Unia Europejska

Unia Europejska (UE) jest to gospodarczo-polityczny związek dwudziestu pięciu (od 1 maja 2004 r.) krajów europejskich, będący efektem wieloletniego zbliżania się krajów z Europy Zachodniej.

Geografia

Unia Europejska ma obszar 3.975.372 km² i długość linii brzegowej 65.413,9 km.

Wszystkie kraje geograficznie poza Cyprem leżą w Europie. Cała Unia Europejska leży na płycie europejskiej.

Najwyższym szczytem jest Mont Blanc w Alpach o wysokości 4808 m. Największym jeziorem jest Vänersee w Szwecji o powierzchni 5650 km². Najdłuższą rzeką jest Dunaj o długości 2850 km, z czego 1627 km przepływa przez terytorium Unii. Swoje źródło ma w Schwarzwaldzie i wpada do Morza Czarnego.

Filary Unii Europejskiej

Główny: Trzy filary Unii Europejskiej
Unia Europejska opiera się na trzech filarach:

Zakres działania dwóch Wspólnot Europejskich (głównie sprawy gospodarcze, w tym Unia Gospodarczo-Walutowa); w 2002 roku wygasł zawarty na 50 lat traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Węgla i Stali, obecnie obowiązujące traktaty to: Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską oraz Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Energii Atomowej
Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa
Współpraca policyjna i sądowa w sprawach karnych (do 1999 r. współpraca w zakresie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych).

Z punktu widzenia prawa międzynarodowego Unia Europejska jest organizacją międzynarodową nieposiadającą podmiotowości prawnej, bazującą na strukturach Wspólnot Europejskich i na zestawie kilkunastu tysięcy aktów prawnych, zarówno politycznych jak i gospodarczych, które wszystkie państwa członkowskie przyjmują dobrowolnie i równie dobrowolnie przestrzegają. Podmiotowość prawną Unia Europejska ma zyskać dopiero po ratyfikacji Traktatu Konstytucyjnego UE.

Według podpisanego w 1992 roku Traktatu z Maastricht podstawowymi celami Unii są:

promowanie ekonomicznego i społecznego postępu poprzez zacieśnianie współpracy gospodarczej i likwidowanie barier w obrocie handlowym między państwami członkowskimi,
wzmacnianie obrazu Unii jako jednego ciała politycznego mówiącego jednym głosem na arenie międzynarodowej poprzez prowadzenie wspólnej polityki zagranicznej,
dążenie do stworzenia obywatelstwa europejskiego i poczucia przynależności do jednej wspólnoty u zwykłych obywateli poprzez zapewnienie jednakowych norm prawnych i pełnej swobody przepływu ludzi w obrębie Unii,
rozwijanie obszaru wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwego traktowania, którym ma być UE poprzez wprowadzanie wspólnych norm prawnych, socjalnych i stałą poprawę poziomu życia państw uboższych.

Struktura instytucjonalna Unii

Rada Europejska - nie mylić z Radą Europy, która jest osobną organizacją

Główne instytucje polityczne:

Parlament Europejski

Główny artykuł: Parlament Europejski

Parlament Europejski to jednoizbowy parlament reprezentujący obywateli państw należących do Unii Europejskiej. Oficjalną siedzibą Parlamentu jest Strasburg, choć komisje parlamentarne i władze klubów mieszczą się w Brukseli. Sekretariat i biblioteka ma zaś swoją siedzibę w Luksemburgu. Parlament Europejski liczy obecnie 732 członków (deputowanych), sprawujących mandat wolny, wybieranych na pięcioletnią kadencję. W Polsce w stosunku do członków PE używa się potocznie określenia "europarlamentarzysta" lub "eurodeputowany", natomiast oficjalne określenie brzmi: "poseł do Parlamentu Europejskiego".

Rada Unii Europejskiej

Główny artykuł: Rada Unii Europejskiej

Rada Unii Europejskiej, dawniej zwana Radą Ministrów lub Radą Ministrów Unii Europejskiej, jest głównym organem decyzyjnym Wspólnot Europejskich. Rada UE przybrała obecną nazwę na mocy własnej decyzji w 1993 roku. Jednakże w traktatach stanowiących podstawę Unii cały czas widnieje nazwa Rada (Wspólnot Europejskich). Rada, w zależności od rozpatrywanych spraw, składa się bądź z ministrów spraw zagranicznych każdego z państw członkowskich Unii Europejskiej (jest to wtedy tzw. Rada Ogólna), bądź z takiej samej liczby ministrów innego resortu (Rada Branżowa).

Przewodniczącym Rady jest minister z kraju sprawującego aktualnie prezydencję. Prezydencja Rady przypada co pół roku na kolejne państwo członkowskie.

Państwa sprawujące prezydencję
Rok	1 I – 31 VI	1 VII – 31 XII
2002	Hiszpania	Dania
2003	Grecja	Włochy
2004	Irlandia	Holandia
2005	Luksemburg	Wielka Brytania
2006	Austria	Finlandia

Komisja Europejska

Główny artykuł: Komisja Europejska

Komisja Europejska, oficjalnie Komisja Wspólnot Europejskich, to rodzaj rządu Unii Europejskiej, odpowiedzialnego za bieżącą politykę Unii, nadzorującą prace wszystkich jej agencji i zarządzającej funduszami Unii. Siedzibą Komisji jest Bruksela. Po wejściu w życie Traktatu Nicejskiego członkami Komisji jest każdorazowo tyluż komisarzy, ile państw liczy Unia (obecnie 25 - znaczy to, że po wejściu Bułgarii, Chorwacji i Rumunii liczba to wzrośnie do 28). Każdy z komisarzy jest odpowiedzialny za określony dział pracy, są więc oni odpowiednikami ministrów w zwykłym rządzie. Ich wyznaczenia dokonuje jednak nie przewodniczący Komisji, lecz rządy poszczególnych państw. Członkowie komisji nie mogą czuć się związani żadnymi instrukcjami - są politykami, których powołanie rekomenduje Rada Europejska i zatwierdza Parlament Europejski. Ich zadaniem jest nadzór nad przydzielonymi im dyrekcjami generalnymi.

Instytucje sądowe i kontrolne:

Trybunał Sprawiedliwości

Główny artykuł: Trybunał Sprawiedliwości

Trybunał Sprawiedliwości, pełna nazwa: Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich (franc. Cour de Justice des Communautés européennes) - jeden z organów głównych Wspólnot Europejskich, pełniący funkcję sądu międzynarodowego, konstytucyjnego i administracyjnego. Powstał na mocy traktatu o EWWIS, a na mocy umowy o wspólnych instytucjach z 25 marca 1957 roku oraz Protokołu o statucie Trybunału Sprawiedliwości objął jurysdykcją sprawy wszystkich trzech Wspólnot. W jego skład wchodzi 25 sędziów mianowanych przez każde państwo członkowskie oraz 8 rzeczników generalnych (adwokatów) obsadzanych na sześcioletnią kadencję na zasadzie rotacji. Orzeczenia Trybunału mają charakter ostateczny. Siedzibą Trybunału jest Luksemburg.

Sąd Pierwszej Instancji - do rozpatrywania drobniejszych spraw
Trybunał Obrachunkowy - znany też jako Trybunał Rewidentów Księgowych
Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich

Instytucje gospodarcze:

Europejski System Banków Centralnych - obejmujący EBC i banki centralne państw członkowskich
- Europejski Bank Centralny (EBC)
Europejski Bank Inwestycyjny (EBI)

Instytucje doradcze:

Inne organy:

Pomocnicze jednostki organizacyjne:

W 2002 roku rozpoczął prace Konwent Unii Europejskiej, mający za zadanie przygotować projekt reorganizacji Unii w celu przystosowania jej do sprawnej działalności po rozszerzeniu.

Członkowie UE

Eu-mapa-wikipedia2006.png

Kraje stowarzyszone i kandydujące

Kraje kandydujące, które zamknęły pomyślnie negocjacje:
- Bułgaria (przystąpienie planowane na 2007 r.)
- Rumunia (przystąpienie planowane na 2007 r.)
Kraje kandydujące, które rozpoczęły negocjacje 3 października 2005:
- Chorwacja (oficjalny kandydat od czerwca 2004 r., negocjacje miały się rozpocząć 17 marca 2005 roku, ale UE uznała, że Chorwacja ukrywa Ante Gotovinę i rozpoczęcie negocjacji zostało wstrzymane)
- Turcja (oficjalny kandydat od 1999 roku)
Kraje kandydujące, które nie rozpoczęły negocjacji:
- Macedonia (oficjalny kandydat od grudnia 2005)
Kraje stowarzyszone, które nie weszły do Unii:
- Norwegia (odmówiła wejścia w referendum w 1994 jak również w 1972)
- Szwajcaria (złożyła wniosek w 1992, w referendum obywatele zawiesili negocjacje)
Inne kraje chcące zostać członkiem Unii:
- Maroko (złożyło wniosek w 1987, uważając, że jest demokratycznym krajem organicznie połączonym z Europą; odmówiono mu szans na członkostwo)
- Ukraina
- Gruzja
- Bośnia i Hercegowina
- Serbia i Czarnogóra (UE 3 V 2006 r. zawiesiła rozmowy stowarzyszeniowe z Serbią z powodu niespełnienia przez nią warunku jakim było aresztowanie do końca kwietnia Ratko Mladicia)
- Albania

Poziom życia w Unii Europejskiej

Tabela ilustruje wielkość produktu krajowego brutto ważonego parytetem siły nabywczej, wielkość PKB (PSN) per capita (czyli na osobę) oraz PKB (nominalny) per capita dla całej Unii, a także dla każdego z krajów członkowskich, krajów przystępujących w 2007 roku oraz oficjalnych i potencjalnych kandydatów. Dane w tabeli i na wykresie to przewidywania na rok 2006, natomiast na mapie przewidywania na rok 2005 (potwierdzone dane są na rok 2005 - patrz List of countries by GDP (PPP) per capita). Europe-GDP-PPP-per-capita-map.png | PKBpc.png

Państwa członkowskie	PKB (PSN) w milionach dolarów	PKB (PSN) na osobę dolary	PKB (nominalny) na osobę dolary
European flag.svg Unia Europejska	12 329 110	26 900	29 203
	32 475	70 044	74 436
	175 140	42 082	50 252
	195 581	36 083	46 734
	279 281	34 256	38 006
	338 130	32 469	35 310
	168 348	32 154	36 753
	522 853	31 990	38 321
	1 910 818	31 529	36 494
	2 609 916	31 472	33 405
	279 733	30 751	38 776
	1 769 919	30 468	29 666
	1 889 713	30 152	33 894
	1 081 332	26 009	28 012
	46 089	23 102	19 812
	247 425	22 542	20 593
	17 772	21 740	21 834
	8 273	20 793	13 923
	210 163	20 578	12 422
	213 331	20 260	16 664
	172 241	17 733	11 927
	23 875	17 672	10 252
	93 432	17 266	9 252
	53 434	15 657	8 006
	546 543	14 329	7 942
	32 698	14 155	7 629
Państwa wstępujące w 2007 roku:
	76 705	9 976	3 662
	196 263	8 873	4 054
Kandydaci (państwa stowarzyszone):
	59 334	13 185	8 832
	611 572	8 393	5 115
	17 140	8 293	2 509
Potencjalni kandydaci:
	24 333	6 160	2 587
	20 481	5 707	2 635
	46 393	5 549	3 488

Krótka historia Unii Europejskiej

Geneza tendencji zjednoczeniowych

U podstaw europejskich tendencji zjednoczeniowych leży wspólna w znacznej części historia i kultura narodów zamieszkujących ten kontynent. Od I wieku p.n.e. do V wieku n.e. większość Zachodniej Europy i część Wschodniej znajdowała się w Imperium Rzymskim. Wyparcie Rzymu z południowych wybrzeży Morza Śródziemnego przez Islam i ekspansja cywilizacji rzymsko i grecko - chrześcijańskiej na północ połączona z upadkiem Zachodniego Cesarstwa doprowadziły do wytworzenia się kulturowej i gospodarczej wspólnoty europejskiej, która zastąpiła śródziemnomorską. Z tradycji Imperium Romanum w znacznej mierze czerpał natchnienie średniowieczny uniwersalizm europejski, który wyrażał się w ideach zwierzchnictwa cesarskiego (Karolingowie, Ottonowie) lub papieskiego nad światem chrześcijańskim. Wraz z ekspansją zamorską poszczególnych państw, zniknięciem zagrożenia ze strony cywilizacji pozaeuropejskich i rozbiciem kulturowym Europy Zachodniej (reformacja i kontrreformacja) tendencje zjednoczeniowe w okresie nowożytnym osłabły. W wieku XVIII i XIX porządek europejski opierał się na systemie sojuszy monarchii (polityka równowagi sił), w którym pierwsze skrzypce odgrywały, w znacznej mierze samowystarczalne mocarstwa kolonialne (Wielka Brytania, Francja, Rosja, później Niemcy). Odstępstwem od tego stanu rzeczy był okres dominacji napoleońskiej na kontynencie na pocz. XIX wieku (charakteryzujący się centralizmem władzy, która roztaczała się od Kanału La Manche po wschodnie granice Polski właściwej). W XX wieku wobec znacznego osłabienia państw zachodnioeuropejskich na arenie światowej (dekolonializm, wojny światowe) i opanowaniu Europy Wschodniej przez komunizm, na nowo wzmocnieniu uległy tendencje zjednoczeniowe Europy Zachodniej (w ramach wspólnoty atlantyckiej). Do ponownego zespolenia Europy Zachodniej i Wschodniej mogło dojść w latach 90. po upadku bloku sowieckiego.

Dużo wcześniej powstał ruch zwany "Pan-europa". Jego idee nie zostały jednak od razu zrealizowane. W 1949 r. powstała pierwsza organizacja międzyrządowa integrująca kraje zachodnioeuropejskie - Rada Europy.

Wspólnoty Europejskie

EGKS.png Jednak to nie Rada Europy, lecz powstała trzy lata później z inicjatywy jednego z ojców integracji europejskiej Roberta Schumana Europejska Wspólnota Węgla i Stali (EWWiS), powstała na mocy traktatu paryskiego z 18 kwietnia 1951 roku, stała się zalążkiem przyszłej Unii Europejskiej. W skład EWWiS weszło 6 państw: Belgia, Francja, Holandia, Luksemburg, Republika Federalna Niemiec i Włochy.

Obok niej na mocy traktatów rzymskich z 25 marca 1957 roku utworzono Europejską Wspólnotę Gospodarczą (EWG) oraz Europejską Wspólnotę Energii Atomowej (Euratom). W ich skład weszli wszyscy członkowie EWWiS.

Trzy Wspólnoty Europejskie już od 1958 r. miały wspólne niektóre organy (Zgromadzenie Parlamentarne i Trybunał Sprawiedliwości). Pełne połączenie instytucjonalne nastąpiło w 1967 roku, gdy wszedł w życie traktat fuzyjny.

Liczba członków Wspólnot zwiększyła się w 1973 roku, gdy przyłączyły się do nich Wielka Brytania, Dania i Irlandia, co zostało nazwane pierwszą falą przyjęć. Kandydująca wówczas Norwegia nie przyłączyła się z powodu sprzeciwu swoich obywateli.
Druga fala nastąpiła w latach 80. kiedy to do EWG przystąpiła Grecja (w 1981 r.), Hiszpania i Portugalia (w 1986 r.).
W 1985 r. miał miejsce jedyny przypadek opuszczenia Wspólnot: wystąpiła z nich autonomiczna część Danii - Grenlandia.

NRD stało się częścią Unii w momencie przywrócenia jedności z RFN w 1990 roku.

Trzecia fala przyjęć (już do Unii Europejskiej) nastąpiła w 1995 roku, kiedy to przyjęto Austrię, Szwecję i Finlandię, zaś Norwegia ponownie odmówiła wstąpienia.
1 maja 2004 roku nastąpiła czwarta fala, największe w historii rozszerzenie UE, wstąpiło do wspólnoty 10 krajów, czyli Estonia, Łotwa, Litwa, Polska, Czechy, Słowacja, Węgry, Słowenia, Malta oraz Cypr. W ramach Wspólnot stopniowo dochodziło do tworzenia Wspólnego Rynku poprzez likwidowanie barier celnych, wprowadzanie wspólnych norm prawnych i technicznych oraz prowadzenie wspólnej polityki rolnej i w zakresie pozyskiwania materiałów strategicznych.
Równolegle dochodziło też do zacieśniania więzi politycznych między krajami Wspólnot. W 1986 r. podpisano Jednolity Akt Europejski, zwiększający kompetencje EWG. W 1990 roku uzgodniono w Układzie z Schengen utworzenie systemu wspólnej kontroli granic i zniesienie wizowych granic wewnętrznych w obrębie Hiszpanii, Francji, Włoch, krajów Beneluksu, Danii i Niemiec, a rok później ustalono utworzenie korpusu wspólnych sił wojskowych krajów Wspólnot.

7 lutego 1992 r. został podpisany traktat z Maastricht, na mocy którego 1 listopada 1993 r. powstała Unia Europejska. Traktat nie likwidował Wspólnot Europejskich, zmienił jedynie nazwę EWG na Wspólnota Europejska. W Maastricht znacznie rozszerzono zakres wspólnej polityki i opracowano harmonogram wprowadzenia Unii Gospodarczo-Walutowej (jej efektem było wprowadzanie wspólnej waluty euro od 1999 roku).

Kolejnym ważnym traktatem był też traktat amsterdamski z 1997 roku, który częściowo zmienił i jednocześnie rozszerzył wcześniejsze ustalenia z Maastricht. Pod koniec 2000 r. parafowano Traktat nicejski, reformujący instytucje unijne w celu zapewnienia sprawnego funkcjonowania po kolejnym rozszerzeniu UE. Na szczycie w Nicei proklamowano również Kartę Praw Podstawowych, mającą gwarantować prawa człowieka i swobody obywatelskie.

16 kwietnia 2003 roku przedstawiciele rządów 15 państw członkowskich i 10 kandydujących podpisali w Atenach traktat akcesyjny dotyczący rozszerzenia Unii Europejskiej.

25 kwietnia 2005 roku przedstawiciele Bułgarii i Rumunii podpisali traktat akcesyjny w Luksemburgu, otwierający tym krajom drogę do wejścia do Unii Europejskiej 1 stycznia 2007 roku.

Cele

Najważniejszym powodem dla założenia Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali było utrzymanie trwałego pokoju między krajami europejskimi. Miało być to osiągnięte poprzez poprawę sytuacji ekonomicznej i współuzależnienia gospodarczego państw od siebie. Wspólna waluta EURO miałaby konkurować z dolarem i jenem. Innymi celami Unii są dbanie o dziedzictwo europejskiej kultury, środowisko naturalne, obrona mniejszości światopoglądowych.

Integracja Polski z Unią Europejską

Eu expansion 2004 map.jpg

Podpisanie traktatu UE.jpg traktatu dotyczącego przystąpienia Polski do Unii Europejskiej]]

Polska do 1989 roku należała do konkurencyjnej w stosunku do EWG Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej (RWPG); jednak jeszcze przed jej rozwiązaniem, we wrześniu 1988 r., nawiązała stosunki dyplomatyczne ze Wspólnotami. 19 września 1989 roku podpisano umowę Polska-EWG

26 lutego 1990 roku pierwszym ambasadorem Polski przy Unii Europejskiej został Jan Kułakowski. Nieco później, 25 maja 1990 r. Polska złożyła oficjalny wniosek o rozpoczęcie negocjacji umowy o stowarzyszeniu ze Wspólnotami Europejskimi. Umowa taka, znana pod nazwą Układu Europejskiego, została podpisana 16 grudnia 1991 roku, a weszła w życie 1 lutego 1994 roku (część handlowa - 2 lata wcześniej).

W 1993 r. na szczycie Rady Europejskiej w Kopenhadze ustalono polityczno-ekonomiczne kryteria (kryteria kopenhaskie), jakie musiały spełnić państwa Europy Środkowo-Wschodniej, aby mogły ubiegać się o przystąpienie do Unii. Oficjalny wniosek o członkostwo Polska złożyła 8 kwietnia 1994 roku w Atenach.

8 sierpnia 1996 roku powołano Komitet Integracji Europejskiej. 28 stycznia 1997 roku uchwalono Narodową Strategię Integracji.

Podczas posiedzenia Rady Europejskiej w Luksemburgu w grudniu 1997 r. zapadła decyzja o podjęciu negocjacji członkowskich z sześcioma państwami: Polską, Węgrami, Czechami, Słowenią, Estonią i Cyprem (tzw. grupa luksemburska). Negocjacje z tymi państwami rozpoczęły się 10 listopada 1998 roku. Polska rozpoczęła negocjacje 31 marca 1998 roku. Negocjacje poprzedził tzw. screening czyli przegląd zgodności prawa wewnętrznego z prawem wspólnotowym.

Wszystkie sprawy związane z integracją Polski z UE koordynuje utworzony w październiku 1996 r. Komitet Integracji Europejskiej. Negocjacje w imieniu rządu prowadził natomiast główny negocjator (Pełnomocnik Rządu do spraw Negocjacji o Członkostwo Polski w Unii Europejskiej); od marca 1998 r. był nim Jan Kułakowski, w październiku 2001 r. zastąpił go Jan Truszczyński. Na szczycie w Kopenhadze, zakończonym 13 grudnia 2002 r., ówczesny rząd Leszka Millera sfinalizował negocjacje. 16 kwietnia 2003 r. Polska podpisała traktat akcesyjny. Referendum w sprawie członkostwa odbyło się w dniach 7-8 czerwca 2003. Wobec pozytywnego wyniku referendum (zobacz: Referendum akcesyjne w Polsce), Polska (i dziewięć innych krajów) wstąpiła do Unii 1 maja 2004 roku.

Zobacz też

Linki zewnętrzne

Unia Europejska | Stosunki międzynarodowe

Gourt Home::Gourt :: Unia Europejska