Gourt Home::Gourt :: Kazimierz IV Jagiellończyk
| Kazimierz IV Jagiellończyk 1427-1492 | ||||||
| Władca Polski | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Władca | od 1447 do 1492 |
| poprzednik | Władysław III Warneńczyk |
| następca | Jan I Olbracht |
| urodzony | 30 listopada 1427 w Krakowie |
| zmarły | 7 czerwca 1492 w Grodnie |
| koronowany | 25 czerwca 1447 w Krakowie |
| pochowany | w katedrze na Wawelu |
| Ojciec | Władysław II Jagiełło |
| Matka | Zofia Holszańska |
Kazimierz Jagiellończyk był młodszym synem Władysława Jagiełły i Zofii Holszańskiej. Po śmierci brata, Władysława w czasie wojny z Turkami podczas bitwy pod Warną w 1444 roku, przejął koronę królewską, po trzyletnim bezkrólewiu. Wcześniej od kilku lat był już wielkim księciem na Litwie. Wielkie Księstwo Litewskie było wtedy u szczytu potęgi, sięgając od Bałtyku po limany dnieprowe nad Morzem Czarnym. Nie obawiając się już Krzyżaków, Litwini wojowali o tron moskiewski. Kazimierz zgodził się na przyjęcie korony polskiej, po zaakceptowaniu przez polskie poselstwo, któremu przewodził kardynał Zbigniew Oleśnicki, jego warunków pełnego równouprawnienia Litwy wobec Polski. W 1454 r. król ożenił się z Elżbietą z Habsburgów, zwaną Rakuszanką lub "matką królów".
Dzieci Elżbiety i Kazimierza:
- Władysław II Jagiellończyk (1456-1516), król Czech i Węgier
- Jadwiga Jagiellonka (1457-1502), żona Jerzego Bogatego, księcia bawarskiego
- św. Kazimierz (1458-1484)
- Jan I Olbracht (ok.1459-1501), król Polski
- Aleksander Jagiellończyk (1461-1506), król Polski i wielki książę Litwy
- Zofia Jagiellonka (1464-1512), żona elektora brandenburskiego i matka wielkiego mistrza krzyżackiego Albrechta Hohenzollerna.
- Elżbieta (1465-1466)
- Zygmunt I Stary (1467-1548), król Polski i wielki książę Litwy
- Fryderyk (1468-1503) biskup krakowski (później kardynał i arcybiskup gnieźnieński)
- Elżbieta II (1472-1480)
- Anna Jagiellonka (1476-1503), żona Bogusława X księcia pomorskiego
- Barbara Jagiellonka (1478-1534)
- Elżbieta III (1483-1517)
Pięć z jej córek wydanych zostało za mąż za książąt panujących w zachodniej Europie.
W 1454 r. Kazimierz Jagiellończyk, wykorzystując bunt miast pruskich przeciwko zakonowi krzyżackiemu, wznowił wojnę z Krzyżakami, zajmując prawie całe Prusy, rozpoczynając wojnę trzynastoletnią. Krzyżacy obronili się tylko w Malborku i kilku zamkach, wkrótce jednak otrzymali wsparcie dobrze zaopatrzonego i wyszkolonego wojska zaciężnego z Rzeszy Niemieckiej, a na Związek Pruski, który wywołał powstanie przeciwko zakonowi, papież rzucił klątwę. Wojna się przeciągała, trwała z przerwami 13 lat, prowadzona była bez wsparcia Litwy, tylko siłami Korony, i zakończyła się odzyskaniem w II pokoju toruńskim w 1466 Prus Królewskich, to jest Pomorza Gdańskiego oraz Warmii i ziemi chełmińskiej. Z pozostałych ziem Prus Wschodnich zakon krzyżacki musiał płacić Polsce lenno.
Zwycięstwo to król okupił przyznaniem szlachcie szeregu przywilejów w tzw. statutach nieszawskich (1454), które stanowiły, że król nie może nałożyć nowych podatków i zwołać pospolitego ruszenia bez zgody szlachty. Oparł się głównie na średniej szlachcie, natomiast podjął starcie polityczne z przywódcą rządzącej oligarchii małopolskiej kardynałem Zbigniewem Oleśnickim. Po długiej walce odsunął go od władzy i uzyskał od papiestwa możliwość obsady katedr biskupich. Dzięki dobrym układom z królem Czech, zagwarantował dla syna Władysława II Jagiellończyka tron czeski (1471), a następnie wymógł także tron węgierski (1490).
Panowanie Kazimierza Jagiellończyka było pomyślne dla rozwoju kultury i sztuki w Królestwie. Ważnymi ich ośrodkami były dwory królewskie i magnackie oraz większe miasta. Upowszechniała się oświata, prowadzona przez szkoły parafialne. Głównymi przedstawicielami polskiego piśmiennictwa byli: historyk Jan Długosz, pisarz polityczny Jan Ostroróg, pisarz i dyplomata Filip Kallimach. Rzeźbiarz Wit Stwosz w 1489 r. ukończył prace nad ołtarzem głównym w Kościele Mariackim w Krakowie. Rozwijało się budownictwo w stylu gotyckim, zwłaszcza kościelne (katedry na Wawelu i w Gnieźnie), powstało też wiele zamków królewskich i magnackich, ratusze w Gdańsku i Toruniu.
Po śmierci króla Kazimierza IV Jagiellończyka, tron polski przejął po nim jego syn Jan I Olbracht (1492-1501), a wielkim księciem litewskim został Aleksander Jagiellończyk (1461-1506).
Zobacz też
Genealogia
| Olgierd ur. ok. 1296 zm. maj 1377 | Julianna Twerska ur. w lub po 1320 zm. wiosna 1392 | Andrzej Holszański | Aleksandra Drucka | ||||||||||
| Władysław II Jagiełło ur. ok. 1351 zm. 1 VI 1434 | Zofia Holszańska ur. ok. 1405 zm. 21 IX 1461 | ||||||||||||
| Elżbieta Rakuszanka ur. 1436 zm. 30 VIII 1505 OO 10 II 1454 | Kazimierz IV Jagiellończyk ur. 30 XI 1427 zm. 7 VI 1492 | ||||||||
| Władysław II Jagiellończyk ur. 1 III 1456 zm. 13 III 1516 | Jadwiga Jagiellonka ur. 21 IX 1457 zm. 18 II 1502 | Święty Kazimierz ur. 3 X 1458 zm. 4 III 1484 | Jan I Olbracht ur. 27 XII 1459 zm. 17 VI 1501 | Aleksander Jagiellończyk ur. 5 VIII 1461 zm. 19 VIII 1506 | |||||
| Zofia ur. 6 V 1464 zm. 5 X 1512 | Elżbieta ur. 9 V 1465 zm. 9 V 1466 | Zygmunt I Stary ur. 1 I 1467 zm. 1 IV 1548 | Fryderyk Jagiellończyk ur. 27 IV 1468 zm. 14 III 1503 | Elżbieta ur. 13 V 1472 zm. po 1480 | |||||
| Anna Jagiellonka ur. 12 III 1476 zm. 12 VIII 1503 | Barbara Jagiellonka ur. 15 VII 1478 zm. 15 II 1534 | Elżbieta Jagiellonka ur. ok. 1483 zm. 16 II 1517 | |||||||
Jagiellonowie | Władcy Litwy | Władcy Polski
Kasimir IV. (Polen) | Kazimierz IV | Kazimierz IV Jagiellon | Casimir IV Jagellon | Kazimirs IV | Kazimieras Jogailaitis | IV. Kázmér lengyel király | Казимир IV | Kasimir IV
"Kazimierz IV Jagiellończyk"