article

Ukraina (ukr. Україна) – państwo położone w Europie Wschodniej. Graniczy od północy z Białorusią, od zachodu z Polską, Słowacją i Węgrami, od południa z Rumunią i Mołdawią oraz Morzem Czarnym, od wschodu zaś z Rosją. Ukraina uzyskała niepodległość w 1991 po rozpadzie ZSRR.

Ukraina jest członkiem-założycielem ONZ oraz organizacji regionalnych i subregionalnych tj. OBWE, WNP i Organizacja Państw Morza Czarnego.

Geografia

Zobacz więcej: geografia Ukrainy
Krajobraz Ukrainy składa się głównie ze stepów i wyżyn, na zachodzie rozciągają się Karpaty, a na Krymie – Góry Krymskie. Klimat kontynentalny.

Dnepr Basin River Town Polski.png

Podział administracyjny

Zobacz więcej: podział administracyjny Ukrainy

Terytorium Ukrainy dzieli się na 24 obwody (obłast'i), dwa miasta wydzielone na specjalnych prawach Kijów i Sewastopol oraz Autonomiczną Republikę Krymską posiadającą własną konstytucję i rząd. Obwody dzielą się na rejony (powiaty).

Demografia

(2004)
Liczba ludności 47 425 337
Ludność wg wieku
0-14 lat 15,6% (chłopcy 3 783 725/
/dziewczęta 3 619 754)
15-64 lat 68,8% (mężczyźni 15 619 989/
/kobiety 16 992 628)
ponad 64 lata 15,6% (mężczyźni 2 497 851/
/kobiety 4 911 389)
Wiek (mediana)
W całej populacji 38,22 lat
Mężczyzn 34,91 lat
Kobiet 41,21 lat
Przyrost naturalny -0,63%
Współczynnik urodzeń 10,49/1000 mieszkańców
Współczynnik zgonów 16,42 zgonów/1000 mieszkańców
Współczynnik migracji -0,38 migrantów/1000 mieszkańców
Ludność według płci
przy narodzeniu 1,05 mężczyzn/kobiet
poniżej 15 lat 1,05 mężczyzn/kobiet
15-64 lat 0,92 mężczyzn/kobiet
powyżej 64 lat 0,51 mężczyzn/kobiet
w całej populacji 0,86
Umieralność noworodków
W całej populacji 20,34 śmiertelnych/1000 żywych
płci męskiej 21,55 śmiertelnych/1000 żywych
płci żeńskiej 19,07 śmiertelnych/1000 żywych
Oczekiwana długość życia
W całej populacji 66,85 lat
Mężczyzn 61,6 lat
Kobiet 72,38 lat
Rozrodczość 1,4 urodzin/kobietę
Współczynnik dorosłych z HIV/AIDS 1,4% (2003)
Liczba osób żyjących z HIV/AIDS 360 000 (2001)
Współczynnik dorosłych z HIV/AIDS 360 000 (2001)
Liczba zmarłych na HIV/AIDS 20 000 (2003)


Ludność miejska: 72%

Grupy etniczno-rasowe:

  • Ukraińcy 74,7%,
  • Rosjanie 21%,
  • Białorusini 0,9%,
  • Mołdawianie 0,6%,
  • Polacy 0,4%,
  • pozostali 2,4%

78% mieszkańców deklaruje narodowość ukraińską. Jedynie 67% deklaruje, że posługuje się językiem ukraińskim, choć sytuacja powoli ulega poprawie od momentu ogłoszenia niepodległości.

Język ukraiński zdecydowanie dominuje w życiu codziennym zachodniej części kraju, a na Ukrainie środkowej oraz w stołecznym Kijowie jest on używany równolegle wraz z rosyjskim. Z kolei wśród ludności Ukrainy wschodniej, południowej oraz Krymu wyraźnie przeważa rosyjski.

Ludność południowo-wschodniej Ukrainy pozostaje głęboko zrusyfikowana, dominuje wśród niej przeświadczenie, iż Ukraińcy i Rosjanie są częścią jednej wspólnoty cywilizacyjnej, a w interesie obu narodów leży ścisła współpraca. Mieszkańcy Ukrainy środkowej i - zwłaszcza - zachodniej podkreślają swoją odrębność kulturowo-cywilizacyjną od Rosjan. Silne są wśród nich tendencje proeuropejskie.

Struktura wyznaniowa

50% deklaruje się jako wierzący: 25% do 32% należy do Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej (Patriarchatu Kijowskiego), głównie w środkowych regionach kraju, 7% do 10% – Ukraińskiej cerkwi greckokatolickiej niemal w całości na zachodzie kraju, 5% do 12% Patriarchatu Moskiewskiego.

Zobacz więcej: Ukraiński Kościół Prawosławny

Ustrój polityczny

Czarnohora.jpg | Republika, od 24 sierpnia 1991 niepodległa; 8 grudnia 1991 wraz z Federacją Rosyjską i Białorusią podpisała porozumienie o utworzeniu Wspólnoty Niepodległych Państw. Zgodnie z konstytucją, uchwaloną VI 1996 przez Radę Najwyższą, głową państwa jest prezydent, wybierany w głosowaniu powszechnym na kadencję 5-letnią; najwyższym organem władzy państwowej jest jednoizbowy parlament – Rada Najwyższa, w której skład wchodzi 450 deputowanych, wybieranych w wyborach powszechnych na 5 lat (od 2006 roku, wcześniej kadencja trwała 4 lata); organem władzy wykonawczej jest rząd (Gabinet Ministrów), na jego czele stoi premier, powoływany przez Radę Najwyższą, na wniosek prezydenta. Na mocy konstytucji rząd jest podporządkowany bezpośrednio prezydentowi. 1 stycznia 2006 roku nabiera mocy prawnej nowa redakcja Konstytucji Ukrainy. System polityczny staje się podobny do polskiego.

Przestrzeganie praw i swobód

Wolność i demokracja

W raporcie Freedom in the World 2005, ogłoszonym przez pozarządową amerykańską organizację Freedom House, Ukraina znalazła się w kategorii państw "Częściowo wolnych" ze wskaźnikiem 3,5 w 7-stopniowej skali (raport, s. 21: *)

Raport "Freedom in the World" jest efektem monitorowania przez Freedom House zmian w zakresie respektowania i ochrony przez władze państwowe praw politycznych (swoboda działalności konkurencyjnych partii polit., wolne wybory) i wolności obywatelskich (religijnych, etnicznych, ekonomicznych, językowych, praw kobiet i rodziny, wolności osobistych, wolności prasy, przekonań i stowarzyszeń) w 192 krajach i 14 największych terytoriach zależnych i spornych. Raport ocenia państwa i terytoria w skali od "1" (najlepszy) do "7" (najgorszy) i kwalifikuje do jednej z 3 kategorii: "Wolne", "Częściowo wolne" i "Bez wolności" Raporty są opracowywane od 1972 r.

Wolność prasy i mediów

1) w raporcie Freedom of the Press 2005 (Freedom House), Ukraina znalazła się w kategorii państw "Częściowo wolnych" na 123 miejscu na 194 (razem z Sierra Leone, przed Mołdawią 136. i Rosją 145.) ze wskaźnikiem 59 w 100-stopniowej skali (mapa wolności prasy: [http://www.freedomhouse.org/research/pressurvey/pfmap2005.pdf)

2) w raporcie Press Freedom Index 2004 organizacji Reporterzy bez granic (ang. Reporters Without Borders, RWB, fr. Reporters sans frontières, RSF), Ukraina jest razem z Mauretanią na 138 miejscu na 167 (za Jemenem i Azerbejdżanem, tuż przed Rosją 140. i Białorusią 144). Zdaniem RWB, w zakresie wolności mediów na Ukrainie panuje "trudna sytuacja". Źródło: zob. też: [http://pl.wikipedia.org/wiki/Reporterzy_bez_granic

Historia

Zobacz więcej: historia Ukrainy

Na początku IX w. powstało pierwsze państwo obejmujące częściowo terytorium dzisiejszej Ukrainy – Ruś Kijowska. W 988 książę kijowski Włodzimierz Wielki przyjął chrzest z Bizancjum. W XIII w. większość wschodniej Rusi Kijowskiej znalazła się pod panowaniem Tatarów, zaś ośrodek państwowości został przeniesiony na zachód do Rusi Halicko-Wołyńskiej. W XIV w. zachodnia część Ukrainy – Grody Czerwieńskie – została zajęta przez Polskę zaś wschodnia – Ruś – przez Wielkie Księstwo Litewskie i później w wyniku unii lubelskiej w 1569 r. przekazana do Korony. W 1596 r. część biskupów Kościoła prawosławnego przyjęła zwierzchnictwo papieża w wyniku unii brzeskiej. W XVII w. doszło do serii buntów kozackich przeciwko Koronie, najpoważniejszy z których, pod przewodnictwem Bohdana Chmielnickiego, zakończył się odłączeniem od Korony i zajęciem lewobrzeżnej Ukrainy przez Rosję.

W wyniku rozbiorów I Rzeczypospolitej Rosjanie zagarnęli okolice Kijowa, Podole i Wołyń i prowadzili tam bezwzględną rusyfikację. Austriacy zajęli tzw. Galicję, gdzie stopniowo pozwalali na rozwój ukraińskich organizacji oświatowych, kulturalnych i ekonomicznych. Po pierwszej wojnie światowej, polsko-ukraińskich walkach i wojnie polsko-bolszewickiej, Galicja Wschodnia i Wołyń znalazły się w II Rzeczypospolitej, Ruś Podkarpacka weszła w skład Czechosłowacji, Besarabia i Bukowina – Rumunii, zaś reszta współczesnej Ukrainy została jako jedna z republik radzieckich włączona do ZSRR. W 1932 centralnie sterowana polityka ekonomiczna spowodowała na sowieckiej Ukrainie klęskę głodu (Wielki głód na Ukrainie), doprowadzając do śmierci znaczną liczbę (jak podają historycy od czterech do dziesięciu milionów) ukraińskich chłopów, zaś stalinowskie czystki wyniszczyły ukraińską inteligencję. W czasie II wojny światowej na Ukrainie zginęło ok. siedmiu milionów ludzi. Część ukraińskich środowisk narodowych kolaborowała wówczas z nazistami. W wyniku paktu Ribbentrop-Mołotow we wrześniu 1939 zagarnięte przez sowietów polskie tereny zostały włączone na dwa lata do Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Po wojnie na mocy ustaleń jałtańskich do Ukraińskiej SRS zostały włączone wschodnie ziemie Drugiej Rzeczypospolitej, ze Lwowem. Po 1945 r. do Ukraińskiej SRS została włączona też Ruś Podkarpacka (Ukraina Zakarpacka). W 1954 Krym został przeniesiony z Rosyjskiej SRR. Pod koniec lat 50., wskutek odwilży odrodził się ruch niepodległościowy. 25 kwietnia 1986 r. w radzieckiej elektrowni atomowej w Czarnobylu doszło do największej na świecie katastrofy atomowej. W 1991 Ukraina uzyskała niepodległość dzięki rozpadowi ZSRR. Polska była pierwszym krajem, który uznał niezależność Ukrainy (2 grudnia 1991).

Zobacz też: pomarańczowa rewolucja na Ukrainie

Gospodarka

Zobacz więcej: gospodarka Ukrainy
Ukraina była najważniejszą po Rosji pod względem gospodarczym republiką Związku Radzieckiego. Wartość produkcji Ukrainy czterokrotnie przewyższała produkcję następnej w kolejności republiki. Żyzne ukraińskie czarnoziemy dawały ponad 25% rolniczej produkcji Związku Radzieckiego. Stąd pochodziły też znaczące ilości mięsa, mleka, zboża i warzyw przeznaczone dla innych republik. Analogicznie, przemysł ciężki Ukrainy dostarczał wyposażenie i surowce do ośrodków przemysłowych i wydobywczych pozostałych republik. Aktualnie Ukraina zależna jest od importu energii, zwłaszcza gazu ziemnego.

Krótko po rozpadzie Związku Radzieckiego rząd Ukrainy uwolnił większość cen i ustanowił prawne zasady prywatyzacji, ale opór w kołach rządowych spowodował zaniechanie reform i doprowadził do pewnego uwstecznienia. W latach 1992- 1999 produkcja spadła poniżej 40% poziomu produkcji z 1991. Swobodna polityka monetarna doprowadziła pod koniec 1993 r. do hiperinflacji. Od wyboru na prezydenta w 1994, Leonid Kuczma wprowadził reformy gospodarcze, zaprowadził dyscyplinę finansową i starał się o zniesienie kontroli cen i handlu zagranicznego.

Kryzys finansowy w Rosji roku 1998, spowodował gwałtowny spadek eksportu oraz popytu krajowego, niwecząc tym samym nadzieje Ukrainy na przewidywany, po raz pierwszy od uzyskania niepodległości, wzrost gospodarczy. W 1999 produkcja nadal zmniejszała się nieznacznie. Rząd nie był też w stanie zmniejszyć olbrzymich zaległości w wypłatach pensji oraz rent i emerytur.

Ukraina jest największym – po Rosji – krajem europejskim (603,7 tys. km²). Blisko 48 milionów mieszkańców powoduje, iż jest to rynek o dużym potencjale. Od 2000 r. Ukraina jest w fazie dynamicznego wzrostu (5%-6% wzrostu PKB średniorocznie). W 2002 r. PKB wzrosło o 4,6%, w 2003 r. – o 8,5%.

Ukraina stara się członkostwo w WTO i liczy, że może nastąpić to w 2006 r.

Słabe strony gospodarki ukraińskiej:

  • Wolne tempo prywatyzacji i wielu reform rynkowych,
  • Brak stabilności i przejrzystości ustawodawstwa,
  • Wysokie oprocentowanie kredytów konsumpcyjnych,
  • Niesprzyjający klimat inwestycyjny, o czym świadczy niski nadal poziom inwestycji zagranicznych (6,7 mld USD na 1 I 2004 r.),
  • Brak stabilności produkcji rolnej (wzrost o ok. 10% w 2001 r., 1,9% w 2002 r. i gwałtowny spadek o ponad 10% w 2003 r., spowodowany niskimi zbiorami zbóż).

Gospodarka ukraińska opiera się głownie na przemyśle metalurgicznym (ok. 23% produkcji przemysłowej), spożywczym (18%), maszynowym (ok. 12%) i wydobywczym (ok. 11%). Wpływy z eksportu surowców i niskoprzetworzonych wyrobów metalowych dostarczają ok. 70% wpływów do budżetu.

Polska zajmuje 7. miejsce (ok. 3,5%) w eksporcie ukraińskim i 3. miejsce (ok. 3,2%) w imporcie.

Główni inwestorzy zagraniczni na Ukrainie to: Stany Zjednoczone, Cypr, Wielka Brytania, Holandia i Rosja.

Ogólna wartość bezpośrednich inwestycji zagranicznych – ok. 6,7 mld USD (dane na 1 I 2004 r.). Polska zainwestowała na Ukrainie ponad 153 mln. USD.

Statystyki makroekonomiczne

Dane statystyczne na rok 2004
struktura zatrudnienia



 rolnictwo 24%,
przemysł 32%,
usługi 44%
 - PKB
 - wzrost PKB
 - PKB per capita
  		299,1 mld USD
12%
6 300 USD (link)
(przy zachowaniu parytetu siły nabywczej)
udział w strukturze PKB (2003)

 rolnictwa 18%,
przemysłu 45,1%,
usług 36,9%
budżet

dochody ok. 13,57 mld. USD
wydatki ok. 12,26 mld USD
inflacja 12%
dług publiczny 24,7% PKB
dług zewnętrzny 16,37 mld USD
rezerwy złota i dewizy 11,33 mld USD
siła robocza 21,11 miliona ludzi
ludność żyjąca poniżej ubóstwa 29%

bezrobocie

3,7% (ok. 1766 tys. osób)
(wysoka liczba niezarejestrowanych bezrobotnych)
MOP szacuje bezrobocie na 9-10% (2004)
inwestycje 18,8% PKB
przemysłowe produkcyjne tempo wzrostu 16,5%
źródła energii


paliwa kopalne: 52%,
energia wodna: 5,9%,
energia atomowa: 42,1%
elektryczność (produkcja] 180 miliardów kWh (2003)
olej (produkcja) 86 490 bar/dzień (2001)
naturalny gaz (produkcja) 18,2 miliardów m3 (2001)
eksport (najważniejsi partnerzy)
(2003)



 Rosja: 17,4%,
Turcja: 7,1%,
Włochy: 4,5%,
Chiny: 4,1%,
Stany Zjednoczone: 3%
import (najważniejsi partnerzy)


Rosja: 31,9%
Niemcy: 11,9%
Turkmenistan: 5,8%
Włochy: 4,5%.
struktura użytkowania ziemi



 grunty orne 58%
użytki zielone 12%
lasy 17%
pozostałe 13%

  • Średnia płaca w grudniu 2003 wynosiła ok. 100 USD.
  • Wzrost produkcji przemysłowej o 15,8% w 2003 r. (w porównaniu z siedmioprocentowym wzrostem w 2002)
  • Wysoka dynamika obrotów handlowych z zagranicą: w 2003 r. zanotowano wzrost eksportu towarów o 28,5%, a importu – o 35,6%.
  • Wysoka dynamika popytu wewnętrznego: W 2003 r. zanotowano wzrost dochodów ludności o ok. 13,7%, a płac realnych – ok. 15%
  • Stabilny kurs hrywny: ok. 5 UAH/USD
  • Ożywienie działalności inwestycyjnej: wzrost inwestycji w 2003 r. o ponad 20%, głównie w budownictwie i infrastrukturze handlowej.
  • Stosunkowo niski poziom inflacji – 8,2% w 2003 r. (przy minimalnej deflacji w 2002 r.)

Struktura branżowa inwestycji zagranicznych na Ukrainie:

  • 49,8% – przemysł spożywczy, metalurgiczny, chemiczny i petrochemiczny,
  • 15% – handel,
  • 7,9% – finanse,
  • 7,9% – transport.

Ukraina w rankingach

{Polska 37., Słowacja 42., Rosja 57., Białoruś 62., Mołdawia 113.}
(Polska 48., Mołdawia 99., Białoruś 100., Rosja 105.) *

Kultura

Zobacz więcej: kultura Ukrainy

Zobacz też


Linki zewnętrzne

Rankingi międzynarodowe

Ukraina

Oekraïne | Ukraine | Ucrægna | أوكرانيا | Ucraína | Ucrainii | Ucrania | Ukrayina | Украіна | Ukrajina | Ukraina | Украйна | Ucraïna | Украина | Ukrajina | Wcráin | Ukraine | Ukraine | Ukraina | Ουκρανία | Ukraine | Ucrania | Ukrainio | Ukraina | اوکراین | Ukraina | Ukraine | Oekraïne | Ucraína - Україна | 우크라이나 | युक्रेन | Ukrajina | Ukrainia | Ukraina | Ukraina | Úkraína | Ucraina | אוקראינה | უკრაინა | Украина | Ukrayn | Ukrayna | Ucraina | Ukraina | Ukraine | Ukraina | Oekraïne | Ukrajna | Ukraine | Украина | Ukraine | Oekraïne | Oekraïne | ウクライナ | Ukraina | Ukraina | Ukraîne | Ucraïna | اوکراين | Ukraine | Ucrânia | Ucraina | Украина | Ukraina | Ukraina | Ukraine | Ukrajina | Ukrajina | Украјина | Ukrajina | Ukraina | Ukraina | Ukraine | ประเทศยูเครน | Ukraina | ᏳᎬᎳᎢᏅ | Ukrayna | Україна | یوکرائن | Ukraina | Oucrinne | אוקרײַנע | 乌克兰

 

This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the "Ukraina".

Home Page • arts • business • computers • games • health • hospitals • home • kids & teens • news • physicians • recreation• reference • regional • science • shopping • society • sports • world