Mabinogion

Mabinogion (ang. The Mabinogion, wal. Pedair coinc y mabinogi) to zbiór średniowiecznych walijskich sag stanowiących zapis wcześniejszej celtyckiej tradycji mitologicznej. Przekazywane ustnie przez bardów opowieści Mabinogion spisano najprawdopodobniej dopiero pod koniec XI w. lub na początku XII w.

Nazwa

Tytuł Mabinogion nadała zbiorowi sag jego pierwsza tłumaczka na język angielski, lady Charlotte Guest, która natknąwszy się w jednej z opowieści na słowo mabynogyon, założyła, iż stanowi ono formę liczby mnogiej od walijskiego mabinogi. O pochodzenie i znaczenie samego słowa mabinogi badacze spierają się do dziś. Niektórzy łączą je przede wszystkim z walijskim mab czyli “młodzieniec, chłopiec; syn”, więc mabinogi oznaczałoby „młodzieńczą opowieść” – opis młodzieńczych czynów bogów i ich potomków. Inni, jak prof. Eric P. Hamp i P. Mac Cana, wywodzą je od imienia celtyckiego bóstwa Mabona (Maponosa, Maponusa), utożsamianego przez Gallorzymian z Apollonem i pojawiającego się w niektórych utworach ze zbioru; mabinogi oznaczałoby więc „opowieść o Mabonie”.

Nazwa mabinogi pierwotnie odnosiła się głównie do pierwszych czterech opowieści, tzw. „Czterech gałęzi mabinogi” (patrz niżej), najstarszych i związanych z najdawniejszą tradycją.

Datowanie

Charlotte Guest przetłumaczyła w 1849 na język angielski pierwszych jedenaście opowieści zawartych w dwu średniowiecznych walijskich manuskryptach, tzw. Białej Księdze z Rhydderch (wal. Llyfr Gwyn Rhydderch) powstałej ok. 1350 i Czerwonej Księdze z Hergest (wal. Llyfr Coch Hergest) z ok. 1382-1410. Fragmenty tych opowieści zachowały się również we wcześniejszych XIII-wiecznych manuskryptach. Badacze są zgodni, że opowieści są znacznie starsze niż rękopisy, w których się zachowały, lecz spierają się o ile starsze. Opierając się na przesłankach językowych oraz historycznych, Ifor Williams datował ich powstanie na okres przed rokiem 1100, podczas gdy Saunders Lewis argumentuje za datowaniem między rokiem 1170 a 1190. Według Charlesa-Edwardsa język opowieści najlepiej odpowiada okresowi między rokiem 1000 a 1100. Sprawa datowania pozostaje więc nadal kwestią sporną. Niemniej jednak, Mabinogion stanowi obecnie najbogatsze źródło wiedzy o wierzeniach wyspiarskich Celtów, obok sag irlandzkich.

Opowieści zawarte w zbiorze Mabinogion

„Cztery gałęzie” Mabinogi

Pwyll, książę Dyfed
Branwen, córka Llyra
Manawyddan, syn Llyra
Math, syn Mathonwy’ego

Legendy walijskie

Sen Macsena Wlediga
Lludd i Llefelys
Culhwch i Olwena
Sen Rhonabwy’ego
Taliesin

Romanse arturiańskie

Owain, czyli hrabina spod fontanny
Peredur, syn Efrawga
Gereint i Enida

Bibliografia

Polskie tłumaczenia

Mabinogion. Pani na Źródlech, jako też inne historie z pradawnej Walii rodem, przeł. Elżbieta Nogieć i Andrzej Nowak, Kraków 1997, Oficyna Literacka, ISBN 83-7124-059-7 (wybór opowieści)

Angielskie tłumaczenia

Ford, Patrick K. The Mabinogi and Other Medieval Welsh Tales. Berkeley: University of California Press, 1977. ISBN 0520034147 (nie zawiera trzech romansów arturiańskich)
Gantz, Jeffrey. Trans. The Mabinogion. London and New York: Penguin Books, 1976. ISBN 0140443223. (bez "Taliesina")
Guest, Lady Charlotte. The Mabinogion. Dover Publications, 1997. ISBN 0486295419
Jones, Gwyn and Jones, Thomas. The Mabinogion. Everyman's Library, 1949; poprawione w 1989, 1991. (nie zawiera "Taliesina")
- Jones, George (red.), wydanie z 1993, ISBN 0460872974;
- wydanie z 2001, z przedmową Johna Updike’a, ISBN 0375411755;

Walijskie teksty i wydania

Branwen Uerch Lyr. Ed. Derick S. Thomson. Medieval and Modern Welsh Series Vol. II. Dublin: Dublin Institute for Advanced Studies, 1976. ISBN 1855000598
Culhwch and Olwen: An Edition and Study of the Oldest Arthurian Tale. Rachel, Bromwich and D. Simon Evans. Eds. and trans. Aberystwyth: University of Wales, 1988; drugie wydanie, 1992.
Cyfranc Lludd a Llefelys. Ed. Brynley F. Roberts. Medieval and Modern Welsh Series Vol. VII. Dublin: Dublin Institute for Advanced Studies, 1975.
Llyfr Gwyn Rhydderch. Ed. J. Gwenogvryn Evans. Cardiff: University of Wales Press, 1973.
Pedeir Keinc y Mabinogi. Ed. Ifor Williams. Cardiff: University of Wales Press, 1951. ISBN 0708314074
Pwyll Pendeuic Dyuet. Ed. R. L. Thomson. Medieval and Modern Welsh Series Vol. I. Dublin: Dublin Institute for Advanced Studies, 1986. ISBN 1855000512

Analizy i interpretacje

Charles-Edwards, T.M. "The Date of the Four Branches of the Mabinogi" Transactions of the Honourable Society of Cymmrodorion (1970): 263-298.
Ford, Patrick K. "Prolegomena to a Reading of the Mabinogi: 'Pwyll' and 'Manawydan.'" Studia Celtica, 16/17 (1981-82): 110-25.
Ford, Patrick K. "Branwen: A Study of the Celtic Affinities," Studia Celtica 22/23 (1987/1988): 29-35.
Hamp, Eric P. "Mabinogi." Transactions of the Honourable Society of Cymmrodorion (1974-1975): 243-249.
Sullivan, C. W. III (editor). The Mabinogi, A Books of Essays. New York: Garland Publishing, Inc., 1996. ISBN 0815314825

Linki zewnętrzne

Klasyczne angielskie tłumaczenie Charlotte Guest z oryginalnymi komentarzami oraz ilustracjami

Nowe angielskie tłumaczenie “Czterech gałęzi” autorstwa Willa Parkera, z obszernymi komentarzami

Mitologia celtycka | Utwory literackie | Literatura średniowieczna | Walia

Gourt Home::Gourt :: Mabinogion