Walia

Walia
Wales
Cymru

	Wales coa.jpg
(o fladze)	(o godle)

Motto narodowe: Cymru am byth
(wal. Walia na zawsze)

Język urzędowy angielski, walijski

Stolica Cardiff

Głowa państwa książę Karol

Powierzchnia
- całkowita
20 779 km²

Liczba ludności
- ogółem (2005)
- gęstość zalud.
2 952 500
142/km²

Waluta Funt szterling (GBP, £)

Strefa czasowa UTC, czas letni: UTC+1

Hymn państwowy Hen Wlad Fy Nhadau

Patron św. Dawid Walia (ang. Wales, wal. Cymru) - celtycka kraina historyczna, część składowa Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej.

Pochodzenie nazwy

Polska nazwa Walia, jest spolszczoną wersją angielskiej nazwy Wales, która jest germańskim egzonimem pochodzącym od germańskiego słowa "Walha" i oznacza nieznajomego lub cudzoziemca. Słowo "Walha" prawdopodobnie wywodzi się od nazwy celtyckiego plemienia Volcae. Walijczycy z kolei nazwają swój kraj Cymru, co prawdopodobnie w języku starowalijskim znaczy "rodak", "krajanin".

Ustrój Polityczny

W średniowieczu Walia była niezależnym królestwem, obecnie jest integralną częścią Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej.

Głową państwa jest monarcha brytyjski (od 1952 roku królowa Elżbieta II). Władzę wykonawczą posiada parlament Wielkiej Brytanii w Westminsterze, z niewielkimi uprawnieniami posiadanymi przez Walijskie Zgromadzenie Narodowe (ang. National Assembly for Wales).

W 1267 roku Walia weszła w unię personalną z Anglią. W latach 1535 - 1707 stanowiła dominium korony angielskiej a po 1707 została włączona bezpośrednio do Anglii, jako księstwo. W 1964 utworzono specjalne ministerstwo, przy rządzie brytyjskim, do spraw Walii. W 1967 roku język walijski został prawnie zrównany z angielskim. W referendum dotyczącym uzyskania autonomii, które zorganizowano w 1979 roku, idea zyskała jedynie 12% poparcia mieszkańców. W trakcie kampanii wyborczej 1997 roku, lider Partii Pracy, Tony Blair, przedłożył projekt utworzenia Walijskiego Zgromadzenia Narodowego, o szerokich kompetencjach w odniesieniu do spraw wewnętrznych. W referendum projekt otrzymał 50,3% poparcia głosujących mieszkańców Walii i już 2 maja 1999 roku odbyły się pierwsze wybory, do nowo powstałego Walijskiego Zgromadzenia Narodowego (walijski quasi-parlament), któy jest głównym ciałem doradczym i opiniującym rządu brytyjskiego do spraw Walii.

Geografia

Walia_mapa.png Walia leży nad Morzem Irlandzkim w południowo-zachodniej części wyspy Wielka Brytania. Od wschodu granica lądowa z Anglią, od południa - morska przez Kanał Bristolski.

Powierzchnia Walii jest wyżynno-górzysta, prawie całą powierzchnię zajmuje pasmo Gór Kambryjskich z najwyższym szczytem - Snowdon, 1085 m n.p.m..

Klimat umiarkowanie ciepły, wybitnie morski o chłodnych latach i łagodnych zimach. średnia temperatura w styczniu na północy to 4°C, na południu 6°C, w lipcu na północy 13°C i 16°C na południu. Średnia roczna suma opadów ok. 1000 mm, na zachodnich zboczach gór opady dochodzą nawet do 1800 mm i więcej.

Roślinność głównie trawiasta, występują liczne wrzosowiska a w środkowej Walii lasy.

Główne rzeki: Wye, Usk, Severn, Tywi i Dee.
Największe miasta: Cardiff, Swansea, Newport, Rhondda, Barry
Główne porty morskie: Holyhead, Fishguard, Swansea, Milford Haven, Cardiff
Parki narodowe: Snowdonia, Pembrokeshire Coast, Brecon Beacons.

Gospodarka

Przemysł skupiony jest w południowo-wschodniej Walii na wybrzeżu Kanału Bristolskiego, w tzw. Zagłębiu Południowowalijskim (południowowalijskie zagłębie węglowe było w końcu XIX w. jednym z największych w świecie producentów węgla kamiennego, również do lat 70-tych jednym z najważniejszych w Wielkiej Brytanii). Wydobycie węgla kamiennego, przemysł metalurgiczny (hutnictwo żelaza i metali nieżelaznych jak aluminium, miedź, cyna, nikiel), przemysł petrochemiczny (rafinerie w Milford Haven i Swansea), elektrotechniczny, maszynowy, metalowy, chemiczny, włókienniczy i spożywczy. Współcześnie przemysł ciężki odgrywa coraz mniejszą rolę, gospodarka Walijska (jak i całej Wielkiej Brytanii) obecnie skupia się na sektorze usług.

Mimo iż większość powierzchni Walii zajmują tereny rolno-hodowlane (grunty orne zajmują ok. 20% powierzchni Walii) z dominacją hodowli bydła i owiec, rolnictwo jednak nie odgrywa istotnej roli w gospodarce Walii.

Podział administracyjny

Od 1996 roku Walia jest podzielona na 22 jednostki administracyjne (unitary authorities):

9 hrabstw (counties)
10 hrabstw miejskich (county boroughs)
3 miasta (cities)

Zobacz Podział administracyjny Walii.

Historia

Pierwotna ludność Walii pozostawiła po sobie wielkie budowle megalityczne. Później obszar ten zajęli Celtowie. Rzymianie okupowali obszary Walii od I do V wieku n.e. Pomimo późniejszych najazdów Jutów, Anglów i Sasów, Walia zachowała swą odrębność. W VIII wieku n.e. plemiona walijskie zdołały się obronić przed sąsiedzką inwazją Anglosasów. Kiedy jednak Anglię najechał Wilhelm Zdobywca (1066), jego normańska armia wdarła się do Walii i rozpoczęła okupację. W 1282 roku dokonała się ostateczna aneksja Walii przez Anglię. W 1301 roku król Edward I nadał swemu synowi, Edwardowi II, tytuł księcia Walii, w geście, który miał świadczyć o jedności i związkach między nią i Anglią. Tytuł księcia Walii przysługuje tradycyjnie najstarszemu synowi brytyjskiego władcy, będącemu następcą tronu Zjednoczonego Królestwa.

W 1400 roku walijski książę Owen Glendower wzniecił powstanie przeciwko Anglii, usuwając Anglików z większości terenów Walii w zaledwie cztery lata. W 1410 powstanie zostało stłumione. W 1485 roku królem Anglii został Henryk VII. Jako Walijczyk i pierwszy władca z rodu Tudorów uczynił rządy Anglii bardziej znośnymi dla Walijczyków. Jego syn, Henryk VIII połączył Anglię i Walię unią w roku 1536.

XIX-wieczna rewolucja przemysłowa zmieniła oblicze Walii, zagrażając tradycyjnemu sposobowi życia walijskich farmerów i pasterzy. Obecnie odradzający się walijski język i kultura wzmocniły poczucie jedności narodowej Walijczyków, czemu sprzyja polityka Wielkiej Brytanii w ostatnich latach.

Sławni Walijczycy

Norman Davies - historyk Europy
Dylan Thomas - poeta i pisarz

Linki zewnętrzne

Kamery Internetowe w Wali- Webcam
Map of Later Cymru (Wales)
Zestawienie władców królestw walijskich i Walii (po angielsku)
WA Homepage
http://www.walesoffice.gov.uk/

Walia | Terytoria autonomiczne świata Regiony Europy

Gourt Home::Gourt :: Walia