Gourt Home::Gourt :: Lipa
Related Topics:Lipany :: Lipari :: Lipa_City :: Lipan :: Lipatti,_Dinu :: Liparis :: Lipa
| Lipa | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Linde4.jpg | ||||||||
| Systematyka | ||||||||
| ||||||||
| Nazwa systematyczna | ||||||||
| Tilia |
Charakterystyka
Koeh-139.jpg Zwykle bardzo okazałe drzewo zrzucające liście na zimę, o wysokości do 35-40 metrów z wielką wysoko sklepioną, dość zwartą koroną, która jednak nie sprawia wrażenia rozłożystej, a raczej wąskiej i wzniesionej.
Pień
Często z odrostami u podstawy, stosunkowo krótki, przeważnie prosty, u starszych okazów bardzo gruby.Konar
W dolnej strefie korona przeważnie odchodzące skierowane stromo w górę i rozchodzące się promieniście, w dolnej części – także wygięte ku ziemi.Kora
Ciemnoszara lub szarobrunatna, z delikatnymi, biegnącymi wzdłuż bruzdami i wąskimi, sieciowato rozgałęzionymi listewkami, jednak niezbyt grubo i głęboko rzeźbiona. Pędy zielonkawo-czerwone, prawie zawsze aksamitnie owłosione (owłosienie może się ograniczyć tylko do partii szczytowej). Pączki z dwoma łuskami mogą być bardzo różnej wielkości, podłużnie owalne, z przodu zaokrąglone, czerwonobrunatne. Leaf.pngLiście
Skrętoległe, sercowate, prawie tak samo długie jak szerokie, wielkości 7-12 cm, ze smukłym, długim wierzchołkiem przodu, u nasady często lekko skośne, ale nie tak bardzo asymetryczne, jak choćby u wiązów. Karbowano-piłkowane brzegi mają wszystkie ząbki skierowane do przodu. Blaszki na wierzchu matowe, ciemnozielone i delikatnie owłosione, od spodu jaśniejsze i tylko na większych nerwach aksamitnie owłosione, za to z jasnymi, białawymi pręcikami włosów w kątach nerwów. Brzegi liścia podgięte w dół. Tilia insularis 3.jpgKwiaty
Żółtawo-białe pozbawione płonnych pręcików, bardzo wonne, miododajne z nagą szyjką słupka. Skupione są po dwa do sześciu wiszących groniastych lub wiechowatych kwiatostanach, których osie są zrośnięte mniej więcej połowie z wielkimi bladozielonymi lub żółtawozielonymi owalnymi podsadkami. Kielich ma pięć żółtawo-białych działek i pięć płatków korona, bardzo wąskich żółtych.Owoc
Owłosiony orzeszek, około 1 cm wielkości, podłużno-kulisty, z 3-5 wystającymi kantami.Zastosowanie
- Rośliny ozdobne - często sadzone w parkach, jako drzewa alejowe, przy kościołach.
- Drewno cenne, miękkie, łatwe w obróbce, stosowane w rzeźbiarstwie, snycerstwie, do wyrobu instrumentów muzycznych.
- Cenna roślina miododajna.
- Roślina lecznicza:
- Surowiec zielarski : Kwiatostan (lipa drobnolistna i lipa szerokolistna), do leczenia dawniej używano nie tylko kwiatów lecz również kory i liści. Kwiatostan zawiera ponad 20 flawonoidów, fitosterole, terpeny, garbniki, pektyny, olejek eteryczny, kwasy organiczne, sole mineralne, witaminę C i PP.
- Działanie: Napar z kwiatów lipy działa napotnie i przeciwgorączkowo, moczopędnie, sokopędnie, uspokajająco oraz przeciwskurczowo. Łagodzi także kaszel.
Gatunki
- W Polsce w stanie naturalnym występują tylko 2 rodzime gatunki rodzaju lipa:
- lipa drobnolistna (Tilia cordata),
- lipa szerokolistna (Tilia platyphyllos).
- Oprócz nich można czasami spotkać nasadzone inne gatunki oraz mieszańce, sprowadzone z innych rejonów:
- lipa krymska (Tilia x euchlora) - mieszaniec lipy drobnolistnej oraz Tilia dasystyla,
- lipa amerykańska (Tilia americana),
- lipa srebrzysta (Tilia tomentosa).
Przesądy
- w prawiekach, kiedy miejscem praktyk religijnych były święte gaje, lipy uchodziły za najulubieńsze drzewo tajemniczych bóstw. Ślady uwielbienia lipy przetrwały do dziś w nazwach niektórych miejscowości – Święta Lipa, Świętolipie, Święte Lipy... a wieś Święte Lipki (na granicy Warmii i Mazur, nad jeziorem Dejnowo) jeszcze długo po przyjęciu chrześcijaństwa słynęły jako przybytek pogańskich bogów.
- kiedy Bóg dał dziecię, sadzono koło domu młodą lipkę, wierząc w tajemniczy związek między siłą życiową a przydatnością tego drzewa. Sadzono lipę w dniu urodzin, ale nie wolno było nawet wykopać dołka pod drzewko, zanim nie rozbrzmiał pierwszy krzyk dziecka, bo dołek mógł okazać się złowróżbny.
- dziwne, że trumny nie odstraszały zabobonnych od wytwarzania z lipowego drewna kołysek dla niemowląt. Nigdzie nie ma śladu złowróżbnego skojarzenia lipowej kołyski ze zgonem dziecka. Przeciwnie – w żadnej innej kolebce dziecko nie spało tak dobrze i nie chowało się tak zdrowo, jak właśnie w lipowej.
- kropidło do święconej wody osadzano lipowych trzonkach, bo podobno w drzewo to rzadko uderzał piorun, który jest ponoć wyładowaniem nie żadnej elektryczności, ale gniewu Bożego.
Lipa w literaturze
- Najcudowniejszą z naszych lip, opisał Jan Kochanowski we fraszce Na lipę:
- Gościu, siądź pod mym liściem, a odpoczni sobie!
- Nie dojdzie cię tu słońce, przyrzekam ja tobie,
- Choć się nawyssej wzbije...
- ...
- Tu zawżdy chłodne wiatry z pola zawiewają
- Tu słowicy, tu szpacy wdzięcznie narzekają
- ...
- A ja swym cichym szeptem sprawić umiem snadnie,
- Że człowiekowi łacno słodki sen przypadnie
- Juliusz Słowacki w swej „Podróży na Wschód”, myśląc z tęsknotą o Polsce, wyznaje:
- Lubiłem lipę, co nad sławnym Janem
- Cień rozstrzelony zbierała pod siebie
- I co roku miodu obdarzała dzbanem
- Niewymyślnego żądzach i w potrzebie
- Co były drugim poetów mieszkaniem
- Głośna słowików, szpaków narzekaniem
- A tak pisała Maria Konopnicka, znakomita znawczyni chłopskich obyczajów:
- Kołysz mi się kołysz,
- Kołysko lipowa!
- Niechaj cię, Jasieńcu,
- Pan Jezus zachowa! –
Ciekawostki
- najstarsza lipa rośnie w wsi Cielętniki (gmina Dąbrowa Zielona, woj. śląskie) - 525 lat, obwód pnia ok. 10 m, wysokość ok. 35 m
Linki zewnętrzne
زيزفون | Lind | Linden (Botanik) | Tilia | Tilio | Ezki | Tilleul | Lipa (biljka) | Tilia | טיליה | Liepa (augalas) | Lindeboom | Lind | Lipa | Липа (дрво) | Lind | Ihlamur | 椴树
"Lipa"
