BazylikaSPR.jpg]] Kościół rzymskokatolicki - największy kościół chrześcijański na świecie. W 2003 liczył 1,085,557,000 wiernych. Na jego czele stoi papież Benedykt XVI.
Kościół katolicki uznaje autorytet doktrynalny i organizacyjny biskupa Rzymu, zachowując jedność w sprawach wiary i dyscypliny kościelnej.
Kościół katolicki dopuszcza natomiast różnice w obrzędach (liturgii), zatem można mówić o Kościele rzymskokatolickim, który posługuje się dominującym obrządkiem łacińskim (zachodnim), oraz o katolickich Kościołach wschodnich (unickich), które używają obrządków wschodnich.
Katolicyzm głosi wraz z innymi wyznaniami główne zasady chrześcijańskie:
Społeczność chrześcijan tworzy Kościół, do którego wstępuje się przez chrzest i który żyje Eucharystią.
Wymienione zasady katolicyzm stosuje w praktyce i rozwija następująco:
Objawienie Boże, przekazane ludziom w historii Izraela i w osobie Jezusa Chrystusa, a głoszone przez apostołów, jest przekazywane dalej w społeczności wiernych, czyli Kościele, jako Tradycja; jej głównym zapisem jest Biblia czyli Pismo Święte (którego kanon został ustalony przez Kościół), ale w skład Tradycji wchodzi też nauczanie ustne oraz instytucje. Objaśnianie Biblii dokonuje się więc w kontekście wiary Kościoła. Istnieje zatem pewien stały "depozyt wiary".
Tradycja jest przez Kościół interpretowana pod natchnieniem Ducha Świętego, a następnie przekazywana w formie dogmatów ogłaszanych przez sobory i papieża (Magisterium, czyli Urząd Nauczycielski Kościoła), ponieważ biskupi są uznawani za następców apostołów (sukcesja apostolska przekazywana przez sakrament święceń), papieże zaś – za następców stojącego na czele apostołów św. Piotra. Z tego tytułu przypisuje się im władzę w Kościele i nieomylność, która nie obejmuje codziennego nauczania, lecz proklamowanie stwierdzeń biblijnych i należących do wiary Kościoła, a wyjątkowo ogłaszanie formuł dogmatycznych.
Oficjalne nauczanie Kościoła może być uroczyste (ogłaszanie dogmatów) i zwyczajne (stałe głoszenie treści Objawienia). Odrzucenie prawd biblijnych i tak ustalonych zasad wiary wyklucza z Kościoła. Prawdy wiary mogą być i są przedstawiane nie tylko w języku biblijnym, lecz również przy pomocy pojęć filozoficznych.
W tej sprawie treść wiary głównych wyznań chrześcijańskich jest zasadniczo jednolita; między katolicyzmem i prawosławiem istnieje rozbieżność w kwestii pochodzenia Ducha Świętego (problem Filioque); natomiast oba wyznania przeciwstawiają się poglądom części protestantów akcentujących raczej człowieczeństwo niż boskość Jezusa i przyznają szczególne miejsce Marii, uznanej za Matkę Bożą (tytuł Bogarodzicy) i Matkę ludzi, wierząc w jej dziewictwo (przez całe życie) i Wniebowzięcie (katolicyzm także w Niepokalane Poczęcie).
Bóg jest jeden w trzech Osobach. W Bogu jest jedność natury i istoty, natomiast troistość poszczególnych Osób: Ojca, Syna i Ducha Świętego. Wcielony Jezus Chrystus jest prawdziwym Bogiem i prawdziwym człowiekiem - oznacza to, że jest w nim cała pełnia Bóstwa i człowieczeństwa. Duch Święty jako trzecia Osoba Boska pochodzi od Ojca i Syna, przez jedno tchnienie.
Ludzie, którzy trafili do nieba mogą dalej kontaktować się z żyjącymi. Są oni w stanie np. usłyszeć ludzkie modlitwy, a następnie przedstawić je Bogu. Bierze się stąd kult świętych, czyli otaczanie niektórych zmarłych ludzi szczególną czcią jako pośredników. Najbardziej rozwinięte obrzędy poświęcone są Marii, matce Jezusa. Kościół utrzymuje listę świętych (kanonizowanych), otaczanych czcią na całym świecie oraz błogosławionych (beatyfikowanych) mających kult lokalny. Warto dodać, że liczba zbawionych nie ogranicza się tylko do oficjalnie kanonizowanych. Każdemu zbawionemu przysługuje miano świętego, kanonizowani są jedynie ci, co do których istnieje pewność, że są zbawieni. Ogłoszenie kogoś świętym (zwane 'wyniesieniem na ołtarze') poprzedza proces beatyfikacyjny i ogłoszenie go błogosławionym a następnie proces kanonizacyjny, w czasie którego przedstawiane są argumenty za i przeciw beatyfikowaniu lub kanonizowaniu danej osoby. Jedną z okoliczności uniemożliwiających beatyfikację jest fakt otaczania danej osoby czcią jeszcze za życia. Kult świętych występuje także w prawosławiu, natomiast odrzuca go większość Kościołów protestanckich.
W kulcie katolickim główne miejsce zajmuje msza (wierni są obowiązani uczestniczyć w każdej mszy niedzielnej i podczas ważniejszych świąt) na którą składa sie liturgia słowa i liturgia eucharystyczna. Inne formy to brewiarz i rozmaite nabożeństwa (np. obrzędy pogrzebu, różaniec, procesje, pielgrzymki). W roku kościelnym najważniejszym świętem jest Wielkanoc, a innymi większymi świętami są Boże Narodzenie i Zesłanie Ducha Świętego.
Rozwinięty jest kult świętych, widzianych jako wzory dla żyjących i ci, którzy się modlą za nich w Niebie. Obok wspólnotowego życia religijnego niemniej ważna jest osobista pobożność, wierni powinni szukać więzi z Bogiem wyrażającej się w modlitwie i kontemplacji.
Choć człowiek żyje we wspólnocie, etyczna odpowiedzialność ma zasadniczo charakter indywidualny, życie moralne kierowane jest przez jednostkowe sumienie, rozum i wolę. Polemizując z popularnymi w obecnej kulturze opiniami katolicy twierdzą, że zasady moralne mają charakter obiektywny – prawo Boże i naturalne jest niezmienne. Ma ono charakter pozytywny (przykazanie miłości bliźniego, a więc miłości w małżeństwie, rodzinie, w społeczności).
Zasady moralne obowiązują tak w sferze osobistej, jak politycznej i gospodarczej (społeczna nauka Kościoła). Kościół katolicki uważa więc, że może oceniać zarówno jednostki, jak ustroje, prawa i władze pod kątem wierności zasadom moralnym. Potępia w szczególności zabijanie, przy czym jako zabijanie rozumie również przerywanie ciąży i eutanazję (aktywną), natomiast nauka Kościoła dopuszcza jeśli pod pewnymi warunkami w razie konieczności prowadzenie wojny i karę śmierci, potępia również pozbawianie własności, zniewolenie, szeroko rozumianą "deprawację seksualną", rozbijanie rodzin przez zdrady i rozwody (choć może zostać stwierdzona w uzasadnionych przypadkach nieważność małżeństwa).
¹ Kanon 332 prawa kościelnego stanowi również co następuje: "Gdyby się zdarzyło, że Biskup Rzymu zrzekłby się swego urzędu, to do ważności wymaga się, by zrzeczenie zostało dokonane w sposób wolny i było odpowiednio ujawnione; nie wymaga zaś niczyjego przyjęcia"
Istnieje kilka głównych skodyfikowanych liturgii oraz wiele odmian regionalnych, wynikających z tradycji lokalnych. Mnogość ta w dużym stopniu odpowiada strukturze Kościoła zawierającego liczne Kościoły lokalne wraz z ich tradycjami liturgicznymi (zobacz: Kościoły wschodnie katolickie).
Reformacja, którą zapoczątkował Marcin Luter, była reakcją na odejście Kościoła katolickiego od ideałów ewangelicznych. Lutrowi nie podobało się wystawne życie wyższych warstw kleru i brak wykształcenia niższych, włącznie z analfabetyzmem. Papież, aby jej przeciwdziałać, zwołał Sobór Trydencki.
We współczesnej teologii i filozofii katolickiej, zwłaszcza uprawianej w krajach zlaicyzowanych, obserwuje się jednak pewną liberalizację i reformizm: zwraca się uwagę na wewnętrzne doświadczenie wiary; teologowie katoliccy powołują się na teologów protestanckich, takich jak Karol Barth.
Na Indeksie ksiąg zakazanych znajdowało się wielu wybitnych pisarzy (Goethe, Stendhal, Voltaire, Blaise Pascal, Kartezjusz, Emil Zola itd.) za swój krytycyzm wobec katolicyzmu i Kościoła. Większość z tych dzieł jest dziś powszechnie znana i czytana przez katolickich intelektualistów, takich jak ksiądz Józef Tischner czy prof. Zygmunt Kubiak. Jednocześnie trudno znaleźć do czasów Soboru Watykańskiego II wybitnego pisarza, który uważałby się za ortodoksyjnego katolika, i wybitnego pisarza czy filozofa, który na Indeksie by się nie znalazł. Krytyce Kościół poddawali tacy katolicy jak Adam Mickiewicz czy Blaise Pascal jezuitów. W katolickiej Hiszpanii i Portugalii od czasów Cervantesa do XX wieku prawie nie istniała literatura: kraje te miały w tym czasie tylko kilku ważnych na skalę lokalną poetów, a nie miały ani jednego piszącego w tych językach filozofa czy wybitnego prozaika. Szczególnie wielką stratę kulturalną poniosły te kraje po wypędzeniu pod koniec XV wieku Żydów i muzułmanów. Te dwa kraje w literaturze francuskiej przedstawiane było jako obskuranckie i zacofane. Głównym źródłem filozofii katolickiej jest od czasów średniowiecza tomizm. Na korzyść Kościoła katolickiego mówi się o tym, że to w zakonach katolickich przetrwało wiele dzieł literatury łacińskiej, przy czym w większość przetrwały one w kilku egzemplarzach, często zniszczonych. Literaturę grecką zachowali przede wszystkim Arabowie i Grecy z Bizancjum.
Kościół katolicki zajmuje ważne miejsce w kulturze polskiej, wywierał silny wpływ na jej kształt. Mimo to ksiądz Ignacy Krasicki napisał obrazujące życie zakonne dzieło: Monachomachia. Adam Mickiewicz sformułował wiele zarzutów pod adresem Kościoła w IV. wykładzie paryskim. Kościoła nie darzył sympatią także Juliusz Słowacki, który święta religijne obchodził według kalendarza juliańskiego. Niemalże wyklęty za życia został Stanisław Kostka Potocki za powieść Podróż do Ciemnogrodu. Najbardziej katolickim i właściwie bezkrytycznym wobec Kościoła polskim pisarzem był Henryk Sienkiewicz.
Papieże w czasach Renesansu wspierali takich tworców, jak Michał Anioł, Rafael, Borromini czy Leonardo da Vinci. W krajach obecnej Ameryki Łacińskiej misjonarze katoliccy przyczynili się do wyniszczenia miejscowych kultur. Niektórzy bardziej fanatyczni papieże niszczyli znajdujące się w Rzymie dzieła sztuki starożytnej.
Pierwsze uniwersytety, które powstawały w Europie po upadku Cesarstwa rzymskiego, były uniwersytetami katolickimi. Do wybitnych katolickich filozofów należą Abelard, Św. Tomasz z Akwinu i Albert Wielki
Kościół katolicki w dawnych czasach był często nieprzychylny rozwojowi nauki. Badania wynikające z chęci poznania często były mylone z zamachem na wiarę i dogmatykę Kościoła. Obrońca idei kopernikańskiej Giordano Bruno został w 1600 spalony w Rzymie na stosie. Podobny los mógł spotkać Galileusza, który oficjalnie musiał się wyrzec swoich poglądów. Początkowo papieże zakazywali nawet instalowania w swoich pomieszczeniach elektryczności.
Zwraca się również uwagę na fakt, że kraje katolickie, takie jak Hiszpania, Portugalia, południowe Włochy, w których przez setki lat wszystko było podporządkowane życie religijnemu i Kościołowi, są słabiej rozwinięte od krajów protestanckich i Francji, w której katolicyzm zaczął tracić na znaczeniu od XVII wieku, a po Rewolucji francuskiej stracił całkowicie znaczenie. Dodatkowo zwraca się uwaga na to, że Francja nigdy w pełni podporządkowała się papiestwu i mówi się o istnienie tak zwanego Kościoła galijskiego. Hiszpania i Portugalia należały, po prawosławnej Grecji, do najbiedniejszych krajów w Europie, dopóki nie zakończyły się rządy powiązanych z Kościołem dyktatorów, jak Francisco Franco i António de Oliveira Salazar.
Jakkolwiek kościół katolicki odnotował nie spotykany przedtem wzrost liczby wiernych (313 milionów, 41,48 % w latach 1978-2002), to jednak w niektórych państwach musi stawić czoła poważnym problemom. Od lat obserwuje się spadek liczby wiernych w niektórych państwach europejskich m. in. we Francji, Czechach i Niemczech, gdzie Kościół katolicki sprzedaje swoje dobra, ponieważ nie stać go na ich utrzymanie, kościoły te zamieniane są przez kupców w dyskoteki, muzea, domy mieszkalne i hotele. Nie mniej ostatnio jednak obserwuje się odwrócenie tej tendencji w krajach, gdzie dotychczas następował spadek ich liczby (m. in. w Austrii po objęciu urzędu papieża przez niemieckojęzycznego duchownego). Równocześnie nieustannie rośnie liczba katolików w krajach zdecydowanie protestanckich m. in. w Holandii. Liczba katolików na świecie nieustannie wzrasta, zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych, gdzie stale powiększa się liczba rozczarowanych do protestantyzmu oraz wzrasta liczba imigrantów z Ameryki łacińskiej, Afryce i Azji, w równie szybkim tempie wrasta tam jednak liczba protestantów. Kościół katolicki prowadzi także działalność misyjną w krajach byłego ZSRR, które charakteryzują się słabą religijnością, po latach komunizmu gdy kościoły były tam burzone, zamykane, nacjonalizowane, zamieniane w pływalnie i składy chemikaliów. W Niemczech od początku lat dziewięćdziesiątych z Kościoła katolickiego wystąpiło ok. 3 milionów wiernych.
W dzięsieciomilionowym Paryżu coniedzielną mszę odprawia się tylko w 10 kościołach, a księża pochodzą przeważnie spoza Francji, na przykład z Polski, krajów afrykańskich i azjatyckich; również wierni rekrutują się przeważnie ze starszych Francuzów i obcokrajów. W konstytucji francuskiej zapisane jest, że jest ona republiką laicką. Na straży tej zasady czuwa tam m. in. Wielki Wschód Francji (Grand Orient de France), do którego w XIX wieku należeli pragnący ateizacji komunardzi i republikanie. W państwowych instytucjach, szkołach, urzędach nie umieszcza się tam katolickich symboli. Francuski laicyzm graniczy zdaniem niektórych katolików z intelektualnym fanatyzmem; nikt jednak nie posuwa się do aktów przemocy. Na francuskiej prowincji do Kościoła regularnie chodzi około 10% ludności. Tylko 70% żyjących obecnie Francuzów było ochrzczonych. Bardzo niekorzystnie na obraz Kościoła we Francji wpłynęły prześladowania i likwidacja katarów.
Włochy do niedawna były krajem bardzo katolickim. Zawsze był to jednak katolicyzm powierzchowny. Radykalni lewicowi antyklerykałowie włoscy domagają się zerwania konkordatu i stosunków dyplomatycznych z Watykanem, chcą, aby ich państwo zażądało zwrotu terytorium tego małego państwa. W XV wieku Kościół za nadmierne bogactwo i odejście od ideałów ewangelicznych krytykował Girolamo Savonarola, za co został ukarany śmiercią. Szczególnie antyklerykalnie usposobieni byli propagatorzy zjednoczenia Włoch, jak Garibaldi.
W Czechach natomiast Kościoła katolickiego nie utożsamia się z ideami narodowymi, ponieważ w czasach rządów Habsburgów sprzyjał germanizacji. W czasach realnego socjalizmu cały majątek Kościoła katolickiego został upaństwowiony i msze odprawia się w kościołach należących oficjalnie do państwa, dlatego, że większość Czechów nie opowiada się za zwróceniem tych dóbr Kościołowi. Niechęć Czechów do Kościoła wiąże się z zamordowaniem przez katolików narodowego powstańca i reformatora religijnego Jana Husa i z przymusowym nawracaniem na katolicyzm.
W Polsce uczestnistwo w mszach zmniejszyło się od początku lat dziewięćdziesiątych do 2005 roku o 500 tys. i waha sie w zależności od regionu: w górach wynosi ponad 60%, a na przykład w województwie łódzkim średnio między 20-30%. Według ostatnich badań statystycznych przeprowadzanych przez Kościół (tzw. "liczenie wiernych") szacuje się, że rocznie regularnie na mszę przestaje uczęszczać w skali kraju około 300.000 osób. Polska pozostaje jednak po Malcie najbardziej katolickim krajem w Europie: w polskim Sejmie wisi zawieszony przez posłów krzyż (jest to niezgodne z konstytucją), w państwowych urzędach znajdują się portrety Jana Pawła II, wielu polityków otwarcie mówi o swojej religijności, za sprawą konkordatu z 1993 roku polski Kościół zwolniony jest z podatkówŚciegienny. Kościół katolicki a polityka (czyli mniej więcej 65 miliardów złotych rocznie), podczas gdy Francja konkordat wypowiedziała w 1905 roku, wszystkie papieskie pielgrzymki finansowane są prawie w całości z budżetu państwa, nauczanie religii w szkołach finansowane jest w całości z budżetu państwa.
Jednak od pewnego czasu obserwuje się wzrost zainteresowania w Polsce ideami antyklerykalnymi. Kilka lat temu powstało pismo Fakty i Mity, niektóre nieliczne partie lewicowe głoszą antyklerykalne hasła, od dwóch lat organizowane są w Warszawie antyklerykalne marsze, które przyciągają między 500 a 1000 osób. W mediach obecne są wypowiedzi związanej z antyklerykalnymi Zielonymi 2004 Kazimiery Szczuki i Kingi Dunin. Krytycznie do polskiego Kościoła katolickiego odnosił się Czesław Miłosz, za co środowisko narodowe-katolickie nawoływały do bojkotu jego dzieł. Atakowany jest także wybitny polski tłumacz Tadeusz Boy-Żeleński, który przyswoił językowi polskiemu ogromną liczbę zakazanych przez Kościół dzieł literatury francuskiej: niektórzy katolicy, w tym księża, uważają, że powinno się odebrać jego imię szkołom.
Rewolucjoniści francuscy zmienili po objęciu władzy kalendarz na rewolucyjny z chrześcijańskiego, organizowali procesje, w których osły były przebrane za księży i biskupów, wtedy również zakonnice były gwałcone przez czujących się bezkarnie chłopów i żołnierzy. Kościół katolicki był prześladowany także w Chinach, Japonii i innych państwach azjatyckich, w których kilkakrotnie odrzucano katolickie nauki. Wielu katolików zginęło w Kambodży rządzonej przez Czerwonych Khmerów.
Kościół katolicki nie potępia życia płciowego jako takiego, wręcz przeciwnie - Sobór Watykański II podkreśla, że stosunki małżeńskie są "uczciwe i godne". Jest natomiast przeciwny przedmałżeńskim i pozamałżeńskim stosunkom seksualnym, stosowaniu antykoncepcji oraz współżyciu seksualnemu między osobami tej samej płci. Kościół dopuszcza uwzględnianie naturalnej cykliczności właściwej funkcjom rozrodczymi i podejmowanie stosunków płciowych tylko w okresach niepłodności w celu planowania liczebności rodziny. Aborcja jest zakazana pod karą ekskomuniki.
Krytyka Kościoła katolickiego dokonywana jest z powodów religijnych, filozoficznych oraz politycznych.
Krytykowana jest również postawa Kościoła Katolickiego wobec Holokaustu w czasie II wojny światowej, kiedy to papież w oficjalnym orędziu tylko na marginesie wspomniał o słowach pocieszenia dla ludzi którzy są uśmiercani z powodu ich pochodzenia etnicznego, mimo ogromnych zabiegów dyplomatycznych o to by papież skrytykował Holokaust w czasie swego dorocznego orędzia.
Teologowie prawosławni krytykują Kościół katolicki z powodu roli papieża oraz innowacji teologicznych, wprowadzonych po rozłamie w 1054 roku. Protestanci krytykują Kościół katolicki za odejście - wg nich - od Biblii. Przedmiotem krytyki były również prześladowania religijne innowierców w krajach katolickich.
Krytyka filozoficzna dotyczyła głównie dogmatów sprzeciwiających się, bądź też wykraczających - zdaniem krytyków - poza ustalenia rozumu. Współcześni gnostycy krytykują Kościół katolicki za odrzucenie istnienia ducha w człowieku i zredukowanianiu go do duszy i ciałaJerzy Prokopiuk Heretyk jest sam dla siebie ortodoksem.
Krytyka z powodów politycznych dotyczy roli politycznej, odgrywanej przez duchownych w poszczególnych krajach - zdaniem krytyków nadmiernej lub szkodliwej, czasem zbyt małej.
Czasem krytyka dotyczy moralności albo dochodów duchowieństwa.
Kościół katolicki silnie zaantagonizowany jest z masonerią.
Kościoły (organizacje)Katolicyzm
Església Catòlica | Katholische Kirche | Roman Catholic Church | Chiesa cattolica
This article is licensed under the GNU Free Documentation License.
It uses material from the
"Kościół katolicki".
Home Page • arts • business • computers • games • health • hospitals • home • kids & teens • news • physicians • recreation• reference • regional • science • shopping • society • sports • world