Kraje socjalistyczne (blok socjalistyczny, kraje demokracji ludowej (KDL), kraje komunistyczne, potocznie demoludy) - państwa, które wprowadziły bądź starały się wprowadzić zmiany życia społecznego i gospodarczego zgodne z ideologią komunizmu, na który składały się: dyktatura proletariatu, gospodarka planowa oraz idee sprawiedliwości społecznej. W praktyce w krajach tych władzę przejmowała partia komunistyczna w wyniku przewrotu (powstania, rewolucji), albo interwencji z zewnątrz. W żadnym z krajów, które zaliczano do tej kategorii, partie komunistyczne (zwane też robotniczymi - w Polsce była to PZPR, albo socjalistycznymi - np. w NRD była to SED, albo partiami pracy - np. w Wietnamie) nie przejęły władzy w wyniku legalnych wyborów. Ustrój polityczy panujacy w tych krajach określany był zwykle oficjalnie jako socjalizm lub demokracja ludowa, określany jest też często jako realny socjalizm lub komunizm.

Pierwszym państwem, dla którego ideologia komunistyczna była urzędową naczelną ideą, była powstała w wyniku rewolucji październikowej Rosja radziecka (pełna nazwa - Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka), która po 1917 rozszerzała swoje terytorium, zajmując sąsiednie państwa. W 1922 roku Rosyjska Federacja, Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka, Białoruska SRR oraz Zakaukaska Federacyjna SRR zostały połączone w jeden Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR). W latach 20. utworzono środkowoazjatyckie republiki: w 1925 - Uzbecka i Turkmeńska SRR, kilka lat później Tadżycka SRR, Kazachska SRR i Kirgiska SRR. W 1936 rozwiązano Zakaukaską FSRR, z której wyłoniły się Armeńska SRR, Azerbejdżańska SRR i Gruzińska SRR. W 1940 ZSRR anektował państwa bałtyckie i utworzył z nich kolejne republiki radzieckie: Litewska SRR, Łotewska SRR i Estońska SRR. Utworzono także, częściowo w wyniku aneksji Finlandii i Rumunii Karelofińska SRR (istniała do 1956) oraz Mołdawska SRR).

Wojska ZSRR (Armia Czerwona) w wyniku II wojny światowej zajęły szereg państw Europy Środkowej i Wschodniej, co usankcjonowała konferencja jałtańska. W tych państwach władze oddano partiom komunistycznym i dokonały się w nich podobne jak w ZSRR przekształcenia ustrojowe. Państwa satelickie takie jak NRD, Polska, Czechosłowacja, Węgry, Bułgaria i Rumunia znajdowały się pod większą lub mniejszą kontrolą Związku Radzieckiego. W większości z nich stacjonowała Armia Radziecka, a granice z Europą Zachodnią były pilnie strzeżone; wkrótce ukuto dla niej nową nazwę, użytą pierwsze przez Winstona Churchilla: "żelazna kurtyna". Jugosławia i Albania, w których komuniści doszli do władzy bez pomocy Armii Czerwonej zachowały większą niezależność.

"Rewolucja ludowo-demokratyczna" została wyeksportowana także w inne części świata. Już w 1924 istniała podporządkowana ZSRR Mongolska Republika Ludowa. W 1949 proklamowano Chińską Republikę Ludową. Inne azjatyckie kraje socjalistyczne to Korea Północna (od 1948) i Wietnam Północny (od 1954). Na półkuli zachodniej rewolucja kubańska w 1959 zaprowadziła na tej wyspie socjalizm.

Koniec lat 80. to rozpad bloku socjalistycznego. Byłe państwa komunistyczne zerwały z dawnym ustrojem i poszły ścieżką demokratyzacji i dekomunizacji życia politycznego. Natomiast początek lat 90. to rozpad dwóch dawnych państw komunistycznych: ZSRR i Jugosławii. W swoich wyborach politycznych skierowały się ku Europie Zachodniej i strukturom euroatlantyckim: NATO i Unii Europejskiej. Współcześnie przetrwały kilka państwa o ustroju socjalistycznym, w których rządzi partia komunistyczna (w wielu z nich jednak wprowadzono gospodarkę rynkową: Chiny, Kuba, Korea Północna, Wietnam i Laos).

Kraje socjalistyczne:

Od	Państwo	Do
1917 /30 XII 1922	Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, ZSRR Sojuz Sowietskich Socjalisticzeskich Riespublik	31 XII 1991
1921	Tannu Tuwa	1944
26 XI 1924	Mongolska Republika Ludowa Bügd Najramdach Mongoł Ard Ułs	?
22 VII 1944	Rzeczpospolita Polska, RP	22 VII 1952
22 VII 1952	Polska Rzeczpospolita Ludowa, PRL	31 XII 1989
5 I 1945	Albańska Republika Ludowa Republika Popullore e Shqipërisë	marzec 1991
29 XI 1945	Socjalistyczna Federacyjna Republika Jugosławii Socijalisticka Federativna Republika Jugoslavija	1991-92
15 IX 1946	Bułgarska Republika Ludowa Narodna Republika Byłgarija	?
30 XII 1947	Socjalistyczna Republika Rumunii Republica Socialistă România	26 XII 1989
1947	Węgierska Republika Ludowa Magyar Népköztársaság	22 X 1989
marzec 1919	Węgierska Republika Rad Magyar Tanácsköztársaság	sierpień 1919
25 II 1948	Czechosłowacka Republika Socjalistyczna Československá socialistická republika, ČSSR (słowo socjalistyczna w nazwie dopiero od 1961 r.)	29 XII 1989
9 IX 1948	Koreańska Republika Ludowo-Demokratyczna, KRLD Dzoson Mindzudzuyj Inmin Konghwaguk	-
1 X 1949	Chińska Republika Ludowa, ChRL Zhongguo Renmin Gongheguo	-
7 X 1949	Niemiecka Republika Demokratyczna, NRD Deutsche Demokratische Republik, DDR	3 X 1990
20 VII 1954	Demokratyczna Republika Wietnamu Viet-Nam Dân-Chú Công-Hôa
1 I 1959	Republika Kuby República de Cuba	-

Demoludy

---

To potoczne określenie państw demokracji ludowej. Pochodzi ono z tak zwanej nowomowy, czyli odmiany języka polskiego, którą chciały wprowadzić na terenie całej Polski władze Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej.

Pod pojęciem demoludów kryją się w zasadzie wszystkie państwa dawnego bloku wschodniego, tzn. w Europie ZSRR, PRL, NRD, Czechosłowacja, Węgry, Rumunia, Bułgaria, Albania a ponadto poza Europą Mongolia, Korea Północna, Wietnam Północny, ChRL i Kuba. Zazwyczaj nie zaliczano do tej grupy Jugosławii, która pod rządami Josipa Broz Tito przyjęła nieco inny "kurs" w tzw. budowie socjalizmu. Niekiedy wyłączano z tej grupy także ChRL i Albanię, skonfliktowane ideowo z breżniewowskim ZSRR i przywódcami KPZR.

Zobacz też: kraje kapitalistyczne, "zimna wojna". Historia najnowsza | Monografie historyczne | Komunizm

Východní blok | Østblokken | Ostblock | Eastern bloc | Bloque del Este | بلوک شرق | Bloc communiste | הגוש המזרחי | Oostblok | Østblokken | Itäblokki | Östblocket | 社会主义阵营