNKT - nienasycone kwasy tłuszczowe)

Podział ten jest istotny z co najmniej dwóch powodów:

przyczyny zaburzające metabolizm tłuszczów w zakresie ich trawienia i wchłaniania, będą zaburzały metabolizm witamin rozpuszczalnych w tłuszczach.
witaminy rozpuszczalne w tłuszczach stosunkowo łatwo przedawkować, gdyż kumulują się w tkankach bogatych w lipidy. Z kolei witaminy rozpuszczalne w wodzie nie są magazynowane, ich nadmiar wydalany jest w nerkach, a konkretnie to w ciałku nerkowym, za wyjątkiem dwóch witamin, mianowicie B12 i C. W związku z tym, witaminy rozpuszczalne w wodzie (poza B12 i C) muszą być stale dostarczane do organizmu, w odróżnieniu od rozpuszczalnych w tłuszczach, które są magazynowane.

Mechanizm działania

Wyróżniamy trzy mechanizmy:

funkcja koenzymu - działają tak witaminy z grupy B, przy czym należy pamiętać, że witamina nie jest koenzymem, tylko pochodna tej witaminy powstająca z reguły poprzez fosforylację witaminy, ale spotyka się tutaj także inne modyfikacje.
działanie antyoksydacyjne (beta-karoten, tokoferole, kwas askorbinowy). Należy zauważyć, że wyniki badań dowodzą, iż suplementacja preparatami witaminowymi nie wykazuje takiego działania antyoksydacyjnego jak naturalnie występujące witaminy, czyli suplementacja preparatami nie przynosi tutaj korzyści.
działanie receptorowe, pochodne wit. A - głównie kwas retinowy, a także pochodne witaminy D. Komórki organizmu posiadają swoiste receptory dla tych związków. Powoduje to, że wielu badaczy klasyfikuje te związki do hormonów. Nie są to jednak ani hormony, ani cytokiny, ale posiadające receptorowe oddziaływanie związki.

Działają przeciwstawnie do antywitamin.

Forma występowania

Witaminy mogą trafiać do naszego organizmu jako:

witaminy preformowane
prowitaminy

Zapotrzebowanie

Dzienne zapotrzebowanie jest niewielkie i liczone w miligramach (mg), a nawet w mikrogramach (μg).

Przedawkowanie, niedobór lub brak jakiejś z witamin, po wyczerpaniu zapasów organizmu, prowadzi do jednostek chorobowych, które nazywamy w zależności od zaawansowania hiperwitaminozą lub awitaminozą(całkowity brak witaminy) lub hipowitaminozą(niedobór częsciowy).

Związki organiczne, które dopiero w organizmie zostają przekształcone w odpowiednią witaminę, nazywa się prowitaminami.

Porównanie wybranych witamin

T
ł
u
s
z
c
z
e A Jaja, wątroba, tran, produkty mleczne oraz, jako prowitamina karoten, marchew i pomidory Odpowiada za prawidłowe widzenie o zmroku i prawidłowy stan naskórka. Dzieci z niedoborem witaminy A rosną nieprawidłowo. "Kurza ślepota" (niedowidzenie o zmierzchu), zmiany skórne Zmiany skórne D Tran, wątroba, masło, jaja, mleko Wchłanianie wapnia, metabolizm tkanki kostnej Krzywica u dzieci, osteoporoza u dorosłych Demineralizacja kości, złamania kości, nudności i inne objawy ogólne E Oleje roślinne (sojowy, kukurydziany, słonecznikowy), migdały, margaryna, jaja, orzechy włoskie i ziemne, kiełki pszenicy, mąka pełnoziarnista, mleko, brukselka i inne zielonolistne warzywa Główny antyoksydant chroniący komórki przed utleniaczami, chroni czerwone krwinki przed przedwczesnym rozpadem, leczenie męskiej bezpłodności, zaburzeń mięśniowych, miażdżycy oraz chorób serca Rozdrażnienie, osłabienie zdolności koncentracji, zaburzenia funkcjonowania i osłabienie mięśni szkieletowych, rogowacenie i wczesne starzenie się skóry, gorsze gojenie się ran, pogorszenie wzroku, niedokrwistość, bezpłodność, zwiększone ryzyko chorób sercowo-naczyniowych Zmęczenie, bóle głowy, osłabienie mięśni, zaburzenia widzenia K Jarzyny, wątroba, olej sojowy Krzepnięcie krwiKrwawienia - tzw. skazy krwotoczneNieznana W
o
d
a Grupa witamin B B₁Mięso, wątroba, jaja, drożdże, owoce strączkowe, chleb razowy, mleko Prawidłowy stan tkanki nerwowej, metabolizm cukrów i lipidów Beri-beri, zapalenie wielonerwowe B₂Drożdże, mleko, jaja, jarzyny Przemiana białek i węglowodanów, bierze udział w biochemicznych przemianach w siatkówceZmiany skórne (łojotok, zajady), zmiany w obrębie rogówki, światłowstrętB₆wątroba, makrela, owoc awokado, banan, mięso, jarzyny, jaja Przemiany aminokwasów, procesy krwiotwórcze Zmiany w szpiku kostnym B₁₂Wątroba, mięso, mleko Procesy krwiotwórcze NiedokrwistośćPP Wątroba, mięso, drożdżeUtlenianie biologiczne PelagraC Owoce cytrusowe, kapusta kiszona, owoce dzikiej róży, czarne jagody, zielona papryka Prawidłowy stan tkanki łącznej, poprawia odporność i przyspiesza okres gojenia ran Gnilec (szkorbut) H Wątroba, orzechy włoskie i ziemne, mąka sojowa, żółtka jaj, kraby, migdały, sardynki, grzyby, brązowy (naturalny) ryż, mąka pełnoziarnista, szpinak, marchew, pomidory Uczestniczy w syntezie aminokwasów, cukrów, białek i kwasów tłuszczowych, wspomaganiu funkcji tarczycy, uczestniczy w przemianie dwutlenku węgla, wpływa na właściwe funkcjonowanie skóry i włosów, uczestniczy z witaminą K w syntezie protrombiny (odpowiedzialnej za krzepliwość krwi). Objawami niedoboru biotyny są zmiany skórne (wysypki, stany zapalne), a także wypadanie włosów i podwyższony poziom cholesterolu oraz zmiany zapalne jelit. Ze względu na to, że biotyna może być syntetyzowana przez florę bakteryjną, do jej niedoboru dochodzi bardzo rzadko, zwykle pod wpływem innych czynników niż niedobór pokarmowy (np. szerokospektralna antybiotykoterapia).

R*	Nazwa wit.		Źródła pokarmowe	Rola w organizmie	Awitaminoza	Hiperwitaminoza

R* - rozpuszczalnik danej witaminy

Innymi kluczowymi dla organizmu substancjami są makroelementy i mikroelementy, czyli atomy metali, których obecność jest niezbędna dla funkcjonowania organizmu. Są one zwykle spożywane w formie przyswajalnych związków nieorganicznych i metaloorganicznych.

Witaminy

Gourt Home::Gourt :: Witamina

Podział

Mechanizm działania

Forma występowania

Zapotrzebowanie

Porównanie wybranych witamin