Włochy

Włochy, Republika Włoska (Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem Unii Europejskiej i NATO.

Historia

Geografia

Zobacz więcej: Geografia Włoch

Całkowita granica lądowa Włoch wynosi 1932,2 km. Sąsiadują z Francją - 488 km granicy, Szwajcarią - 740 km, Austrią - 430 km i Słowenią - 232 km). Wewnątrz terytorium Włoch znajdują się ponadto dwa państwa-enklawy: San Marino (39 km granicy) i Watykan (3,2 km).

Długość wybrzeża włoskiego wynosi aż 7.600 km. Oblewają je wody kilku akwenów Morza Śródziemnego: Morze Liguryjskie, Morze Tyrreńskie, Morze Jońskie i Morze Adriatyckie.

Najwyższy punkt położony jest na najwyższym masywie Europy Mont Blanc. Nosi on nazwę Mont Blanc de Courmayeur - jego wysokość to 4807 m.n.p.m.

Podział administracyjny

Włochy-administracja.png Włochy podzielone są na 20 regionów (5 z nich na prawach szczególnych), 110 prowincji (z których 2 autonomiczne) i 8092 komun. Regiony:

¹ Do regionu Lombardia należy także włoska enklawa w Szwajcarii o nazwie Campione d'Italia.

Ludność

Roum.jpg]] Włochy należą do najludniejszych państw Europy (czwarte miejsce na kontynencie) o wysokiej, lecz zróżnicowanej gęstości zaludnienia. Na 1 km² przypada średnio ponad 192 osób, ale w niektórych regionach wskaźnik ten jest znacznie wyższy np.: w Lombardii wynosi on około 388 mieszk./km², w Ligurii - 291, w Lacjum - 303, a w Kampanii - nawet 425. Wyraźnie słabiej zaludnione są obszary na południu: Basilicata - tylko 60 mieszk./km², a Moliza - 73; wysoką gęstość zaludnienia ma zaś Apulia - 209 osób na km². Najrzadziej zaludniona jest wysokogórska Dolina Aosty - 38. Z dwóch głównych wysp Sycylia osiąga 195 mieszk./km², a Sardynia zaledwie 68 mieszk./km².

Włochy mające niegdyś jeden z wyższych wskaźników przyrostu naturalnego w Europie od piętnastu lat borykają się z przewagą zgonów nad urodzeniami. W 2003 roku wskaźnik urodzeń na 1000 mieszkańców wyniósł 9,4, zaś zgonów 9,8, co dało naturalny ubytek ludności na poziomie 0,4 promila. Szczególnie niekorzystne wskaźniki mają wielkie aglomeracje, zwłaszcza Mediolan i Turyn, natomiast na południu kraju jeszcze występuje niewielki przyrost naturalny. Dzięki znacznemu postępowi medycyny oraz opieki zdrowotnej Włochy szczycą się jednym z najlepszych wskaźników śmiertelności niemowląt, który spadł poniżej 5 na 1000 urodzeń żywych oraz najdłuższym - po Szwecji przeciętnym trwaniem życia spośród wszystkich krajów UE; mężczyźni żyją średnio 78,5 lat, zaś kobiety 80,9 lat (dane z 2003 roku). Struktura wiekowa ludności wykazuje szybki wzrost udziału ludności starszej niż 65 lat (poprodukcyjnej) i jednocześnie spadek udziału dzieci i młodzieży w ogólnym zaludnieniu kraju. W 2003 roku osoby mające 19 lat i mniej stanowiły 18,9 % ogółu mieszkańców, od 20 do 39 lat - 29,7 %, w wieku od 40 do 64 lat - 32,4 % i w wieku 65 lat i powyżej aż 19,0; ten ostatni wskaźnik jest najwyższy w świecie.

Wskaźnik urbanizacji rośnie powoli, ze względu ostre tempo wyludniania się największych miast i przenoszeniem się ludności na przedmieścia - formalnie wiejskie. Statystyka włoska ponadto nie publikuje oficjalnych danych o zespołach miejskich, tylko o gminach w ich ścisłych granicach administracyjnych, niezależnie od statusu prawnego. W 2003 roku w miastach mieszkało prawie 68 % ludności, przy czym wskaźnik koncentracji ludności w największych miastach jest wyraźnie mniejszy niż w innych podobnej wielkości krajach Unii. Od połowy lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku Włochy notują znaczny napływ imigrantów, głównie z Albanii (Apulia), krajów arabskich północnej Afryki oraz Ameryki Południowej, którzy zasiedlili zwłaszcza Rzym i jego peryferia oraz okolice Mediolanu i Turynu, a także inne miasta na północy kraju. Liczba imigrantów w 2003 roku wyniosła 1126000, czyli 2 % ludności, z czego około 32 tysiące stanowili Polacy. Wspomniana migracja ludności większych miast jest bardzo ciekawym zjawiskiem powodującym - niekiedy drastyczny - spadek zaludnienia głównych miast na rzecz osiedli podmiejskich. Rozwoj ludnośi najważniejszych miast włoskich przedstawia tabela (wszystkie liczące conajmniej 50 tysięcy mieszkańców), przy czym pod kreską zestawiono te pozostałe stolice prowincji, które nie osiągnęły tejże liczby mieszkańców: Prawie całą ludność rodzimą stanowią Włosi, mówiący licznymi dialektami i odmianami języka włoskiego. Ponadto państwo włoskie uznaje istnienie następujących rodzimych mniejszości językowych:

Grupa etniczna	Liczebność	Język ojczysty	Region
Sardowie	1 269 000	sardyński	Sardynia
Friulowie	526 000	friulski	Friuli-Wenecja Julijska
Tyrolczycy	290 000	niemiecki	Trydent-Górna Adyga
Oksytańczycy	178 000	oksytański	Piemont, Liguria, Kalabria
Romowie	130 000	cygański	całe Włochy
Albańczycy	98 000	albański	południowe Włochy
Frankoprowansalczycy	90 000	franko-prowansalski	Piemont, Valle d'Aosta, Apulia
Słoweńcy	70 000	słoweński	Friuli-Wenecja Julijska
Ladynowie	55 000	ladyński	Trydent-Górna Adyga, Wenecja Euganejska
Francuzi	20 000	francuski	Valle d'Aosta
Grecy	20 000	grecki	Kalabria, Apulia
Katalończycy	18 000	kataloński	Sardynia
Chorwaci	2 600	chorwacki	Molise
Karyntczycy	2 000	niemiecki	Friuli-Wenecja Julijska
Karnijczycy	1 400	friulski	Wenecja Euganejska

Źródło: włoskie ministerstwo spraw wewnętrznych.

Około 91% ludności Włoch stanowią rzymskokatolicy, z innych wyznań występują nieliczni protestanci i żydzi. Ponadto wśród imigrantów są liczni muzułmanie w sumie ponad 250 000.

Ustrój polityczny i partie polityczne

Zobacz więcej: Ustrój polityczny Włoch'''

Ustrój demokratyczny, republika z dwuizbowym parlamentem (kadencja pięcioletnia)

Izbą Deputowanych (630 miejsc)
Senatem (315 miejsc)

Obie izby parlamentu wybierane są w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich, w głosowaniu tajnym. 75% mandatów w obu izbach obsadzane jest większościowo w okręgach jednomandatowych, 25% proporcjonalnie w okręgach wielomandatowych. Jest 27 sztucznie wytyczonych okręgów w wyborach do Izby Deputowanych, a w wyborach do Senatu okręgami są regiony.

Głową państwa jest Prezydent Republiki wybierany na 7 letnią kadencję przez Zgromadzenie Narodowe - wspólnie obradujące obie izby parlamentu, wraz z reprezentantami regionów (1 z Valle d'Aosta, z pozostałych 19 regionów po 3).

Ustrój państwa można określić jako odmianę systemu parlamentarno-gabinetowego, w której wzmocniono jednak rolę prezydenta - dysponuje on na przykład swobodnym prawem desygnowania premiera - co jest istotne w systemie wielopartyjnym; a w przypadku dymisji rządu może jej nie przyjąć i rozwiązać parlament.

Włoskie partie polityczne:

Forza Italia (FI)
Demokraci Lewicy (Democratici di Sinistra, DS)
Sojusz Narodowy (Alleanza Nazionale, AN)
Liga Północna (Lega Nord, LN)
Odrodzenie Komunistyczne (Rifondazione Comunista, RC)
Włoska Partia Ludowa (Partito Popolare Italiano, PPI)
Federacja Zielonych (Federazione dei Verdi)
Włoska Partia Socjalistyczna (Partito Socialista Italiano, PSI)

Oświata

Zobacz więcej: Oświata we Włoszech oraz Uniwersytety we Włoszech

W szkolnictwie włoskim dużą wagę przywiązuje się do integracji młodzieży niepełnosprawnej z pełnosprawną, która jest szeroko realizowana na wszystkich szczeblach systemu szkolnego!

Język

Język włoski jest najbliższy łacinie ze wszystkich języków romańskich. Współczesny włoski dużo zawdzięcza takim pisarzom, jak Dante Alighieri i Alessandro Manzoni, którzy za standard obrali język wyedukowanych Toskańczyków. Dzisiaj mówi się że, najlepsza mowa to la lingua toscana in bocca romana (toskański w rzymskich ustach). Włoski uważa się za najbardziej śpiewny język na świecie. Aż do niedawna obok oficjalnego języka włoskiego istniało ponad 1,5 tys. dialektów.

Linki zewnętrzne

Zobacz też

NATO Włochy

Państwa członkowskie Unii Europejskiej

Gourt Home::Gourt :: Włochy