Ruch społeczny to forma zbiorowego, spontanicznego działania pewnych kategorii społecznych lub zbiorowości zmierzającego do określonego celu i często do wywołania zmiany społecznej.

Podejmowane przez członków ruchów społecznych akcje mają zazwyczaj charakter spektakularny, aby wywołać duże wrażenie zarówno na społeczeństwie, jak i na aparacie władzy, który kontroluje to społeczeństwo. Według Jana Szczepańskiego występują trzy typy ruchów społecznych:

• ruchy ekspresywne
• ruchy reformatorskie
• ruchy rewolucyjne - np. ruchy narodowowyzwoleńcze

W innej typologii wyróżnić można:

• ruchy świeckie
• ruchy religijne

W socjologii humanistycznej upatruje się ruchy społeczne jako główne, najbardziej istotne czynniki zmiany społecznej i rozwoju społecznego.

Ruchy społeczne nie tworzą skomplikowanych struktur organizacyjnych, jednakże w sytuacji, gdy mają możliwość wpływu na władzę i mogą nie tylko postulatywnie głosić potrzebę zmiany, lecz także zmiane tę wprowadzać, wówczas następuje ich instytucjonalizacja, przy czym same przekształcają się w rozbudowane organizacje, np. partie polityczne. Znaczna część ruchów społecznych jednak rozpada się.

Współcześnie nowoczesne technologie informacyjne, a zwłaszcza Internet dają możliwość szybkiego rozprzestrzeniania się nowych ruchów społecznych.

Niektóre współczesne ruchy społeczne

• Ruch socjalistyczny
• Feminizm
• Millenaryzm
• ruch Wolnego Oprogramowania i Open Source
• Alterglobalizm
• ruchy ekologiczne
• ruchy nacjonalistyczne
• ruchy związkowe

Zobacz też:

• kontestacja
• kontrkultura

Ruchy społeczne

Soziale Bewegung | Social movement | Socia movado | Mouvement social | תנועה חברתית | Gibanje (sociologija) | 社會運動