Skrzyp (Equisetum L.) - jedyny współcześnie występujący rodzaj należący do typu (gromady) skrzypów. Liczy ok. 30 gatunków, w Polsce występuje 10 (m.in. skrzyp polny, skrzyp leśny, skrzyp bagienny, skrzyp błotny, i skrzyp olbrzymi). Występuje na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Australazji oraz Antarktyki.

Skrzypy sprzed milionów lat dorastały do 30 metrów wysokości i tworzyły las. Z ich martwych, zatopionych w bagnach pni powstawał węgiel.

Charakterystyka

---

Pokrój : Roślina wieloletnia. Zwykle 0,2-1,5 m wysokości. Skrzyp olbrzymi - do 2,5 m; tropikalny amerykański gatunek Equisetum giganteum do 5 m, a Equisetum myriochaetum do 8 m.

Liście : ułożone okółkowo i zrośnięte bocznie w pochewkę otaczajacą łodygę. Na spodzie tarczowatych liści zarodnionośnych tworzą się zarodnie

Owoce : Zarodnik, opatrzony wstęgowatymi wyrostkami ściany komórkowej, tak zwanymi hapterami, które przyczyniają się do rozprzestrzeniania zarodników wykonując higroskopowe ruchy.

Przedrośla : Są drobne, zielone, a ich płeć mogą określać niekiedy warunki środowiskowe.

Rozmnażanie : Dominującym pokoleniem u skrzypów jest sporofit. Zbudowany jest z płożącej się pod ziemią, rozgałęzionej łodygi (kłącza) i odchodzących od niej, pionowo wzniesionych pędów nadziemnych. Łodyga (nadziemna i podziemna część) zbudowana jest z na przemian ułożonych członów długich - międzywęźli i krótkich - węzłów. Z węzłów na pędach nadziemnych wyrastają okółkowo ułożone liczne pędy boczne (również członowane) i małe, łuskowate liście. Od podziemnej części łodygi odrastają korzenie i bulwki pędowe. Bulwki są magazynami substancji zapasowych rośliny, wykorzystywanych podczas jej wiosennego rozwoju, przed rozpoczęciem fotosyntezy. Funkcje asymilacyjne u skrzypów, ze względu na znikomą powierzchnię liści, pełnią głównie nadziemne części łodygi, zwłaszcza gęste odgałęzienia boczne. Skrzypy wytwarzają dwa rodzaje pędów nadziemnych: zarodnionośne i płonne. Wiosną u skrzypu polnego (Equisetum arvense) wyrastają z kłącza bezzieleniowe pędy zarodnionośne. Na ich wierzchołkach znajdują się skupienia sporofilów z zarodniami (sporofilostany), zebrane w kształcie kłosa. Po rozsianiu zarodników pędy te zamierają. Następnie pojawiają się zielone, trwałe pędy płonne - asymilacyjne. U innych gatunków skrzypów pędy zarodnionośne zawierają chlorofil i po wysianiu zarodników żyją nadal, spełniając rolę asymilacyjną.

Biotop :

Skrzypy, zależnie od gatunku, rosną w różnych, przeważnie wilgotnych i zacienionych środowiskach, np. na wilgotnych glebach piaszczystych (skrzyp polny), podmokłych łąkach (skrzyp błotny i skrzyp bagienny), w lasach (skrzyp leśny), nad brzegami potoków, w runie lasów liściastych. Niektóre mogą żyć w suchszych miejscach, np. nasypy kolejowe (skrzyp polny). W bardzo wielu przypadkach skrzypy są trudnymi do wytępienia chwastami polnymi i łąkowymi.

Skrzyp olbrzymi Equisetum telmateia.jpg]] Pod względem rytmiki rozwojowej skrzypy można podzielić na trzy typy:

1. Niezielony i nierozgałęziony pęd zarodnionośny wytwarzany jest wczesną wiosną. Ma zabarwienie brunatne, ponieważ jego łodyga nie zawiera chlorofilu. Pęd wiosenny zakończony jest kłosem zarodnionośnym zbudowanym z tarczowatych listków. Na każdym z tych listków występuje do 20 zarodni wytwarzających liczne zarodniki. Po wyprodukowaniu zarodników obumiera. Na jego miejscu pojawiają się zielone i przeważnie rozgałęzione pędy asymilacyjne.
2. Niezielony i nierozgałęziony pęd zarodnionośny wyrasta na wiosnę, ale nie obumiera, lecz zazielenia się i rozgałęzia.
3. Pędy zarodnionośne i płonne są jednakowe i wytwarzane jednocześnie.

Gatunki

---

W Polsce występuje 10 gatunków skrzypu (Equisetum), na całym świecie tylko 15 gatunków - jedynego rodzaju tej klasy paprotników.

Największym rosnącym u nas skrzypem jest skrzyp olbrzymi - osiąga ponad 1 metr wysokości. Jest rośliną chronioną. Skrzyp polny 2607.jpg

• Podrodzaj: Equisetum
  • skrzyp bagienny (Equisetum fluviatile)
  • skrzyp błotny (Equisetum palustre)
  • skrzyp gałęzisty (Equisetum ramosissimum)
  • skrzyp leśny (Equisetum sylvaticum)
  • skrzyp łąkowy (Equisetum pratense)
  • skrzyp olbrzymi (Equisetum telmateia)
  • skrzyp polny (Equisetum arvense)
  • skrzyp pstry (Equisetum variegatum)
  • skrzyp zimowy (Equisetum hyemale)
  • Equisetum bogotense
  • Equisetum diffusum
• Podrodzaj: Hippochaete
  • Equisetum giganteum
  • Equisetum myriochaetum
  • Equisetum laevigatum
  • Equisetum scirpoides

Zastosowanie

---

• Roślina lecznicza
  • Surowiec zielarski : ziele skrzypu
  • Zbiór : przez całe lato.
  • Działanie : moczopędne. Używany jest w nieżytach dróg moczowych i w profilaktyce kamicy nerkowej. Wykazuje również właściwości remineralizujące. W dolegliwościach reumatycznych i artretycznych oraz w zaburzeniach krążenia stosowane są kąpiele z dodatkiem wyciągu ze skrzypu.

Ciekawostki

---

Są też dla geologów poszukujących złota cenną przesłanką poszukiwawczą, bo lubią roznąć tam gdzie może być potencjalne wzbogacenie. Dzięki dużej zawartości krzemu ma szerokie zastosowanie w kosmetyce - wyciąg ze skrzypu wzmacnia włosy i paznokcie.

Linki zewnętrzne

---

• UK National Collection - lista taxonomiczna wszystkich znanych gatunkow i hybryd
• Świat skrzypów
• Equisetum giganteum
• Equisetum hyemale

Skrzypy

أذناب الخيليات | Хвощ | Padderok-familien | Schachtelhalme | Horsetail | Equisetum | دم‌اسبی (گیاه) | Sphenophyta | שבטבט גדול | Asiūklūnai | Членестостеблени растенија | Paardenstaartenfamilie | スギナ | Sneller | Sphenophyta | Хвощ | Kortteet | Fräkenväxter | Хвощ | 木贼属