Sceptycyzm - pogląd filozoficzny, podważający wiarygodność ludzkiego poznania. W szczególności sceptycyzmem nazywana jest szkoła sceptyków w starożytnej Grecji, założona przez Pyrrona z Elidy.

Grecki sceptycyzm (pirronizm)

Przedstawiciele

Założycielem szkoły sceptycznej był Pyrron z Elidy. Jego kontynuatorami byli Arkazylaos i Karneades, którzy sprawili, że poglądy sceptyczne zatriumfowały w Akademii Platońskiej (w tym okresie sceptycyzm był też określany jako "pirronizm"). Ważnym przedstawicielem sceptycyzmu był Sekstus Empiryk, którego pisma dotarły w całości do naszych czasów.

Zasady sceptycyzmu

Sceptycy uważali wyznawanie postawy sceptycznej za warunek szczęścia. Jak twierdził Sekstus Empiryk "celem sceptyka jest niezakłócony spokój wobec przypuszczeń, a wobec rzeczy mu narzuconych umiarkowane ich doznawanie". Gwarantuje taki stan ducha połączenie powstrzymywania się od sądów (epoche)i spokój duszy (ataraksja). "Dogmatyczna" wiara powoduje zamęt i obawę, natomiast prawda jest taka, że nie dysponujemy wiedzą o naturze rzeczy, a wszystkie sądy na ten temat są równosilne (izostenia). Każdemu twierdzeniu można przeciwstawić odmienne - równie prawdziwe. Sceptycy przedstawili także argumenty (tzw. tropy) przeciwko różnym rodzajom poznania ludzkiego.

Argumenty sceptyków

• Podstawowe argumenty (tropy Menodota):

1. Wiedza bezpośrednia jest niemożliwa: wszystkie poglądy są względne i rozbieżne.
2. Wiedza pośrednia jest niemożliwa: nie posiadamy pewnych przesłanek wiedzy.

• Argumenty przeciwko poznaniu zmysłowemu (tropy Ainezydema):

1. Rzeczy są różnie postrzegane przez człowieka i przez inne istoty (zwierzęta).
2. Rzeczy są różnie postrzegane przez różnych ludzi.
3. Rzeczy są różnie postrzegane za pośrednictwem różnych narządów zmysłów.
4. Rzeczy są różnie postrzegane w zależności od warunków postrzegającego (np. w chorobie).
5. Rzeczy są różnie postrzegane w zależności od położenia i odległości od postrzegającego.
6. Rzeczy są różnie postrzegane w zależności od środowiska, które je otacza.
7. Rzeczy są różnie postrzegane w zależności od ich ilości i relacji do innych rzeczy.
8. Rzeczy są różnie postrzegane w zależności od stanu, w jakich się znajdują.
9. Rzeczy są różnie postrzegane w zależności od tego, czy i jak często były dotąd postrzegane.
10. Rzeczy są różnie postrzegane w zależności od tego, jakie było wychowanie, obyczaje, wiara i przekonania osoby je postrzegającej.

• Argumenty przeciwko poznaniu rozumowemu:
  • Argumenty przeciwko dedukcji (tropy Agrypy):
    1. Rozbieżność poglądów.

• • Argumenty przeciwko indukcji:
    1. Indukcja zupełna jest niemożliwa.

Pirroniści rozumieli, że do życia niezbędne jest posiadanie pewnych mniemań i zasad. Uważali jednak, że wystarczy kierować się rozsądnym prawdopodobieństwem. Zaczęli zatem rozróżniać sądy prawdopodobne, sądy niezaprzeczone i sądy sprawdzone, które można głosić. W ten sposób sceptycyzm grecki w późniejszej postaci stał się filozofią zdrowego rozsądku.

Skeptitsism | Philosophical scepticism | Filosofisk skepticism

filozofia | Metodologia nauki