Kopulacja (łac. copulatio) jest to akt płciowy, który u człowieka i zwierząt wielokomórkowych polega na bezpośrednim kontakcie dwóch osobników w celu zaplemnienia i ewentualnego zapłodnienia. Zaplemnienie nigdy nie jest równoważne zapłodnieniu.

Kopulacja u pierwotniaków polega na zlaniu się cytoplazmy gamet, które poprzedza kariogamię.

Kopulacją (krycie, spółkowanie; ang. mating) nazywa się też sam akt połączenia dwóch osobników pod wpływem pobudzenia płciowego. Spółkowanie nie musi prowadzić do zapłodnienia, a jego celem może być samo szczytowanie. Kopulacja taka, wbrew utartym poglądom, jest zjawiskiem pospolitym nie tylko u ludzi, ale i u zwierząt wyższych, również tej samej płci. W tym znaczeniu właściwsze jest używanie określenia spółkowanie. Przykładem zwierząt, u których występuje nagminnie spółkowanie w celu podtrzymywania więzi społecznych i dla przyjemności są szympansy bonobo.

Kopulację u większości zwierząt poprzedza bardziej lub mniej zawiły rytuał i wydzielanie sygnałów zapachowych, dźwiękowych i wzrokowych. U niektórych zwierząt do kopulacji dochodzi tylko sezonowo, w okresie rui, kiedy organizmy samców i samic wytwarzają odpowiednie hormony potrzebne do osiągnięcia gotowości do kopulacji.

Kopulacja ma czasem przebieg bardzo gwałtowny. U niektórych solpug szybkie działanie samca jest wymuszone faktem, że samice zjadają partnerów po zakończonym akcie. Bardzo rzadko zdarza się natomiast - wbrew powszechnym mniemaniom, - iż, żyjące na wolności samice modliszek zjadają po kopulacji samce. Ma to miejsce w przypadku owadów hodowlanych, kiedy partner nie ma po prostu gdzie uciec

Zobacz też:

• narządy kopulacyjne
• stosunek płciowy
• ampleksus

Zoologia

Kopulace | Begattung | Kopulatsioon | Copulation | Copulación | Yot | הזדווגות | Копулација | 交尾 | 交尾