Ważki (Odonata) - rząd owadów przeważnie średniej lub dużej wielkości (długość ciała 2 - 17 cm, rozpiętość skrzydeł 2 - 18 cm). Głowa z bardzo dużymi, złożonymi oczami (nawet 28.000 ommatidiów), dodatkowo posiadają 3 przyoczka. Czułki mają bardzo krótkie, 3-7 członowe, szczecinkowate. Aparat gębowy typu gryzącego. Tułów silnie rozwinięty, związane jest to m. in. z rozrośniętymi mięśniami poruszającymi skrzydłami. Nogi kroczne, długie i smukłe. Posiadają dwie pary, podobnych do siebie i bogato żyłkowanych skrzydeł. Odwłok ważek, zbudowany z 10 segmentów, jest długi i cienki (z kilkoma wyjątkami). U samców, na drugim segmencie, znajduje się aparat kopulacyjny o złożonej budowie. Coenagrion_puella_with_prey.jpg

Dorosłe ważki mają doskonały wzrok, są ponadto jednymi z najlepszych lotników wśród owadów. Potrafią latać we wszystkich kierunkach, przekraczając prędkość 10 m/s. Jako jedne z niewielu zwierząt opanowały lot wiszący. Polują na latające bezkręgowce, chwytając je nogami - dlatego nogi są zaopatrzone w sztywne szczeciny. Są też w stanie przewidzieć tor lotu ofiary i lecą "na zbliżenie". Niektóre, najmniejsze gatunki polują chodząc po roślinach. Larwy ważek żyją pod wodą i podobnie jak dorosłe prowadzą drapieżny tryb życia. W chwytaniu ofiar przez larwy podstawową rolę odgrywa przekształcony aparat gębowy typu gryzącego, zwany maską.

M.in. na podstawie budowy skrzydeł, krajowe ważki dzieli się na dwa podrzędy:

• Ważki różnoskrzydłe (Anisoptera) z rodzinami:
  • gadziogłówkowate (Gomphidae)
  • żagnicowate (Aeshnidae)
  • szklarnikowate (Cordulegastridae)
  • szklarkowate (Corduliidae)
  • ważkowate (Libellulidae)
• Ważki równoskrzydłe (Zygoptera) z rodzinami:
  • świteziankowate (Calopterygidae)
  • pióronogowate (Platycnemididae)
  • pałątkowate (Lestidae)
  • łątkowate (Coenagrionidae)

przedstawicielami różnoskrzydłych są np:

• ważka płaskobrzucha (Libellula depressa)
• żagnica okazała (Aeschna cyanea)
• husarz władca (Anax imperator)

a równoskrzydłych:

• łątka dzieweczka (Coenagrion puella)
• świtezianka dziewica (Calopteryx virgo)

Larwy obu grup posiadają skrzelotchawki ukryte wewnątrz odwłoka (w jelicie tylnym - tzw. skrzele rektalne), u równoskrzydłych występują też trzy skrzelotchawki zewnętrzne, położone na końcu odwłoka w postaci trzech listków.

W Azji występuje jeszcze trzeci podrząd: Anisozygoptera, o cechach pośrednich między równo- i różnoskrzydłymi. Ma on charakter reliktowy i liczy tylko dwa gatunki. Poza tym, zależnie od ujęcia systematycznego, wyróżnia się 4-5 dalszych rzędów znanych tylko z materiałów kopalnych.

Ważki należą do najstarszych współczesnych owadów, najstarsi przedstawiciele rzędu są znani już z osadów górnokarbońskich (ok. 325 mln lat p.n.e.).

Dotychczas na świecie opisano ok. 5.600 współcześnie żyjących gatunków. W Polsce występują 72 gatunki.

Linki zewnętrzne

• Strona Sekcji Odonatologicznej PTEnt.
• Ważki. Zdjęcia ważek

Orthetrum cancellatum.jpg | Aeshna mixta.jpg

Ważki

Gwas y neidr | Guldsmede (Odonata) | Libellen | Dragonfly | Libélula Libelo | Odonates | Žirgeliai | Chhân-eⁿ Libellen | トンボ | Kačji pastir | Damjheles et monsieus (odonates)