Rosja

Federacja Rosyjska (ros. Российская Федерация, Rossijskaja Federacija), lub Rosja (ros. Россия, Rossija) – państwo rozciągające się od wschodniej Europy poprzez północną część Azji aż po Ocean Spokojny. Rosja jest największym państwem na świecie, jej powierzchnia jest około dwa razy większa od Stanów Zjednoczonych, Chin czy Australii. Pod względem liczby ludności zajmuje 7. miejsce (po Chinach, Indiach, USA, Indonezji, Brazylii i Pakistanie).

W ZSRR Rosja (czyli Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka, w skrócie RFSRR) pełniła rolę dominującą, od 1991 roku jest samodzielnym państwem. Widać różnicę między obecną pozycją Rosji, a czasami zimnej wojny, kiedy ZSRR był jednym z dwóch światowych supermocarstw. Obecnie Rosja jest uważana za światowe mocarstwo, posiadające argumenty w postaci dużych sił zbrojnych i zasobów ropy naftowej oraz gazu, co wykorzystuje do kształtowania polityki w państwach w obrębie Wspólnoty Niepodległych Państw i Unii Europejskiej.

Polityka

Rola w polityce światowej

Ponieważ Federacja Rosyjska jest prawnym sukcesorem ZSRR, a większość terytorium, ludności i produkcji przemysłowej ZSRR była w Rosji, po upadku ZSRR Rosja nadal pełni ważną rolę w polityce światowej. Kraj ten należy do G8, pomimo że ze swoim nominalnym produktem krajowym brutto, zajmuje dopiero 14 miejsce na świecie. Rosja została oficjalnie włączona do G7 w roku 1998 nie ze względu na znaczenie ekonomiczne, lecz z przyczyn politycznych. Był to wyraz wdzięczności dla prezydenta Jelcyna za przeprowadzenie reform gospodarczych w Rosji i za jego neutralną postawę wobec rozszerzenia NATO na wschód, co dało G7 + Rosję. G8 utworzono już za rządów Władimira Putina wraz z polepszaniem się w tym czasie sytuacji ekonomicznej w Rosji.

Ustrój polityczny

Rosja jest państwem federacyjnym o prezydenckim systemie rządów. Od 17 kwietnia 1992 roku używa 2 równorzędnych nazw Rosja i Federacja Rosyjska. Zgodnie z konstytucją, zaaprobowaną w referendum z 12 grudnia 1993 roku, głową państwa jest prezydent wybierany w wyborach powszechnych na 4-letnią kadencję. Prezydent ma szerokie uprawnienia w zakresie władzy ustawodawczej (prawo wydawania dekretów z mocą ustawy) i władzy wykonawczej (jest m.in. gwarantem konstytucji, praw i swobód obywatelskich, naczelnym dowódcą sił zbrojnych oraz arbitrem w sprawach między władzą centralną i regionalną).

Organem władzy ustawodawczej jest dwuizbowy parlament — Zgromadzenie Federalne, składające się z izby wyższej: Rady Federacji oraz izby niższej: Dumy Państwowej. W skład Rady Federacji wchodzi 178 członków (po 2 przedstawicieli z każdego z 88 podmiotów federacji: po 1 reprezentancie władzy ustawodawczej i wykonawczej). Duma Państwowa składa się z 450 deputowanych wybieranych na 4-letnią kadencję w wyborach powszechnych (225 mandatów zostaje obsadzonych w okręgu federalnym na podstawie systemu proporcjonalnego z list partyjnych, 225 — w okręgach 1-mandatowych).

Organem władzy wykonawczej jest rząd, na którego czele stoi przewodniczący (premier) powoływany przez prezydenta w uzgodnieniu z Dumą Państw. Członków rządu mianuje prezydent na wniosek premiera. Republiki wchodzące w skład Federacji Rosyjskiej mają własne konstytucje i organy władzy ustawodawczej oraz wykonawczej.

Partie polityczne

Nazwa	Liczba deputowanych	Procent deputowanych
Jedna Rosja	302	66,89 %
Komunistyczna Partia Federacji Rosyjskiej	47	10,44 %
Ojczyzna	40	8,89 %
Liberalno-Demokratyczna Partia Rosji	35	7,78 %
Deputowani niezrzeszeni	22	4,89 %

Przestrzeganie praw i swobód

Wolność i demokracja W raporcie Freedom in the World 2005, ogłoszonym przez Freedom House, Rosja znalazła się w kategorii państw „Bez wolności” ze wskaźnikiem 5,5 w 7-stopniowej skali Freedom in the World 2005 (s. 21).

Raport Freedom in the World jest efektem monitorowania przez organizację Freedom House zmian w zakresie respektowania i ochrony przez władze państwowe praw politycznych (swoboda działalności konkurencyjnych partii polit., wolne wybory) i wolności obywatelskich (religijnych, etnicznych, ekonomicznych, językowych, praw kobiet i rodziny, wolności osobistych, wolności prasy, przekonań i stowarzyszeń) w 192 krajach i 14 największych terytoriach zależnych i spornych. Raport ocenia państwa i terytoria w skali od "1" (najlepszy) do "7" (najgorszy) i kwalifikuje do jednej z 3 kategorii: "Wolne", "Częściowo wolne" i "Bez wolności" Raporty są opracowywane od 1972 r.

Wolność prasy i mediów

W raporcie Freedom of the Press 2005 (Freedom House) Rosja znalazła się w kategorii państw „Bez wolności” na 145 miejscu na 194 ze wskaźnikiem 68 w 100-stopniowej skali "Freedom of the Press 2005"
W rankingu Press Freedom Index 2004 organizacji Reporterzy bez granic, Rosja jest na 138 miejscu na 167 Ranking 2005.

System penitencjarny Rosyjskie Gławnoje Uprawlienie Ispołnienija Nakazanii (GUIN) - Główny Zarząd Wykonania Kar - jest drugą co do wielkości (po amerykańskiej) machiną penitencjarną na świecie. W więzieniach przetrzymywanych jest ponad osiemset tysięcy osób, GIUN składa się z 2005 roku z 765 obozów, 598 zakładów przemysłowych i 70 gospodarstw rolnych, z roczną produkcją o wartości 16 miliardów rubli. System penitencjarny w Rosji zatrudnia 350 tysięcy osób. Ponad 38% skazańców to recydywiści. Ponad 150 tysięcy więźniów choruje na gruźlicę i AIDS, w latach 2003-2004 zmarło lub popełniło samobójstwo ok. 1600 osób.

Geografia

Położenie

Rosja położona jest na dwóch kontynentach: Europie i Azji. Rozciąga się od Europy Wschodniej przez północno-środkową Azję, aż do Oceanu Spokojnego. Rosja graniczy z Norwegią, Finlandią, Estonią, Łotwą, Białorusią, Ukrainą, Gruzją, Azerbejdżanem, Kazachstanem, Chinami, Mongolią, Koreą Północną oraz Litwą i Polską (z dwiema ostatnimi poprzez obwód kaliningradzki). Graniczy także z kilkoma państwami poprzez Morze Bałtyckie, Morze Czarne, Morze Kaspijskie, Morze Ochockie oraz Morze Beringa (Cieśnina Beringa). Długość granic lądowych wynosi 20,3 tys km, morskich - 38 tys km. Rozciągłość południkowa Rosji wynosi do 4000 km, natomiast rozciągłość równoleżnikowa - 9000 km.

Podział terytorialny

Rosja-administracja.png W skład Federacji Rosyjskiej wchodzi 88 równoprawnych podmiotów:

Strefy czasowe

Nr strefy	Czas moskiewski	UTC (czas zimowy)	UTC (czas letni)	Przykładowe miasto
1	-2	+1:00	+2:00	Kaliningrad
2	-	+3:00	+4:00	Moskwa
3	+1	+4:00	+5:00	Samara
4	+2	+5:00	+6:00	Perm
5	+3	+6:00	+7:00	Nowosybirsk
6	+4	+7:00	+8:00	Krasnojarsk
7	+5	+8:00	+9:00	Irkuck
8	+6	+9:00	+10:00	Jakuck
9	+7	+10:00	+11:00	Władywostok
10	+8	+11:00	+12:00	Magadan
11	+9	+12:00	+13:00	Pietropawłowsk-Kamczacki

Klimat

Klimat przeważnie kontynentalny strefy umiarkowanej i podbiegunowej, na niewielkim obszarze wschodniego wybrzeża klimat monsunowy, a nad Morzem Czarnym klimat podzwrotnikowy typu śródziemnomorskiego. Średnia temperatura lipca od 2°C na północnym wybrzeżu i 15°C na wschodzie do 25°C na południu Niziny Wschodnioeuropejskiej. Średnia temperatura stycznia od 1°C nad Morzem Czarnym i -6°C na zachodzie do -20°C na wschodnim wybrzeżu i poniżej -30°C w Syberii Wschodniej (w rejonie Ojmiakonu ok. -50°C). Roczna suma opadów od ponad 600 mm na krańcu zachodnim i wschodnim do około 200 mm na Syberii Środkowej i Wschodniej oraz poniżej 200 mm na Nizinie Nadkaspijskiej. W wysokich górach do 1000 mm. Pokrywa śnieżna utrzymuje się od 1 miesiąca nad Morzem Czarnym do 9 miesięcy na wybrzeżach Morza Arktycznego.

Ukształtowanie powierzchni

Europejska cześć Rosji jest w większości nizinna, bowiem rozciąga się tutaj Nizina Wschodnioeuropejska. Europejską część Rosji od azjatyckiej odzielają góry Ural. Na wschód od Uralu rozciąga się Nizina Zachodniosyberyjska o powierzchni około 3 mln km², która stopniowo przechodzi w Wyżynę Środkowosyberyjską (wraz z Górami Putorana) o powierzchni około 3,5 mln km². Na północ od Wyżyny Środkowosyberyjskiej rozciąga się Nizina Północnosyberyjska, natomiast na wschód rozpoczyna się Nizina Środkowojakucka. Na wschód od tej niziny rozpoczynają się wschodnio-syberyjskie pasma górskie na które składają się: Góry Wierchojańskie, Góry Czerskiego, Góry Anadyrskie, Góry Koriackie oraz Góry Środkowe na półwyspie Kamczatka. Na południu Niziny Zachodniosyberyjskiej ku wschodowi rozciągają się południowo-syberyjskie pasma górskie na które składają się: Ałtaj, Sajany, Góry Jabłonowe, Góry Borszczowoczne, Góry Stanowe, Pasmo Stanowe, Góry Ałdańskie, Dżugdżur oraz Sichote Aliń.

Najwyższym szczytem Rosji jest Elbrus o wysokości 5642 m n.p.m. znajdujący się w górach Kaukaz, najdłuższą rzeką jest Ob o długości 4338 km lub 5410 km (od źródeł Irtyszu). W Rosji znajduje się też najdłuższa rzeka Europy - Wołga o długości 3690 km. Największym jeziorem Rosji (i Świata) jest Morze Kaspijskie. W Rosji znajduje się też najgłębsze jezioro na świecie - Bajkał (około 1/5 światowych zasobów wody słodkiej). Ma on głębokość 1637 m, natomiast dno jeziora jest 1285 metrów pod poziomem morza, co tworzy największą na świecie kryptodepresję.

Roślinność

Roślinność i gleby układają się równoleżnikowo, wyróżnia się 4 zasadnicze strefy:

tundrową zajmującą ok. 25% powierzchni, pozbawioną drzew, rosną tu głównie mchy, porosty, na południu zarośla karłowate. Rozwinięta hodowla reniferów. Strefa ta przechodzi stopniowo w lasotundrę porosłą karłowatymi drzewami (modrzewiem lub brzozą), gdzie hoduje się bydło i uprawia małe poletka ziemniaków, kapusty, rzodkiewki.
leśną zajmującą ok. 60% powierzchni i ok. 80% wszystkich lasów kraju. W jej skład wchodzą głównie drzewa iglaste (85%), z dominacją modrzewia (tzw. tajga modrzewiowa typowa dla wschodniej Syberii, na wschód od Jeniseju), oraz drzewa liściaste, z dominacją brzozy (15% powierzchni), występujące głównie w centralnej części kraju oraz na Syberii Zachodniej, gdzie tworzą kompleks tzw. białej tajgi. Obszar bardzo dobrych gleb (czarnoziemów), ok. 40% powierzchni stanowią grunty orne. Dominuje tu uprawa pszenicy, buraka cukrowego, kukurydzy.
stepową - brak roślinności drzewiastej, występują gleby kasztanowe i czarnoziemy. Grunty orne stanowią ponad połowę powierzchni. Uprawia się pszenicę, kukurydzę, słonecznik.
subtropikalną - obejmującą wybrzeże Morza Czarnego, gdzie występuje roślinność śródziemnomorska.

Największe miasta Rosji

Miasto	Ludność	Powierzchnia
Moskwa	10 415 400	1081 km²
Sankt-Petersburg (Leningrad)	4 600 000	605 km²
Nowosybirsk	1 405 600	447 km²
Niżny Nowgorod (Gorky)	1 297 600	673 km²
Jekaterynburg	1 287 007	? km²
Samara	1 157 880	311 km²
Omsk	1 134 016	? km²
Kazań	1 105 289	425 km²
Czelabińsk	1 077 174	? km²
Rostów nad Donem	1 062 144	354 km²
Ufa	1 042 437	? km²
Wołgograd (Stalingrad)	1 011 417	565 km²
Perm	1 001 653	? km²

Demografia

(2004)

Liczba ludności

143 782 338

Ludność według wieku

0 - 14 lat

15 % (mężcz. 11 064 109; kobiety 10 518 595)

15 - 64 lat

71,3 % (mężcz. 49 534 076; kobiety 52 958 107)

ponad 64 lata

13,7 % (mężcz. 6 177 580; kobiety 13 529 871)

Średnia wieku

całej populacji

37,9 lat

mężczyźni

34,7 lat

kobiety

40,7 lat

Przyrost naturalny

-0,25%

Współczynnik urodzeń

9,63 urodzeń/1000 mieszkańców

Współczynnik zgonów

15,17 zgonów/1000 mieszkańców

Współczynnik migracji

1,02 migrantów/1000 mieszkańców

Ludność według płci

przy narodzeniu

1,06 mężczyzn/kobiet

poniżej 15 lat

1,05 mężczyzn/kobiet

15 - 64 lat

0,94 mężczyzn/kobiet

powyżej 64 lat

0,46 mężczyzn/kobiet

Umieralność noworodków

w całej populacji

16,96 śmiertelnych/1000 żywych

płci męskiej

19,58 śmiertelnych/1000 żywych

płci żeńskiej

14,18 śmiertelnych/1000 żywych

Oczekiwana długość życia

w całej populacji

66,39 lat

mężczyzn

59,91 lat

kobiet

73,27 lat

Rozrodczość

1,26 urodzeń/kobietę

Współczynnik dorosłych z HIV/AIDS

1,1% (2003)

Liczba osób żyjących z HIV/AIDS

860 000 (2003) 1

Liczba zmarłych na HIV/AIDS

9 000 (2001)

Statystyki demograficzne

Według Światowej Organizacji Zdrowia (ang. World Health Organization, WHO), 2003:

Oczekiwana długość życia w chwili urodzenia: Rosja zajmuje 48 miejsce w Europie (na 52, łącznie z azjatyckimi państwami b. ZSRR). W całej populacji: 65 lat, w tym: mężczyźni 58 lat, kobiety 75 lat. Polska: 28., odpowiednio: 75, 71, 79 lat. WHO1
Pod względem oczekiwanej długości życia mężczyzn, Rosja jest na 50 miejscu w Europie (na 52). Polska: 28. WHO2
Śmiertelność chłopców poniżej 5 roku życia: 15 miejsce w Europie (18 na 1000; dziewczynki 14 na 1000). Polska 25., odpowiednio: 7 i 9 na 1000. WHO3
Śmiertelność dorosłych mężczyzn (15-59 lat): 1 miejsce w Europie (480 na 1000; kobiety 182 na 1000). Polska: 20., 202 na 1000; kobiety 81 na 1000. WHO4
Oczekiwane dalsze trwanie życia w zdrowiu osób w wieku 60 lat (2002): 48 miejsce w Europie na 52. Mężczyźni: 10,1 lat, kobiety 14,2 lat. Polska: 28., mężczyźni: 17,3 lat, kobiety: 22,17 lat. WHO5

Historia

Patrz: historia Rosji.

Gospodarka

Ze względu na olbrzymie terytorium, potencjał demograficzny oraz ogromne zasoby naturalne Rosja należy do największych i najsilniejszych gospodarek świata.

PKB, inflacja, bezrobocie

Produkt krajowy brutto (2004): 1.45 bln USD - 9 miejsce na świecie
PKB na 1 mieszkańca (2004): 10000 USD (Polska: 12.000 USD)
Wzrost PKB (2004): 7,5% (Polska 5,3%)
Struktura PKB (2004)
- rolnictwo: 5,2% (Polska: 3%)
- przemysł: 35,1% (Polska: 31%)
- usługi: 59,8% (Polska: 66%)
Inflacja (2004): 11,7% (Polska: 3,5%)
Bezrobocie (2004): 7,6% (Polska: 17,3 %)
Ludność poniżej minimum egzystencji (2004): 18,7% (Polska: 19,2%)

Import, eksport

Rosyjskimi towarami eksportowymi są: ropa naftowa, gaz ziemny, rudy żelaza i innych metali, drewno, węgiel kamienny, produkty rolnicze, stal i żelazo, broń, maszyny. Główne kierunki eksportu: Niemcy, Włochy, Chiny, Ukraina, Białoruś, Holandia, Szwajcaria, USA. Partnerzy importowi: Niemcy, Białoruś, Chiny, Ukraina, Włochy, USA, Francja. W 2004 wartość eksportu (183,2 mld USD) była prawie dwukrotnie większa od importu (94,8 mld USD) ^{(RER, s. 21)}. Według SIPRI, Rosja jest największym na świecie eksporterem ciężkiej broni konwencjonalnej Ropa, gaz, metale i drewno stanowią ponad 80% eksportu, co powoduje dużą wrażliwość rosyjskiej gospodarki na wahania światowych cen surowców ^{([http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/rs.html The World Factbook 2005}).

Wartość eksportu niektórych towarów
(mld USD, WTO 2002)
Kategoria	Rosja	Polska
Surowce mineralne	53	8,1
Żywność	5,4	2,7
Produkty chemiczne	8,95	2,7
Maszyny, urządzenia, środki transportu	17,0	12,9
Wyroby włókiennicze, obuwie	2,6	nie sklasyfikowano (b. mało)
Drewno, wyroby papiernicze	5,8	nie sklasyfikowano (b. mało)

1) Światowej Organizacji Handlu
2) UNDP
3) Banku Światowego
4) prezydenta Rosji
5) Federalnej Służby Statystyki Państwowej Rosji
6) Polskiej strony o Rosji

Porównanie wartości eksportu i importu
kilku państw (mld USD)
Państwo	Eksport	Import
USA	681,9	1164,0
Niemcy	648,3	522,0
Chiny	325,6	295,2
Francja	307,8	303,0
Włochy	268,9	245,3
Holandia	221,9	201,1
Meksyk	160,7	168,7
Tajwan	130,6	112,5
Rosja	105,8	46,0
Polska	36,1	50,3
Dodatkowe informacje można znaleźć na stronach:

Inne informacje

Wyjątkowo wysokie ceny surowców w 2004 (np. cena ropy marki Urals w styczniu 2005 była prawie 2,5-krotnie wyższa, niż przed trzema laty) spowodowały wzrost dochodów budżetu. Powstała nadwyżka budżetowa (ponad 4% PKB; planowano 0,5%). Dzięki temu środki zgromadzone w Funduszu Stabilizacyjnym przekroczyły na koniec 2004 r. 18 mld USD, co pozwoliło na przedterminową spłatę długu wobec Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Trwają rozmowy o przedterminowej spłacie długu wobec Klubu Paryskiego źródło. W 2005 w przetargach o koncesje na wydobywanie nośników energii i metali strategicznych mogą uczestniczyć jedynie firmy, w których przynajmniej 51% będzie stanowił kapitał rosyjski.

Kultura

**Święta państwowe**
Data	Polska nazwa	Oryginalna nazwa
1 stycznia-2 stycznia	Nowy Rok	Новый год
7 stycznia-8 stycznia	prawosławne Boże Narodzenie	Рождество Христово православное
23 lutego	Dzień Obrońcy Ojczyzny	День защитника Отечества
8 marca	Międzynarodowy Dzień Kobiet	Международный женский день
1 maja	Święto Wiosny i Pracy	Праздник весны и труда
9 maja	Dzień Zwycięstwa	День Победы
12 czerwca	Dzień Rosji	День России
4 listopada	Dzień Jedności Narodowej	День народного единства

Zobacz też

projekt Polska.ru

Linki zewnętrzne

Państwa Azji | Rosja

Gourt Home::Gourt :: Rosja