Szwajcaria

Szwajcaria, Konfederacja Szwajcarska (Confoederatio Helvetica, Schweiz, Schweizerische Eidgenossenschaft) – państwo w Europie Zachodniej. Jest jednym z niewielu państw, w których obowiązuje demokracja bezpośrednia. Szwajcaria jest od wielu lat państwem neutralnym. Do Narodów Zjednoczonych przystąpiła dopiero 10 września 2002 po przegłosowaniu tej decyzji w referendum.

- Powierzchnia lądowa: 39 770 km²
- Powierzchnia wód: 1 520 km²
Całkowita granica lądowa: 1 852 km
Długość wybrzeża: nie ma dostępu do morza
Długość granic z sąsiadującymi państwami:
- Austria 164 km
- Francja 573 km
- Liechtenstein 41 km
- Niemcy 334 km
- Włochy 740 km
Najwyższy punkt: Dufourspitze 4634 m n.p.m.
Najniższy punkt: Jezioro Maggiore 195 m n.p.m.

Historia

W 1291 kanton Schwyz (od którego wywodzi się nazwa państwa), Uri i Unterwalden sygnowały akt utworzenia związku wieczystego. Głównym celem była chęć uwolnienia się spod wpływu Habsburgów. Przełomem było zwycięstwo nad armią Habsburgów w bitwie na wzgórzu Morgarten w 1315. Zwycięstwo to przyczyniło się do późniejszych akcesji

Pogrom armii Habsburgów w bitwie pod Sempach zapewnił Szwajcarii niezależność.

Ustrój polityczny

Patrz: system polityczny Szwajcarii.
Patrz: Kanton (Szwajcaria)

Szwajcaria jest federacją demokratyczną oraz parlamentarną, gdzie na szeroką skalę wykorzystywana jest instytucja referendum (demokracja bezpośrednia). Szczególnie silna pozycja parlamentu i władz kantonalnych.

Szwajcaria jest państwem federalnym, podzielonym na kantony, posiadające charakter organizmów państwowych. Konstytucja przeprowadza podział kompetencji między federację a kantony.

Rada Federalna (parlament) to najwyższa władza rządząca i wykonawcza Federacji Helweckiej. Nie ma żadnych tzw. "hamulców" - nie można rozwiązać jej izb przed upływem kadencji, nie może być zwoływana na sesje przez żaden inny organ, nie ma instytucji sądownictwa konstytucyjnego (brak Trybunału Konstytucyjnego). Ponadto wszelkie konflikty kompetencyjne rozstrzygane są przez sam parlament. Wybiera on również sam członków rządu i Trybunału Federalnego.

Ludność

W Szwajcarii są cztery języki narodowe: niemiecki, francuski, włoski i romansz (ten ostatni to jeden z języków retoromańskich).

Według spisu powszechnego ludności z 2000 roku struktura ludności ze względu na język ojczysty przedstawia się następująco:

Niemiecki - 4.639.762 (63,7%)
Francuski - 1.484.411 (20,4%)
Włoski - 470.961 (6,5%)
Serbsko-chorwacki - 103.350 (1,4%)
Albański - 94.937 (1,3%)
Portugalski - 89.527 (1,2%)
Hiszpański - 76.750 (1,1%)
Angielski - 73.422 (1,0%)
Turecki - 44.523 (0,6%)
Romansz - 35.072 (0,5%)

Inne - 175.295 (2,4%)

Szwajcarzy nie stanowią ani językowo, ani religijnie jedności; mają jednak wspólną historię i ideały.

Gospodarka

Kraj jest bardzo wysoko rozwinięty, jeden z najbogatszych w świecie. Długotrwała neutralność (od 1815) i zasada nienaruszalności tajemnicy bankowej ugruntowały zaufanie do Szwacarii jako finansowego centrum Europy i świata. Napływ obcych zasobów pieniężnych umożliwił stopniowy rozwój rodzimego, wysoko wyspecjalizowanego przemysłu, intensywnego rolnictwa i turystyki. W latach 80. niewielkie tempo wzrostu gospodarczego (przeciętnie 2,1% rocznie), od początku lat 90. — recesje, spadek produktu krajowego brutto o 0,3% w 1992 i 0,9% w 1993. Usługi wytwarzają 62% produktu krajowego brutto, w tym sektor bankowo-ubezpieczeniowy — ok. 16%, przemysł i budownictwo — powyżej 34%, rolnictwo — ok. 4%; produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca — 33,5 tys. dolarów amerykańskich (2 miejsce po Japonii, 1993). Szwajcarskie rezerwy złota wynoszą 83 mln uncji, dewizowe. Działa tu ponad 630 banków, z których 5 należy do największych w świecie: Schweizerischer Bankverein (z siedzibą w Bazylei, wartość depozytów 124 mld dolarów), Schweizerische Bankgesellschaft (Zurych, 114 mld dolarów), Crédit Suisse (Zurych, 89 mld dolarów), Schweizerische Volksbank (Berno) i Bank Leu. łączna wartość depozytów w szwajcarskich bankach wynosi ponad 1000 mld dolarów, w tym ok. 50% od klientów zagranicznych. Działają liczne, znane w świecie firmy ubezpieczeniowe (Zürich Insurance, Rentenaustalt, Reassurances), 6 giełd papierów wartościowych, w tym w Zurychu — największa w Europie.

Przemysł

Szwajcaria posiada bardzo nieliczne złoża surowców mineralnych. Wydobywa się głównie surowce do produkcji materiałów budowniczych (wapienie, margle) i sól kamienna (Jura). Podstawą energetyki są elektrownie wodne na rzekach Alp. (58% produkowanej energii elektrycznej) i elektrownie jądrowe (40%). Produkcja energii elektrycznej na 1 mieszkańca Szwajcarii — 8568 kW · h (1994). Przemysł przetwórczy wytwarza z surowców importowanych produkty wysoko przetworzone (głównie na eksport), wymagające dużego nakładu pracy oraz myśli technicznej. Największe szwajcarskie koncerny przemysłowe to: Nestlé (branża spożywcza, obroty 36 mld dolarów, 1992), ABB Asea Brown Boveri (maszynowa, 29 mld dolarów), Novartis i Roche (chemiczne), Sulzer Brothers (maszynowe). Rozwinięty głównie przemysł elektromaszynowy, chemiczny i spożywczy. Przemysł elektromaszynowy dostarcza urządzenia sterownicze dla różnych gałęzi przemysłu, turbiny, generatory, silniki, między innymi okrętowe. Większość zakładów tego przemysłu jest skupiona w Zurychu, Winterthur, Baden. Tradycyjnie bardzo duże znaczenie ma wyrób zegarków znanych firm (SMH Holding, Montres Rolex, Montres Ebel, Patek-Philippe) w La Chaux-de-Fonds, Neuchâtel, Genewie. Przemysł chemiczny wyspecjalizowany w produkcji leków (główny ośrodek to Bazylea), spożywcze — serów, przetworów mięsnych i czekolady. Ponadto przemysł papierniczy, cementowy, włókienniczy i jubilerski. W Szafuzie i Neuhausen, w pobliżu hydroelektrowni znajdują się huty aluminium (importowany tlenek glinu).

Rolnictwo

Rolnictwo wysoko towarowe. Użytki rolne zajmują ok. 34% całej powierzchni kraju (1998), dominującą formą użytkowania ziemi są łąki i pastwiska. Przeważają gospodarstwa o powierzchni 10–20 ha (przeciętna 9 ha). 1 ciągnik przypada na 14 ha użytków rolnych. Poziom nawożenia (349 kg nawozów sztucznych na 1 ha gruntów ornych) ma tendencję spadkową w związku z powszechną produkcją tzw. zdrowej żywności. Hodowla dostarcza ponad 80% wartości produkcji rolnej. Rozwinięta głównie hodowla bydła o kierunku mlecznym (przeciętny roczny udój od 1 krowy — 5000 kg, 1994) i trzody chlewnej, w strefach podmiejskich — drobiu, w wyższych piętrach Alp i Jury — owiec. Na Wyższej Szwajcarskiej uprawa pszenicy, jęczmienia, ziemniaków i buraków cukrowych, w dolinie Rodanu i nad Jeziorem Genewskim — warzyw i owoców (głównie jabłonie), na południowych stokach Jury — winorośli. Maleje znaczenie leśnictwa w związku z ochroną lasów.

Kultura i sztuka

Język

Istnieją trzy języki urzędowe: niemiecki, francuski, oraz włoski. Nauczanie w szkołach podstawowych, gimnazjach i liceach odbywa się w trzech językach. Na uniwersytecie studiuje się po francusku bądź niemiecku. Jest też czwarty język: retoromański. Jest on także uznawany za język narodowy (urzędowy), jego zastosowanie ogranicza się do nauczania w szkołach podstawowych. W latach szkolnych każdy Szwajcar zapoznaje się z dwoma pozostałymi językami. Absolwent wyższej uczelni powinien móc porozumiewać się przynajmniej w trzech językach. Język angielski, mimo że nie należy do języków urzędowych, staje się coraz bardziej popularny w środowisku przemysłowym i świecie reklamy. W Szwajcarii znajduje się wiele prywatnych szkół, które słyną z wysokiego standardu kształcenia. Język codzienny Szwajcarów w kantonach niemieckojęzycznych to dialekt (Schwyzerdütsch) poważnie różniący się od podręcznikowej niemczyzny - jeśli mimo znajomości niemieckiego nie rozumiemy naszego rozmówcy, to wyraźnie poprośmy, aby mówił w Hochdeutsch.

Literatura

Literatura szwajcarska powstaje w języku niemieckim, francuskim, włoskim i retoromańskim, lecz największe znaczenie mają dzieła literackie w pierwszych dwóch językach.

Znani pisarze szwajcarscy:

Galeria

Znane miasta

Zobacz też: wojny austriacko-szwajcarskie, Gryzonia, Linie Lotnicze SWISS, polskie odpowiedniki niemieckich nazw geograficznych, Prezydenci Szwajcarii, zamki Szwajcarii.