Rumunia

Rumunia (România) – państwo w Europie Wschodniej, nad Morzem Czarnym. Rumunia jest krajem średniej wielkości podzielonym na wiele krain historycznych. Stolica kraju mieści się w Bukareszcie.

Ustrój polityczny

Rumunia jest demokracją o systemie parlamentarno-gabinetowym. Władza ustawodawcza koncentruje się w dwuizbowym parlamencie: Izbie Deputowanych (Camera Deputaţilor) liczącej 343 członków oraz Senacie (Senate) ze 143 deputowanymi. Obie izby wybierane są co 4 lata w wyborach tajnych, równych bezpośrednich i proporcjonalnych. Wg konstytucji w parlamencie mają zagwarantowane miejsce przedstawiciele mniejszości narodowych (m.in. Polacy). Wynika to z faktu, iż przez szereg lat prawa innych narodowości w Rumunii były łamane, stąd chęć państwa do zagwarantowania im autentycznego uprawnienia w życiu społecznym i politycznym.

Na czele władzy wykonawczej stoi prezydent wybierany co 5 lat (do 2004 roku co cztery), będący najwyższym reprezentantem państwa, mianującym ambasadorów, szefem armii - nie sprawuje on jednak rzeczywistej władzy, która koncentruje się w rękach szefa rządu. Obecnie władza w Rumunii znajduje się w rękach postkomunistycznej Partii Socjaldemokratycznej wraz z mniejszością węgierską. Szefem rządu jest Adrian Năstase, funkcję prezydenta sprawuje Traian Băsescu. Obaj wywodzą się z partii postkomunistycznej, która ma wciąż wyraźne problemy z przystosowaniem się do demokracji. Znacząca jest też rola w polityce Partii Wielkiej Rumunii (Partidul România Mare) z Vadimem Tudorem na czele. Reprezentuje on skrajnie nacjonalistyczne poglądy. Na prawicy znajdują się zaś Narodowa Partia Liberalna, która wykształciła się z dawnej Konwencji Demokratycznej prezydenta Emila Constantinescu.

Geografia

Najwyższy punkt: Moldoveanu 2544 m n.p.m.
Najniższy punkt: Morze Czarne 0 m

Granice

Całkowita granica lądowa: 2 508,00 km
Długość wybrzeża: 225,00 km

Długość granic z sąsiadującymi państwami:
- Bułgaria 608 km
- Mołdawia 450 km
- Serbia 476 km
- Ukraina 431 km
- Węgry 443 km

Ważniejsze miasta i ich ludność (szacunek na 2005)

Arad 169 tys.
Bacău 171 tys.
Braiła (Brăila) 214 tys.
Braszów (Braşov) 276 tys.
Bukareszt (Bucureşti) 2,08 mln
Kluż-Napoka (Cluj-Napoca) 317 tys.
Konstanca (Constanţa) 303 tys.
Krajowa (Craiova) 304 tys.
Gałacz (Galaţi) 294 tys.
Jassy (Iaşi) 318 tys.
Oradea 204 tys.
Pitesti (Piteşti) 168 tys.
Ploeszti (Ploieşti) 229 tys.
Sybin (Sibiu) 152 tys.
Timişoara 315 tys.

Podział administracyjny

Rumunia dzieli się na 41 okręgów (rum. judeţ, l.mn. judeţe) oraz jedno miasto wydzielone (rum. municipiu) - Bukareszt.

Rumuńskie krainy historyczne

Rumunia_mapa_administr_m2.png Poza oficjalnym podziałem administracyjnym Rumunii na okręgi, tradycyjnie wydziela się także krainy historyczne, których symbole znajdują się na rumuńskim godle:

Nie przewiduje się nadania im w przyszłości jakichś form autonomii, samodzielności, itp., choć istnieją plany decentralizacji kraju i nowego podziału, tym razem na regiony. Los tych planów jest jednak niepewny w związku z niewielkim poparciem, jakie okazuje im społeczeństwo.

Historia Rumunii

Czasy przedpaństwowe

W 106 roku n.e. ziemie obecnej Rumunii zamieszkane w większości przez Daków włączono w obręb Imperium Rzymskiego. W przeciągu stuleci uległy one daleko idącej romanizacji. W wyniku działalności Cyryla i Metodego Rumuni przejęli prawosławną wersję chrześcijaństwa. Pierwsze zalążki państwowości na terenie Rumunii powstały ok. IX i X wieku. Ziemie Transylwanii z kolei zostały przyłączone do węgierskego królestwa św. Stefana. Węgrzy sprowadzili tam niemieckich osadników z rejonu Nadrenii w celu zabezpieczenia granicy oraz zapewnienia krajowi cywilizacyjnego rozwoju. W 1541 w wyniku rozbioru Węgier, Siedmiogród został niezależnym królestwem pod zwierzchnictwem Turków. To stąd wywodzi się polski król Stefan Batory. W latach 1668-1918 Transylwania wróciła do Węgier jako jedna z części imperium Habsburgów (od 1867 podległym Zalitawii). W XIV wieku w Karpatach powstały księstwa wołoskie i mołdawskie, które w XV wieku dostały się pod władzę osmańską, mogąc jednak zachować wiarę prawosławną. W 1859 Alexandru Ioan Cuza został wybrany księciem wołoskim, od 1862 również mołdawskim, co doprowadziło do unii obu prowincji. W 1864 przeprowadził on niekorzystną dla warstw posiadających reformę agrarną, co było przyczyną buntu i wygnania księcia 22 lutego 1867. Nowym władcą został ks. Karol Hohenzollern-Sigmaringen.

Powstanie Rumunii

Główny artykuł: Królestwo Rumunii.

Rumunia powstała w wyniku wojny rosyjsko-tureckiej 1877-1878 i w 1881 została ogłoszona królestwem. Pozostawała w bliskich związkach z Rosją, decydując się jednak na zamianę cyrylicy na alfabet łaciński. Z powodu tego przymierza stanęła w 1916 w I wojnie światowej po stronie Ententy. 1 grudnia 1918 proklamowano powstanie zjednoczonej Rumunii, która przejęła z rąk węgierskich Siedmiogród, Banat oraz Bukowinę, co zostało następnie usankcjonowane traktatem w Trianon. Ponadto, korzystając z porewolucyjnego chaosu, Rumunia zajęła rosyjską (ale zamieszkaną przez Rumunów) Besarabię. Z tego też powodu nie nawiązała stosunków dyplomatycznych z ZSRR. W okresie międzywojennym Rumunię łączył antyradziecki sojusz wojskowy z Polską. Ze względów kulturowych Rumunia pozostawała też w bliskich związkach z Francją. Działała także w tzw. małej entencie wraz z Czechosłowacją i Jugosławią. W 1934 przyłączyła się do tzw. ententy bałkańskiej.

II wojna światowa

''Główny artykuł: Rumunia podczas II wojny światowej

W 1939 związana z Polską sojuszem wojskowym Rumunia, mimo nacisków Niemiec, wyraziła zgodę na przejście przez jej terytorium polskich oficerów oraz rządu polskiego do Jugosławii. Wkrótce ZSRR (w zgodzie z paktem Ribbentrop-Mołotow) wymusił na Rumunii zrzeczenie się Bukowiny i Besarabii. Podobnie próbowali postąpić Węgrzy, jednak Niemcy nie zgodzili się na oddanie im całego Siedmiogrodu. Nastąpił tzw. II arbitraż wiedeński (wyjaśnić). W 1940 z inspiracji Niemiec w Rumunii doszedł do władzy faszystowski przywódca, generał Ion Antonescu, stojący na czele tzw. Gwardii Św. Michała Archanioła (patrona Rumunii). Król Michał I pozostał na tronie, tracąc jednak realną władzę. Rumunia wzięła udział w wojnie Niemiec z ZSRR, dzięki czemu odzyskała Besarabię i Bukowinę, ustanawiając ponadto swoją strefę okupacyjną sięgającą Bohu (tzw. Transnistria). Okupacja rumuńska na Ukrainie okazała się okrutniejsza od niemieckiej. Żołnierze rumuńscy walczyli m.in. w tzw. kotle stalingradzkim. W 1944 Antonescu został obalony przez króla Michała I, który przyłączył Rumunię do aliantów i zezwolił Armii Czerwonej na przejście przez terytorium kraju w celu dalszej walki z Niemcami.

Okres powojenny

W traktacie paryskim z 1947 ustalone zostały współczesne granice Rumunii. Poza Besarabią i Bukowiną włączoną do Rosji straciła ona na rzecz Bułgarii południową Dobrudżę, zachowując jednak zabrany Węgrom Siedmiogród. Wzrastające wpływy radzieckie doprowadziły w 1947 r. do detronizacji Michała I oraz powołania Rumuńskiej Republiki Ludowej z Georghe Georghiu-Dej na czele. W 1965 do władzy doszedł Nicolae Ceauşescu (po tajemniczej śmierci przebywającego w ZSRR G. Geeorghiu-Deja), który niemal natychmiast po dojściu do władzy ogłosił, że w Rumunii socjalizm został już właśnie zbudowany i kraj wchodzi na nowy etap - budowy komunizmu, pod nową nazwą - Socjalistyczna Republika Rumunii. Ten propagandowy zabieg nie spodobał się ani w Moskwie, która zazdrośnie strzegła swych praw do stosowania symboliki i nomenklatury socjalistyczno-komunistycznej. W dodatku w 1968, mimo nacisków ze strony ZSRR, Rumunia nie wzięła udziału w interwencji wojsk Układu Warszawskiego w Czechosłowacji (wkrótce zaś Ceauşescu faktycznie zawiesił udział kraju w strukturach wojskowych Układu), co wpłynęło korzystnie na ogląd Rumunii przez kraje zachodnie. Licząc na to, że kraj ten zmierzać będzie do wyzwolenia się spod kurateli ZSRR w kierunku przynajmniej zbliżonym do tego, którym szedł Tito w sąsiedniej Jugosławii, przyjęto Rumunię do Banku Światowego i Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Na Rumunię posypał się deszcz kredytów i funduszy pomocowych, część z nich kraj uzyskiwał zresztą jako rekompensatę za emigrujących z Rumunii do Izraela Żydów oraz wyjeżdżających do Niemiec Rumunów pochodzenia niemieckiego. Pojawiły się także inwestycje, np. z bliskiej Rumunom z racji pokrewieństwa językowego Francji (np. Renault zbudował w 1968 w Colibaşi koło Piteşti fabrykę Dacia). W miarę upływu czasu, kiedy okazało się, że środki uzyskane na Zachodzie przeznaczane są nie na rzeczywisty rozwój kraju, ale na wzmacnianie reżimu Ceauşescu, na budowę pałaców i innych symboli wielkości dyktatora - Rumunia pogrążała się powoli w kompletnej izolacji. Reżim Ceauşescu był przy tym wyjątkowo okrutny, nawet w porównaniu z radzieckim i enerdowskim.

Przez cały ten okres dużą rolę odgrywała tajna policja komunistyczna - Securitate, największa służba bezpieczeństwa w krajach Układu Warszawskiego.

W grudniu 1989 Ceauşescu - dyktator porównywany przez opozycjonistów do transylwańskiego Draculi został obalony w wyniku krwawej rewolucji i - po krótkiej "rozprawie", z wyroku samozwańczego marionetkowego sądu wojskowego skleconego naprędce z oficerów, którzy wypowiedzieli lojalność jego reżimowi - rozstrzelany wraz z żoną. Do władzy doszli przedstawiciele umiarkowanego skrzydła partii komunistycznej, a w 1996 demokraci. W 2004 Rumunia wstąpiła do NATO. W 2005 ukończyła negocjacje z Unią Europejską. Przyjmuje się, że kraj wstąpi do Wspólnoty w 2007.

Historia kolei w Rumunii w artykule Căile Ferate Române.

Gospodarka

Jest gospodarką przejściową od centralnie planowanej do rynkowej. Od 1991 roku gospodarka Rumunii jest prywatyzowana. W sektorze prywatnym wytwarzane jest prawie 70 procent PKB. Bezrobocie liczone dla całego kraju nie przekracza 10 proc., choć w niektórych regionach sięga nawet 60 proc. W 2005 roku Rumunię nawiedziła powódź, która wyrządziła straty w wysokości około 1 mld euro. Może to nawet opóźnić jej przystąpienie do Unii Europejskiej. Najważniejszymi gałęziami są górnictwo, hutnictwo i przemysł maszynowy. W Rumunii rozwija się turystyka.

Kultura

Nowoczesną literaturę rumuńską pod koniec XIX wieku rozwinął Mihai Eminescu.

Zobacz też: Muzyka rumuńska

Galeria

Ludność

Według wyników spisu powszechnego z 2002 roku struktura etniczna ludności Rumunii przedstawia się następująco:

Rumuni - 89,5%
Węgrzy - 6,6%
Romowie - 2,5%
Ukraińcy - 0,3%
Niemcy - 0,3%
Rosjanie - 0,2%
Turcy - 0,2%

Inne - 0,4% Dane dotyczące liczebności mniejszości narodowych mogą być jednak znacznie zaniżone.

Religie

Tablice rejestracyjne

Rumunia tablice rej.JPG Informacje o rumuńskich tablicach rejestracyjnych do napisania

Zobacz też

Linki zewnętrzne

NATO | Rumunia

Gourt Home::Gourt :: Rumunia