Prawo międzynarodowe prywatne to :

- w znaczeniu wąskim: zespół norm, których zadaniem jest wskazanie systemu prawnego (własnego lub obcego państwa) właściwego dla dokonania oceny prawnej konkretnej sytuacji z zakresu prawa cywilnego, prawa rodzinnego i prawa pracy.

- w znaczeniu szerokim: prawo prywatne międzynarodowe w znaczeniu wąskim oraz normy merytoryczne prawa (międzynarodowego oraz wewnętrznego) dotyczące tzw. sytuacji z elementem obcym.

Prawo prywatne międzynarodowe uważa się dość powszechnie za zupełnie odrębną gałąź prawa - różną od prawa międzynarodowego tzw. publicznego i prawa cywilnego.

W Polsce jest uregulowane w zasadzie w ustawie z 12 listopada 1965 - Prawo prywatne międzynarodowe (Dz.U. z 1965 Nr 46 poz. 290), jednak przed przepisami tej ustawy mają pierwszeństwo postanowienia umów międzynarodowych, zarówno dwustronnych (bilateralnych), jak i wielostronnych (multilateralnych). Ważnym pojęciem dla prawa prywatnego międzynarodowego jest 'norma kolizyjna', a więc norma, która wskazuje prawo właściwe dla danego quantum sytuacji życiowych. Oprócz nich występują w prawie prywatnym międzynarodowym normy ogólne, o nieco innych celach (np. klauzula porządku publicznego).

W skład normy kolizyjnej wchodzą (za H.Trammerem):

1. Zakres - pewna grupa sytuacji życiowych, do których norma się odnosi ( Np. "sprawy spadkowe"),

2. Łącznik - kryterium, probierz, czynnik, którego musimy użyć, aby odnaleźć właściwe prawo (Np. "miejsce zamieszkania", "miejsce położenia rzeczy"),

3. Nakaz zastosowania prawa,

4. Subokreślnik temporalny - określenie, z jakiej chwili powiązanie decyduje o wskazaniu prawa (Np. "z chwili śmierci", "każdoczesne").

Przykładowe łączniki:

- obywatelstwo - prawo nim wskazane nazywamy 'prawem ojczystym' ( lex patriae),

- miejsce zamieszkania - prawo nim wskazane nazywamy z łaciny lex domicilii,

- miejsce położenia rzeczy - prawo nim wskazane nazywamy z łaciny lex rei sitae.

Klauzula porządku publicznego (niem. Vorbehaltsklausel, fr. ordre public)

Nierzadko zdarza się, że rozwiązania w prawie wskazanym przez normy kolizyjne z różnych względów nie nadają się do zastosowania w polskim porządku prawnym. Mogą one być nieraz wręcz szokujące ze względu na mające długą tradycję reguły polskiego (czy szerzej - europejskiego) porządku prawnego. W takich przypadkach należy sięgnąć właśnie do owej klauzuli, w polskim prawie prywatnym międzynarodowym zamieszczonej w Art.6 ustawy.

Przesłanki zastosowania:

1. Pozostawanie w przeczności z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej - dodać należy, że muszą to być zasady aktualnie obowiązujące i rzeczywiście tylko te najważniejsze, fundamentalne.

2. Groźba wystąpienia skutków zastosowania obcych norm, które będą sprzeczne z owymi zasadami. Sama treść, najbardziej nawet szokująca, nie będzie stanowić przyczyny wyłączenia normy prawa obcego, jeżeli jej zastosowanie doprowadzi do skutków zgodnych z zasadami porządku prawnego.

Działanie klauzuli:

- dozwalające i zakazujące - to pierwsze zachodzi, gdy strona dzięki klauzuli osiąga "korzyść" (może np. wykonać czynność przez prawo obce zabronioną). Drugi przypadek dotyczy sytuacji, gdy strona przez zastosowanie klauzuli osiągnie mniej (np. nie będzie mogła dokonać jakiejś czynności jednostronnym oświadczeniem woli, a jedynie w drodze umowy czy orzeczenia sądu.

- pozytywne i negatywne - działanie pozytywne oznacza zastosowanie w miejsce obcej normy norm własnego prawa, negatywne zaś oznacza jedynie wyłączenie normy obcej (np. określonego zakazu)

Aktualnie trwają prace nad nową ustawą o prawie prywatnym międzynarodowym.

Linki

Prawo cywilne

Internationales Privatrecht | Private international law | Derecho internacional privado | Droit international privé | משפט בינלאומי פרטי | Undang-undang antarabangsa khusus | Internationaal privaatrecht | 国際私法 | 国际私法