Węgry

Węgry (węg. Magyarország; Republika Węgierska, Magyar Köztársaság) – państwo w Europie Środkowej. Od 2004 r. należy do Unii Europejskiej

Ustrój polityczny

Kontury ustroju politycznego Węgier zostały zarysowane podczas obrad tzw. Trójkątnego Stołu (jesień 1989). Węgry są od tego czasu demokratyczną republiką o charakterze parlamentarno-gabinetowym. Jednoizbowy parlament wybierany co cztery lata w wyborach powszechnych i tajnych, częściowo metodą proporcjonalną, po części w okręgach jednomandatowych. Prezydenta wybiera Zgromadzenie Narodowe na okres pięciu lat (może kandydować na drugą kadencję). Rząd tworzy lider zwycięskiego ugrupowania - ma on zazwyczaj charakter koalicyjny. Na Węgrzech istnieją dwa główne ugrupowania: wywodząca się z czasów WRL Węgierska Partia Socjalistyczna (MSZP) oraz Partia Obywatelska Fidesz. Socjaliści współrządzą zazwyczaj z wywodzącymi się z antykomunistycznej opozycji liberałami (Związek Wolnych Demokratów).

Prezydenci Republiki Węgierskiej

Premierzy

Więcej - Ustrój polityczny Węgier.

Demografia (2004 rok)

Struktura narodowościowa

Węgrzy 89,9%, Romowie (Cyganie) 4%, Niemcy 2,6%, Serbowie 2%, Słowacy 0,8%, Rumuni 0,7%

Struktura wyznaniowa

Katolicy 67,5%, kalwini 20%, luteranie 5%, bezwyznaniowcy 5%. Mała liczba innych protestanckich wyznań, unitów, ortodoksów i żydów.

Największe miasta (powyżej 50 tysięcy)

KossuthSquareMiskolc.jpg | Foter pecs.jpg

	miasto	liczba mieszkańców
1	Budapeszt	1 729 800
2	Debreczyn	205 400
3	Miszkolc	181 400
4	Szeged	162 800
5	Pecz	158 900
6	Győr	128 600
7	Nyíregyháza	116 300
8	Kecskemét	106 700
9	Székesfehérvár	103 500
10	Szombathely	81 400
11	Szolnok	76 800
12	Tatabánya	71 900
13	Kaposvár	67 800
14	Békéscsaba	67 000
15	Zalaegerszeg	61 700
16	Veszprém	61 100
17	Eger	57 000
18	Érd	56 900
19	Sopron	55 400
20	Dunaújváros	53 200

Podział administracyjny

Węgry podzielone są na 19 komitatów (węg. megye), 22 miasta na prawach komitatów (węg. megyei jogú város), 214 miast (węg. város), 2898 gmin (węg. község).

Geografia

Węgry są niemal w całości położone w nizinnej i równinnej Kotlinie Panońskiej. Wyjątkami są Średniogórze Północnowęgierskie - należące do Karpat pasmo średnich gór (Börzsöny, Gödöllő, Cserhát, Mátra z najwyższym szczytem Węgier Kékes, Góry Bukowe, Góry Tokajskie) na północnym wschodzie kraju oraz Alpy Węgierskie (Góry Szoprońskie i Kőszeg) na granicy zachodniej. Największe rzeki Węgier to Dunaj, Cisa i Drawa. na Węgrzech leży największe jezioro Europy Środkowej - Balaton. Koło Hévíz znajduje się największe na świecie jezioro termiczne.

Zobacz też: Geografia Węgier

Historia

Pierwotnie zamieszkująca tereny Węgier ludność celtycka została w I w. p.n.e. podbita przez Rzymian, którzy założyli na terenach w zakolu Dunaju prowincję o nazwie Panonia. Po upadku Rzymu tereny te zajmowane były kolejno przez Hunów, Wandalów, Wizygotów i Awarów, zaś w początkach IX wieku powstało tu słowiańskie Państwo Wielkomorawskie, któremu kres położyło pojawienie się pod koniec IX wieku Madziarów pod wodzą Árpáda. Dynastia Arpadów panowała na Węgrzech do XIII wieku. Za twórcę państwa uważany jest pierwszy król Węgier, Stefan I, który wprowadził do kraju chrześcijaństwo. W latach 1241-42 Węgry, jak wiele innych krajów wschodniej Europy, zostały zniszczone przez najazdy mongolskiej Złotej Ordy. Szczyt potęgi państwo węgierskie osiągnęło za panowania Macieja Korwina, który przyłączył do królestwa Śląsk, Łużyce, Morawy oraz Dolną Austrię. Potęga Węgier załamała się jednak zupełnie po 1526 w wyniku klęski w bitwie z Turkami pod Mohaczem. W niedługim czasie cały teren dzisiejszych Węgier został opanowany przez Turcję. Kres tureckiemu panowaniu przyniosła dopiero klęska imperium osmańskiego pod Wiedniem. Po wycofaniu się Turków, Węgry znalazły się pod władzą Habsburgów i w roku 1804 weszły w skład Cesarstwa Austriackiego, które następnie w roku 1867 zostało przekształcone w Austro-Węgry. Węgry uzyskały prawdziwą samodzielność dopiero po I wojnie światowej w 1918 r., oficjalnie ciągle jeszcze Królestwo z regentem Miklós Horthy na tronie, faktycznie jednak jako republika pod rządem Mihály Károlyi. Po czteromiesięcznym eksperymencie jako Republika Rad, w 1919 zmieniły się Węgry pod rządem Béli Kuna w autokratycznie rządzony kraj, który w 1920 w wyniku ustaleń traktatu w Trianon okrojono o dwie trzecie (Burgenland, Słowacja, Siedmiogród, Chorwacja i Slawonia), a jego armię do 32 tys. i jako pozostałość Austro-Węgier, obarczono na kolejne 33 lata płatnością reparacji wojennych. W wyniku kryzysu gospodarczego i rewizjonistycznej propagandy, nastąpiło zbliżenie z hitlerowskimi Niemiecami, koalicja z państwami osi i udział w II wojnie światowej po niemieckiej stronie . W siepniu 1943 rząd Węgier z premierem Horthy zaproponował aliantom traktak pokojowy, co w marcu 1944 spowodowało zajęcie Węgier przez wojska niemieckie. Już w październiku 1944 część Węgier została zajęta przez armię czerwoną, ostatnie walki zakończyły się na terenie Węgier 4 kwietnia 1945. Po wojnie kraj należał do tzw. bloku wschodniego, będącego pod kontrolą ZSRR. Próba odzyskania niepodległości i uzyskania demokratyzacji w 1956 zakończyła się krwawą sowiecką interwencją zbrojną. W roku 1989 Węgry usunęły stalową kurtynę dzielącą bloki wschodni i zachodni, otwierając granicę z Austrią. W 1990 przeprowadzono na Węgrzech pierwsze po II wojnie demokratyczne wybory.