article

Paryż (fr. Paris) - stolica i największa aglomeracja miejska Francji, położona w centrum Basenu Paryskiego, nad Sekwaną (La Seine). Miasto stanowi centrum polityczne, ekonomiczne i kulturalne kraju, a także Europy. Znajdują się tu liczne zabytki i atrakcje turystyczne, co powoduje, że Paryż jest co roku odwiedzany przez miliony turystów.

W granicach administracyjnych Paryża zamieszkuje ponad 2 mln osób (wg spisu ludności z 1999 było to 2 125 246), ale w całym zespole miejskim już ponad 11 mln (w 1999 paryskie aire urbaine zamieszkiwało 11 174 743 osób). Stanowi tym samym największą aglomerację miejską Unii Europejskiej).

Paryż, który stanowi osobny departament o numerze 75, jest jednocześnie stolicą regionu administracyjnego Île-de-France. Oprócz departamentu paryskiego w jego skład wchodzą departamenty: Essonne (91), Hauts-de-Seine (92), Seine-Saint-Denis (93), Seine-et-Marne (77), Val-de-Marne (94), Val-d'Oise (95) oraz Yvelines (78).

Miasto ma układ koncentryczny z rozchodzącymi się gwiaździście bulwarami. Jego oś stanowi wcięta dolina Sekwany, która dzieli Paryż na dwie części: prawobrzeżną (północną) Rive Droite oraz lewobrzeżną (południową) Rive Gauche.

Historia

Paryż-katedra-Notre-Dame1.jpg | paryż_z_notre_dame.jpg Historyczne jądro Paryża stanowi wyspa Île de la Cité na Sekwanie, na której położony jest m.in. Palais de Justice oraz katedra Notre-Dame de Paris. Jest ona połączona z mniejszą wyspą Île Saint-Louis, gdzie znaleźć można XVII i XVIII-wieczne kamienice.

Paryż był pierwotnie osadą celtycką, głównym ośrodkiem plemienia Paryzjów (łac. Parisii), którzy zasiedlili Île de la Cité w III wieku p.n.e. W 52 r. n.e. przybyli tu Rzymianie. Miasto znane jest wówczas pod nazwą Lutetia Parisiorum, gdzie Lutetia oznacza podmokłe miejsce. Niedługo później miasto zaczęło się rozwijać na lewym brzegu Sekwany (dzisiejsza Dzielnica Łacińska). Powoli coraz częściej używano jedynie nazwy Paris i tak zostało do dzisiaj. Przez cały okres starożytności Paryż był mało znaczącą osadą i pozostawał w cieniu takich miast jak Lyon czy Bordeaux. Rozwój miasta datuje się od XIII-XIV wieku z małej osady. W XIV wieku Paryż miał około 250 tys. mieszkańców, pod koniec XVIII wieku 0,5 mln, około roku 1835 1 mln, a w roku 1900 2,9 mln.

Rzymianie władali miastem aż do 508, kiedy to Chlodwig I, król Franków, założyciel dynastii Merowingów uczynił go swoją stolicą. Najazdy wikingów w VIII wieku zmusiły mieszkańców do postawienia fortecy. Mimo to 28 marca 845 miasto zostało złupione przez wikingów. Słabość karolińskich królów Francji doprowadziła do wzrostu potęgi książąt Paryża. W 987 królem Francji obrany został Hugo Kapet. W XI wieku miasto rozbudowuje się silnie na prawym brzegu. W XII i XIII wieku, a zwłaszcza za rządów Filipa II miasto przeżywa gwałtowny rozwój. Powstaje pierwsza forteca Luwru oraz ważniejsze paryskie kościoły, w tym katedra Notre Dame. Kilka szkół na lewym brzegu zostaje połączone - tak powstał znany paryski uniwersytet Sorbona. Miasto świetnie prosperuje jako ośrodek handlu oraz centrum naukowe, przerwane jedynie przez epidemię Czarnej Śmierci. Król Ludwik XIV przenosi rezydencję królewską z Paryża do pobliskiego Wersalu.

14 lipca 1789 wybuchła rewolucja francuska, którą zapoczątkowało zdobycie paryskiego więzienia Bastylii.

W roku 1870 wojna francusko-pruska zakończyła się oblężeniem Paryża.

Pod koniec XIX wieku Paryż przeżywa okres rozkwitu zwany La Belle Époque. Wówczas to powstaje symbol miasta - wieża Eiffla (1889).

W roku 1900 w Paryżu organizowana jest Olimpiada, ponownie organizowan jest w również w roku 1924

Geografia

Paris 2.35427E 48.85261N.jpg|thumb|right|200 px|Zdjęcie satelitarne Paryża - widać zakola Sekwany oraz Lasek Buloński]]

Podział administracyjny

Od 1 stycznia 1860 roku Paryż podzielony został na 20 dzielnic (fr. arrondissement). Dzielnice są ponumerowane, a ich numeracja biegnie spiralnie od środka, zgodnie z ruchem wskazówek zegara (tworząc kształt muszli ślimaka). Najważniejsze pod względem turystycznym dzielnice mają numery 1-8. Leżące zewnętrznie Lasek Buloński i Bois de Vincennes należą odpowiednio do 16. i 12. dzielnicy. Każda z dzielnic ma wybieraną radę (conseil d'arrondissement), która z kolei wybiera swojego przewodniczącego (mera). Delegacja członków każdej z dzielnic tworzy Radę Paryża (conseil de Paris), która wybiera mera Paryża (stanowisko utworzone w 1977 r.).

Rozwój demograficzny

Zespół miejski Paryża

Uwaga: zasięg obszaru metropolitalnego Paryża, wyznaczany przez francuski urząd statystyczny INSEE, zmienia się z roku na rok; dane historyczne są szacunkowe i oparte są na podstawie danych z różnych źródeł

rok liczba mieszkańców komentarz
59 p.n.e. 25 000
150 n.e. 80 000 najwięcej w okresie Cesarstwa rzymskiego
510 30 000 straty po najazdach w III i IV w.
1000 20 000 najniższy stan po najazdach Wikingów
1200 110 000 rozwój w późnym Średniowieczu
1328 250 000 rozkwit w XIII i XIV w., złoty wiek za króla Ludwika
1500 200 000 straty po epidemii dżumy i wojnie stuletniej
1550 275 000 rozwój w okresie Renesansu
1594 210 000 straty po wojnach religijnych i domowych
1634 420 000 bardzo szybki rozwój za Henryka IV
1700 515 000
1750 565 000
1789 630 000 szczyt rozwoju w XVIII w.
1801 548 000 straty w czasie rewolucji francuskiej
1835 1 000 000
1860 2 000 000 najszybszy w historii rozwój za cesarza Napoleona III i Haussmanna
1885 3 000 000
1905 4 000 000
1911 4 500 000
1921 4 850 000 stagnacja na skutek strat po I wojnie światowej
1931 5 600 000
1936 6 000 000
1946 5 850 000 straty po II wojnie światowej
1950 6 460 000
1960 7 600 000
1970 8 750 000 koniec powojennego boomu urodzeń, koniec dodatniego salda migracji
1982 9 500 000 saldo migracyjne ujemne, wzrost ludności trochę wolniejszy
1990 10 291 851
1999 11 174 743

Ludność Paryża w latach 1801-1999

rok liczba mieszkańców
1801 547 800
1831 714 000
1851 1 053 000
1881 2 240 000
1901 2 661 000
1926 2 871 000
1936 2 829 746
1946 2 725 374
1954 2 850 189
1962 2 753 014
1968 2 590 771
1975 2 317 227
1982 2 188 918
1990 2 152 423
1999 2 125 246

Atrakcje turystyczne Paryża

Paryż-wieża-Eiffla.jpg | Paris Arc de Triomphe DSC03085.JPG | Louvre Pyramide 2.jpg | Paris - Grand Palais & Pont Alexandre IIII.jpg | Paris - Sacre Coeur.jpg | Paris - Norte Dame.jpg | Paris - Tour Eiffel.jpg W Paryżu znajduje się wiele zabytków z różnych epok, dzieł sztuki, budowli architektonicznych, muzeów, uczelni oraz instytucji o znaczeniu międzynarodowym. Paryż to również światowe centrum mody.

Zabytkowe budowle

Muzea

  • Luwr (Le Musée du Louvre) - jedno z największych muzeów sztuki na świecie, w jej zbiorach znajduje się m.in. Mona Lisa oraz Wenus z Milo
  • Musée d'Orsay - muzeum sztuki w budynku dawnego dworca kolejowego, zbiory malarstwa impresjonistycznego,
  • Centre Georges Pompidou- muzeum sztuki współczesnej oraz centrum kultury, znany ze względu na swoją ciekawą architekturę z rurami na zewnątrz budynku,
  • muzeum Auguste'a Rodina - kolekcja rzeźb tego znanego francuskiego rzeźbiarza,
  • Muzeum Montparnasse - zbiory komuny artystycznej ze wzgórza Montparnasse,
  • Musée Cluny - muzeum sztuki średniowiecznej.

Znane ulice i dzielnice

Cmentarze

Parki

Inne

Edukacja

Paryskie uczelnie to :

Komunikacja

Paryż posiada dwa główne porty lotnicze: Orly położony na południe od miasta oraz należący do najruchliwszych w Europie port lotniczy im. Charlesa de Gaulle'a znajdujący się w położonym koło Paryża Roissy-en-France.

Trzecim, o wiele mniejszym w miejscowości Beauvais, położony ok. 70 km na północ od Paryża wykorzystywany jest przez loty czarterowe i tanie linie lotnicze. Lotnisko Le Bourget obecnie służy obecnie przyjmowaniu ruchu biznesowego, a także jako miejsce air show i muzeum lotnicze.

W Paryżu znajduje się główny węzeł krajowej sieci szybkiej (TGV) i tradycyjnej (Corail) kolei francuskiej. Sześć głównych dworców kolejowych to: Gare du Nord, Gare Montparnasse, Gare de l'Est, Gare de Lyon, Gare d'Austerlitz i Gare Saint-Lazare łączą kolej z znaną ze sprawności siecią metra (Métro), która ma 380 stacji, jego linie liczą 221,6 km długości.

Metro jest zbyt wolne aby docierać do dalej położonych przedmieść Paryża, dlatego w latach 60. XX wieku stworzono dodatkową sieć ekspresową (RER), która prowadzi do najdalszych części aglomeracji.

Dwie linie tramwajowe działają na przedmieściach: T1 z Saint-Denis do Noisy-le-Sec i T2 z La Défense do Issy. Trzecia linia tramwajowa jest w trakcie budowy.

Miasto jest także ważnym węzłem komunikacji drogowej i jest otoczona trzema obwodnicami: Périphérique, która biegnie na szlaku XIX-wiecznych fortyfkacji wokół Paryża, A86 na wewnętrznych przedmieściach i Francilienne (inaczej A104) dalej na zewnątrz miasta. Sieć paryskich dróg jest gęsta i ma długość ponad 2000 km. Samochodem z Paryża do Brukseli podróżuje się 3 godziny, do Frankfurtu 6 godzin, a do Barcelony ok. 12 godzin.

Przy zwiedzaniu Paryża można się posłużyć statkami kursującymi po Sekwanie (batobus). Zatrzymują się one w następujących przystaniach: wieża Eiffla, Musee d'Orsay, St-Germaine-des-Pres, katedra Notre-Dame, Hotel de Ville, Luwr, Jardins des Plantes i Pola Elizejskie.

Zobacz też

W Polsce istnieją też dwie miejscowości o nazwie Paryż:

Linki zewnętrzne

Paryż | Miasta olimpijskie

Parys | Paris (Stadt) | París | París | Париж | París | Paříž | Paris | Paris | Paris | Pariis | Παρίσι | Paris | París | Parizo | Paris | Páras | París - Paris | 파리 시 | Paris | Paris | Parigi | פריז | ಪ್ಯಾರಿಸ್ | 파리 (도시) | პარიზი | Lutetia | Parīze | Paräis | Paryžius | Paries | Paris | Parijs | パリ | Paris | Paris | París | Paris | Paris | Paris | Париж | Paris | Pariz | Париз | Pariisi | Paris | பாரிஸ் | ปารีส | Paris | Paris | Париж | 巴黎

 

This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the "Paryż".

Home Page • arts • business • computers • games • health • hospitals • home • kids & teens • news • physicians • recreation• reference • regional • science • shopping • society • sports • world