article

Sudetes, Poland.jpg | Widok_z_zygmuntowki.jpg | Gory_sowie_-_forest.jpg | Sudety_Jesienią.jpg Sudety (332) (cz. Sudety = Sudetská subprovincie = Krkonošsko-jesenická subprovincie, niem. Sudeten). Nazwa Sudety pochodzi z II w. n.e.. Po raz pierwszy użył jej grecki geograf i astronom Klaudiusz Ptolemeusz, autor "Wstępu do geografii", umieszczając na mapie Germannii Wielkiej i Sarmacji. Zachodnią część tych gór nazwał "Sudeti Montes". W czasach późniejszych używana była nazwa "Góry Czeskie". Jest to pasmo górskie na pograniczu Niemiec, Czech i Polski. Ciągną się od Doliny Łaby, po Bramę Morawską.

Klimat Sudetów kształtowany jest przez morskie masy powietrza, w samych górach jest typowo górski – chłodny i wilgotny, natomiast na pogórzu – ciepły i wilgotny. Występują tu typowe piętra klimatyczne.

Występuje typowa piętrowość roślinna (regiel dolny i górny, kosodrzewina i hale). Są to przeważnie sztuczne zbiorowiska roślinne. Duże powierzchnie zajmują lasy świerkowe. Częste są torfowiska.

Rzeki Sudetów są małe i należą do dorzeczy Odry, Łaby i Dunaju. Zmienne stany wód w ciągu roku. Nieliczne zbiorniki zaporowe.

Geologia

Geolodzy dzielą cały masyw na Sudety Zachodnie i Sudety Wschodnie. Ich granice nie pokrywają się jednak z podziałem geograficznym, lecz przebiega na obszarze Czech, na wschód od ziemi kłodzkiej. Różnorodne skały różnego wieku, od prekambru do kenozoiku, budują niewielkie jednostki tektoniczne, tworzące tzw. mozaikową budowę geologiczną. Typowe góry zrębowe. Obszar Przedgórza Sudeckiego należy do bloku przedsudeckiego.

Sudety zostały wypiętrzone podczas orogenezy kaledońskiej oraz orogenezy hercyńskiej. Wtedy też nastąpiły intruzje skał magmowych. Następnie, przez około 200 mln lat, Sudety były niszczone przez czynniki zewnętrzne. W wyniku ich działania Sudety zostały niemal całkowicie zrównane i pokryte dość grubą warstwą osadów, głównie piaskowców i wapieni. Gdyby nie kolejna orogeneza – alpejska – Sudetów by nie było. Sztywne i grube warstwy skorupy ziemskiej nie zostały jednak sfałdowane, lecz potrzaskane na kilkanaście części, z których każda została wyniesiona na inną wysokość. Tak powstały góry zrębowe. Występują tu skały magmowe - głębinowe i wulkaniczne, osadowe oraz metamorficzne.

Liczne surowce mineralne: węgiel kamienny, antracyt i węgiel brunatny, surowce skalne, baryt, fluoryt, rudy metali, uran, kamienie półszlachetne itp.

Gleby

W Sudetach przeważnie gleby górskie, brunatne i bielice. Na Przedgórzu – czarnoziemy, brunatne i płowe. W Sudetach występują głównie gleby brunatnoziemne (brunatne właściwe i wyługowane oraz w mniejszych ilościach płowe), w dość znacznym stopniu wzdłuż granicy polsko-czeskiej występują gleby inicjalne i słabo wykształcone (skaliste i kwarcowo-krzemieniowe) oraz gleby napływowe, czyli mady rzeczne wzdłuż: Nysy Łużyckiej, Nysy Kłodzkiej, Odry, Kwisy, Kaczawy oraz Bobru. Na znacznym obszarze Sudetów występują również lessy i twory lessopodobne.

Rzeźba terenu

Uwarunkowana zróżnicowaną budową i długą przeszłością geologiczną oraz zmiennymi warunkami klimatycznymi w czasie geologicznym. Występują różne typy krajobrazów i form terenu (rozległe masywy górskie, kopulaste wzniesienia i stożki, strome ściany skalne, urwiska, skałki, rozległe kotliny śródgórskie). Większość pasm sudeckich ma rozciągłość północny zachód - południowy wschód. Doliny rzeczne o zmiennym przebiegu, miejscami szerokie, o płaskim dnie, w innych miejscach wąskie, przełomowe.

Przedgórze Sudeckie oddzielone od Sudetów i Pogórza Zachodniosudeckiego wyraźną krawędzią sudecką - sudecki uskok brzeżny. Jest to łagodny teren zajęty pod uprawy rolne i z rzadka porośnięty drzewami i krzewami.

Przemysł

Silnie rozwinięty i zróżnicowany. Dominuje przemysł wydobywczy węgla brunatnego oraz surowców skalnych, energetyka, przemysł przetwórczy, hutniczy, szklarski, włókienniczy, odzieżowy oraz środków transportu i chemiczny.

Turystyka

Silnie rozwinięta ze względu na korzystne walory przyrodnicze i kulturowe oraz dobrze rozwiniętą bazę turystyczną. Główne regiony: ziemia jeleniogórska i ziemia kłodzka.

Najwyższym szczytem Sudetów jest Śnieżka – 1602 m n.p.m.

Podział Sudetów (łącznie z Przedgórzem)

Zobacz też

Linki zewnętrzne

Sudety | góry i szczyty Polski

Krkonošsko-jesenická soustava | Sudeten | Sudetes | Sudètes | חבל הסודטים | ズデーテン山地 | Sudety (geomorfologická jednotka) | Судети

 

This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the "Sudety".

Home Page • arts • business • computers • games • health • hospitals • home • kids & teens • news • physicians • recreation• reference • regional • science • shopping • society • sports • world