Reguła Pauliego, zwana też zakazem Pauliego, została zaproponowana przez Wolfganga Pauliego w 1925 dla wyjaśnienia zachowania się fermionów, czyli cząstek o spinie połówkowym. Reguła Pauliego jest szczególnym przypadkiem ogólniejszego twierdzenia o związku spinu ze statystyką.

Zakaz Pauliego głosi, że:

w danym stanie kwantowym może znajdować się jeden fermion - albo inaczej, że żadne dwa fermiony nie mogą w jednej chwili występować w dokładnie tym samym stanie kwantowym.

Zakaz Pauliego odgrywa ważną rolę przy opisie własności jąder atomowych i atomów. Stanowi punkt wyjścia dla zasady rozbudowy powłok elektronowych oraz wyjaśnienia okresowości konfiguracji elektronowych atomów.

Reguła ta ma wielkie znaczenie w chemii i fizyce atomowej. Szereg fundamentalnych własności materii jest jej wynikiem, gdyż materia jest zbudowana właśnie z fermionów, z których najczęściej spotykane to protony, elektrony i neutrony.

Implikacje te to:

• Tworzenie się struktury orbitalowej poziomów elektronów wszystkich atomów, z której z kolei wynikają wszystkie własności chemiczne pierwiastków chemicznych. Gdyby reguła Pauliego nie obowiązywała dla elektronów, wszystkie one przebywałyby na orbitalu 1s każdego atomu, gdyż elektrony położone na tym orbitalu mają zawsze niższą energię w porównaniu z elektronami zajmującymi wszystkie inne orbitale. W takiej sytuacji wszystkie pierwiastki zachowywałyby się jak gazy doskonałe i nie byłoby żadnych przemian chemicznych. Każdy orbital może jednak zostać obsadzony przez co najwyżej dwa elektrony różniące się spinem, co stanowi podstawowe prawo mające swe odbicie w układzie okresowym pierwiastków.
• Nieprzenikalność materii przez samą siebie. Na skutek "działania" reguły Pauliego żaden z dwóch fermionów nie może jednocześnie przebywać w tym samym miejscu, jeśli znajdują się w tym samym stanie kwantowym. W wielu przypadkach uniemożliwia to wystepowanie pewnych konfiguracji przestrzennych orbitali blisko położonych atomów czy cząsteczek. W związku z tym atomy nie mogą przenikać się nawzajem w dowolny sposób, a w momencie zderzenia dwóch atomów dochodzi albo do ich połączenia w związek chemiczny, albo sprężystego odbicia.
• Względna trwałość obiektów materialnych - z reguły Pauliego wynika, że wszelkie przemiany materii muszą być związane z jakimś efektem energetycznym, gdyż są zawsze związane ze zmianami stanów kwantowych tworzących je fermionów. Każda taka przemiana wymaga przekroczenia pewnej bariery potencjału energetycznego. Przemiany te zawsze podlegają regułom termodynamiki.

Mechanika kwantowa | Prawa i równania chemiczne

Принцип на Паули | Principi d'exclusió de Pauli | Pauliho vylučovací princip | Paulis udelukkelsesprincip | Pauli-Prinzip | Pauli exclusion principle | Principio de exclusión de Pauli | قاعده پاولی | Principe d'exclusion de Pauli | 파울리 배타 원리 | Principio di esclusione di Pauli | עקרון האיסור של פאולי | Pauli-elv | Uitsluitingsprincipe van Pauli | パウリの排他原理 | Princípio de exclusão de Pauli | Принцип Паули | Paulijevo izključitveno načelo | Паулијев принцип | Paulin kieltosääntö | Paulis uteslutningsprincip | Nguyên lý loại trừ | Pauli dışlama prensibi | 泡利不相容原理