article

Jelenia Góra (niem. Jelenia Góra) – miasto w południowo-zachodniej Polsce, w województwie dolnośląskim w śródgórskiej Kotlinie Jeleniogórskiej nad rzeką Bóbr. Miasto to jest siedzibą Karkonoskiego Parku Narodowego. Jest też najdłuższym miastem w Polsce.

Jelenia Góra była stolicą województwa jeleniogórskiego w latach 1975-1998. Obecnie ma status miasta na prawach powiatu.

Położenie

Miasto położone w północnej części Kotliny Jeleniogórskiej. Od zachodu otaczają miasto Góry Izerskie od północy Góry Kaczawskie, od wschodu Rudawy Janowickie, a od południa Karkonosze. Centrum miasta znajduje się ok. 1 km na wschód od zbiegu rzeki Bóbr i rzeki Kamiennej.
Jelenia Gora panorama winter low res.jpg]]

Sytuacja demograficzna

Pierwsze zapiski pochodzące z połowy XVI w. wspominają o populacji liczącej ok. 3500 mieszkańców. Na przełomie XVIII i XIX w. liczba mieszkańców wynosiła ok. 6000 osób, aby wzrosnąć do początku XX w. do ok. 20 000. W latach obejmujących I wojnę światową utrzymywała się na poziomie stałym z początku wieku, następnie stopniowo rosła i w 1939 r. Jelenią Górę zamieszkiwało ponad 35 000 ludności. Po II wojnie światowej miasto liczyło niespełna 35 000 mieszkańców, w tym ponad 31 000 Polaków. Po utworzeniu w 1975 r. województwa jeleniogórskiego i przyłączeniu do miasta okolicznych miejscowości, m.in. Cieplic Śląskich-Zdroju liczba ludności wzrosła do 80 000. W kolejnych latach populacja miasta rosła, głównie jednak na skutek przyłączania kolejnych okolicznych wsi. W 1996 r. wynosiła 93 570 mieszkańców. Słownik Geografii Turystycznej Sudetów – t. 4 – Kotlina Jeleniogórska – pod. red. M. Staffa, wyd. pierwsze, Wrocław 1999 r., s. 169, pkt. 3 Po reformie administracyjnej w 1998 r. i utworzeniu województwa dolnośląskiego, liczba mieszkańców Jeleniej Góry systematycznie spada. W grudniu 2004 r. wynosiła już tylko 87 643. www.jeleniagora.pl

Historia miasta

Nazwy historyczne

Nazwa miasta, wymieniana w źródłach historycznych, wydaje się być spójna. Niemieckojęzyczna, Hirschberg, zapisywana odmiennie na przebiegu wieków (np. Hyrzberc 1281 r., Hyrspergk 1305 r., Hirssbergk 1355 r., Hirsberg 1521 r.), po ponownym wcieleniu tutejszych ziem do Polski, została przetłumaczona na Jelenia Góra. W XVII w. pojawia się jeszcze określenie Mons Cervi, Cervimontia, Mons Cervinus, Cervigera. Słownik Geografii Turystycznej Sudetów – t. 4 – Kotlina Jeleniogórska – pod. red. M. Staffa, wyd. pierwsze, Wrocław 1999 r., s. 169, pkt. 1

Od niepamiętnych czasów okolice dzisiejszej Jeleniej Góry zamieszkiwały ludy słowiańskie, jednak początki miasta sięgają czasów piastowskich. Według tradycji miasto zostało założone przez Bolesława III Krzywoustego w 1108 r. Prawa miejskie i związane z tym liczne przywileje Jelenia Góra otrzymała od książąt jaworsko-świdnickich, pod panowaniem których miasto rozwijało się prężnie. W 1392 r. Jelenia Góra przeszła pod panowanie czeskie. Od zasiadających na praskim tronie Jagiellonów otrzymała szeroką samodzielność i prawo bicia własnej monety, a w 1519 r. ważny przywilej corocznych jarmarków. W II poł. XVI w. w mieście i okolicach rozpoczęła się produkcja płócien lnianych zwanych woalami. Handel nimi okazał się z czasem bardzo zyskowny. Produkcję przerwała wojna trzynastoletnia, podczas której miasto przeżyło swój najtrudniejszy okres. Wszystkie wieże - kościoła, ratusza i bram miejskich uległy spaleniu. Odbudowa spalonego i zrujnowanego miasta, pozbawionego pomocy z zewnątrz, była wolna i długotrwała. W 1739 r. w czasie szalejącej wichury zawaliła się wieża ratusza wraz z fragmentem budynku, którego już nie odbudowano. Nowy ratusz został wzniesiony w drugiej połowie XVIII w. W okresie wojny trzydziestoletniej i panującego chaosu wewnętrznego dokonano samowolnej zmiany herbu Jeleniej Góry oraz falsyfikacji dyplomu herbowego. Po wojnie i odbudowie Jelenia Góra stała się jednym z bogatszych miast na Śląsku. Miejscowi kupcy zrzeszali się w Konfraterii Kupieckiej zajmującej się eksportem do wszystkich krajów europejskich, a także na kontynent amerykański. Ten pomyślny rozwój miasta przerwany został w 1742 r., kiedy to Śląsk został zbrojnie wcielony do państwa pruskiego, co odcięło miasto od dotychczasowych rynków zbytu. W tym też czasie zmieniła się koniunktura na rynkach światowych, a rękodzielnicza produkcja spod Karkonoszy została wyparta przez tańsze wyroby mechanicznych tkalni angielskich. Oba te czynniki doprowadziły do całkowitego upadku tkactwa w Jeleniej Górze i okolicach. Nadejście XIX wieku było jednak dla Jeleniej Góry pomyślne. Kilku przemysłowców zbudowało tu bowiem swoje fabryki. Wzrastał też gwałtownie ruch turystyczny w Karkonoszach, dla którego Jelenia Góra stanowiła naturalną bazę wypadową. Do miasta przyjeżdżało coraz więcej gości. Na ich potrzeby wznoszono hotele i pensjonaty, otwierano restauracje, rozpoczęto produkcję żywności oraz pamiątek. Do dalszego wzrostu gospodarczego przyczyniło się doprowadzenie do Jeleniej Góry linii kolejowych. W 1866 r. od strony Zgorzelca i w 1867 r. od strony Wrocławia. W trakcie działań wojennych w latach 1939-1945 Jelenia Góra nie doznała żadnych zniszczeń. Po wojnie miasto stało się stolicą kulturalną Dolnego Śląska. Już w sierpniu 1945 r. rozpoczął swą działalność miejscowy teatr, funkcjonowało archiwum, przymierzano się do otwarcia muzeum, rozpoczynano naukę w wielu nowych szkołach. Otwarto wiele nowych zakładów przemysłowych, w tym jedyne w kraju zakłady optyczne. Do 1975 r. Jelenia Góra była wydzielonym miastem powiatowym i w tym samym r. została stolicą nowego województwa, na co miała wpływ nie tylko jej silna pozycja gospodarcza w regionie, ale i kulturalna. W 1976 r. do Jeleniej Góry przyłączone zostały Cieplice Śląskie-Zdrój, Sobieszów, Maciejowa, Goduszyn. Powstał w ten sposób największy ośrodek miejski w Sudetach Zachodnich. Obecnie Jelenia Góra posiada status miasta na prawach powiatu, stanowiąc tak zwany powiat grodzki. W ostatnich latach przyłączono do Jeleniej Góry Jagniątków, co spowodowało przesunięcie granic administracyjnych miasta aż do granicy Polski z Czechami.

Legenda o powstaniu Jeleniej Góry

W 1108 r. książę Bolesław Krzywousty jeździł po Dolnym Śląsku z palatynem wrocławskim Piotrem Włostem i sądy książęce sprawował. Gdy w Strzegomiu na zamku kasztelańskim przebywał, w trzecim dniu poczuł się zmęczony i o wypoczynku przemyśliwać zaczął, a gdy wspomniał o tym kasztelowi, ten doradził mu, by wybrać się w nadbobrzańskie lasy na polowanie, gdzie nie tylko odyńca-olbrzyma, ale także jeszcze stuletniego tura trafić można. Projekt jego poparł rycerz Strupicz, który nad Złotuchą w Górach Kaczawskich blisko Bobru mieszkał i księcia Bolesława do swojego dworzyszcza zaprosił, bogate polowanie obiecując.

Ze Strzegomia jechał książę w towarzystwie palatyna i rycerza Strupicza ku rzece Bóbr, nie mogąc się nadziwić tej pięknej, dolnośląskiej dziedzinie, pokrytej łagodnymi pagórkami i wielowiekową puszczą. Książę był oczarowany widokami, które spotykał. Drogi wprawdzie były tu wszędzie wąskie i kamieniste i jechać trzeba było ostrożnie, ale za to dostrzegał rzeki pełne ryb, bory nieprzebyte i łąki pokryte soczystą trawą oraz kwieciem.

— Piękny to kraj, ale bezludny – odezwał się do swojego namiestnika Piotra Włosta. — Nie to co piaski Mazowsza...

— Nie jest on bezludny, Wasza Wysokość — zaprzeczył palatyn. — Ludu tu wiele, jeno po lasach porozrzucanego. Samych bartników ma rycerz Strupicz prawie dwustu, z ilu łowców, owczarzy, dziegciarzy, koniarzy po borach... Zliczyć trudno.

Przed nocą stanęli nad Złotuchą, w strupiczowym, drewnianym dworzyszczu. Było ono otoczone częstokołem. Wyglądało ono na bardzo stare i chyba jeszcze czasy Chrobrego pamiętało. Wykonano je z modrzewiowego, poczerniałego drewna i miało skórami pokryty słomiany dach.

— To skóry wołów? — zapytał Bolko gospodarza w chwili, gdy ten książęcego rumaka pachołkowi stajennemu odprowadzić kazał.

— Nie, wasza wysokość. To skóry z jeleni, bo u nas o jelenia łatwiej niż o wołu. Jutro sami się przekonacie — wyjaśnił Strupicz księciu. — Przed strzałą z ogniem strzechę w ten sposób przykryłem.

Następnego dnia wstali dość późno i nim wyruszyli w bór, słońce było już wysoko na niebie. Zapowiedzieli powrót na wieczerzę. Prze bród na Bobrze przeprawili się pod Domową Górą, gdzie konie trzeba było prowadzić bardzo ostrożnie po kamienistym i śliskim dnie rzeki. Poszli lewym brzegiem Kamiennej w Góry Izerskie. Nie wrócili tego dnia z powrotem do dworzyszcza, bo książę Bolesław po ubiciu trzech jeleni tak się do polowania zapalił, że za czwartym bardzo daleko w lasy się zapuścił. Już w strupiczowym dworzyszczu chyba głosem rogu powrót bydła z pastwisk ogłaszano, gdy wojowie wreszcie księcia w lesie odnaleźli.

Umknął księciu ów jeleń, ale te nie przejął się zbytnio i z uśmiechem opowiadał o swych przygodach. Wspomniał polowania w pomorskich lasach, jelenie, które dotychczas ubił i ciągle w rozmowach powracał do tego, który mu dziś uciekł.

Powrót rozpoczęli dopiero gdy słońce dolnym krajem zaczepiło o Izerskie Kopce (Izerskie Garby) i wolno, na zmęczonych koniach przez las człapali. Cienie drzew wydłużały się coraz bardziej, a myśliwi, kierując się brzegiem rzeki Kamiennej, nocą dotarli do Bobru. Na przeprawę było już za późno i rycerz Strupicz zdecydował, że przenocują tu, na szczycie Domowej Góry. Gdy znaleźli już miejsce na nocleg, rozpalili ognisko, spętali konie, słońce zaszło i nie zdążyli nawet zbudować szałasu. Postanowili spać na ściółce z trawy i mchów zrobionej, z głowami na siodłach wspartymi.

Świeża pieczeń z ubitej dziczyzny, zgryziona chlebem i popita miodem syconym przed kilkoma laty, zmęczenie polowaniem i rozmowy spowodowały, że myśliwi szybko posnęli. Książę tylko usnąć nie mógł, wciąż jeszcze rozmyślając o zbiegłym jeleniu, a kiedy już sen go zmorzył, obudził się naglę wśród nocy z dziwnym uczuciem, ze jest przez kogoś obserwowany. Gdy usiadł i przetarł oczy wrażenie minęło. Ognisko tliło się jeszcze, rozjaśniając mrok. Słabo oświetlało śpiących rycerzy i pachołków oraz porozrzucane wokół niego kamienie, na których podczas wieczerzy siedzieli. Panował niczym niezmącona cisza leśna.

Już książę miał zamiar ułożyć się ponownie, gdy nagle zza krzaka wyłoniła się postać jelenia. Wyszedł wolno i w blasku ognia książę wyraźnie zobaczył jego olbrzymią głowę, zmierzwioną grzywę i olbrzymie, rosochate poroże.

— Mój jeleń! — wyszepnął cicho do siebie i dłonią macał w ciemność szukając oszczepu. Nie było go w zasięgu ręki, namacał jednak chłodną, metalową pochewkę sztyletu. Ujął ją w dłoń, wyszarpnął sztylet i uniósł się wolno na kolana.

Jeleń, wyczuwając niebezpieczeństwo, nagle wysunął się zza krzaków i opuścił głowę, z rogami nastawionymi ku człowiekowi, ruszył szybko przed siebie. Książę poderwał się na równe nogi i ze sztyletem w dłoni oczekiwał ataku. Jeleń nie zaatakował od razu. Skoczył na bok, uniósł łeb ku górze, potem opuścił go nagle w dół i skoczył na Bolka z lewej strony. Książę był na taki atak przygotowany, bo zdecydowanie uchwycił lewą ręką za jedno z poroży i skręcił głowę zwierzęcia w bok. Schylając się wbił ostrze sztyletu pomiędzy jego przednie nogi.

Poczuwszy ból, jeleń chciał się cofnąć, ale silna dłoń człowieka mocno była zaciśnięta i pozwoliła mu na zrobienie tylko jednego kroku w tył. Ten właśnie krok spowodował, że książę nogą zahaczył o jakiś kamień i przewrócił się, klękając na oba kolana. Blask gasnącego ogniska odbił się krwawo w olbrzymich oczach jelenia, a księciu wydawało się, że dostrzegł w nich radość na widok padającego przed nim na kolana przeciwnika.

Jeleń tymczasem uniósł się na tylnych nogach, podnosząc z ziemi, trzymającego go człowieka. Miał chyba zamiar stratować kopytami wroga, ale Bolko już wstał i nawet zdążył wyszarpnąć sztylet z ciała zwierzęcia. Jeleń zawahał się na ułamek sekundy, a książę wykorzystał to i ponownie wbił nóż w ciało rogacza. Trysnęła ciepła farba na dłoń księcia, ale ta nie wypuścił rękojeści sztyletu z dłoni. Trzymał go chwilę, aż jeleń zachwiał się, ukląkł, a potem zwalił się z cichym beknięciem na lewy bok, na wydeptaną trawę.

Dopiero teraz miał książę czas by przyjrzeć się śmiałemu, pokonanemu przeciwnikowi. Był to piętnastolatek o pięknym porożu i wielkich racicach. Miał wielkość półtorarocznego konia-podjezdzka i leżał z wyciągnięta szyją na ziemi. Bolko dostrzegł spływającą z jego oka łzę i pojął, że zwierzę z żalem oczekuje skonania. Czy jeleń żałował szumiącego boru ze srebrnymi potokami, czy też może łza potoczyła mu się do oka z powodu bezsilności wobec człowieka, którego nie potrafił pokonać?

Nie mógł książę patrzeć bez uczucia wstydu na pokonanego wroga, który wprawdzie ratował się w dzień ucieczką, ale potem powrócił by swojemu przeciwnikowi stawić czoła. Ułożył się na swym legowisku i próbował usnąć. Sen jednak nie nadchodził. Myśl jego ciągle powracała do jelenia, którego ciało spoczywało w pobliżu jego stóp.

Obudziła księcia czyjaś rozmowa i otworzył oczy. Obok stał Piotr Włost z rycerzem Strupiczem i dwoma pachołkami.

— Godna sztuka — usłyszał głos Strupicza. — Jeden raz w łońskim roku widziałem go z daleka. Wyglądał jak książę między jeleniami.

— Jak książę Bolko pośród nas? — zażartował palatyn.

— Ano chyba tak.

Uśmiechnął się książę słysząc te słowa, a potem usiadł na swym posłaniu i przecierając oczy powiedział z uśmiechem:

— A wy skrzeczycie jak wrony nad padliną i spać nie pozwalacie. Ale nie smućcie się z tego powodu, bo miło mi słuchać tego, co powiedział rycerz Strupicz. Zaś dla upamiętnienia dzisiejszego dnia i dzisiejszej mej nocnej przygody z tym księciem lasów nadbobrzańskich, ty Strupiczu kasztel wybudujesz na tym wzgórzu i gród przy kasztelu, który Jelenią Górą nazwiesz. Burgrabią na tym kasztelu i grododzierżcą tu zostaniesz. W herbie swym niech gród ten ma jelenia, takiego jak ten, po wsze czasy...

Jelenia Góra jako garnizon wojskowy

Jednostki stacjonujące po 1945 roku

SZKOLNICTWO WOJSKOWE

  • Oficerska Szkoła Piechoty Nr 2 (1948-1955)
  • Oficerska Szkoła Topografów (1951-1957)
  • Oficerska Szkoła Prawnicza (1949-1951)
  • Oficerska Szkoła Radiotechniczna (1955-1969)
  • Wyższa Oficerska Szkoła Radiotechniczna (1969-1997)
  • Centrum Szkolenia Radioelektronicznego (1994-2004)
  • Szkoła Chorążych Wojsk Radiotechnicznych (1967-1994)
  • Szkoła Chrążych Radiolokacji i Systemów Dowodzenia (1994 - 2002)
  • Podoficerska Szkoła Zawodowa Wojsk Radiotechnicznych
  • Szkoła Oficerów Rezerwy (WRt)
  • Szkoła Podchorążych Rezerwy (WRt)
  • Szkoła Młodszych Specjalistów Wojsk Radiotechnicznych
  • Szkoła Młodszych Dowódców (WRt)
  • Szkoła Podoficerska im. Rodziny Nalazków (filia)
  • Kurs Dokształcania Oficerów (WRt)
  • Wyższy Kurs Dokształacania Oficerów (WRt)
  • Lektorat Języków Obcych

JEDNOSTKI "LINIOWE"

  • Dowództwo 10 Sudeckiej Dywizji Piechoty
  • 25 Pułk Piechoty
  • 29 Pułk Piechoty
  • 39 Pułk Artylerii Lekkiej
  • 84 Pułk Artylerii Przeciwlotniczej
  • 18 Karkonoski Pułk Przeciwlotniczy
  • 13 Samodzielny Dywizjon Artylerii Przeciwpancernej
  • 21 Samodzielny Batalion Saperów
  • 25 Samodzielny Batalion Łączności
  • 28 Dywizjon Artylerii Ciężkiej
  • Samodzielny pluton Samochodowy

JEDNOSTKI MSW

  • 11 Dolnośląska Brygada KBW
  • 11 Dolnośląski Pułk KBW
  • 11 Samodzielny Batalion Inżynieryjny KBW

INNE JEDNOSTKI I ADMINISTRACJA WOJSKOWA

  • Komenda Garnizonu
  • Wojskowa Komenda Rekrutacyjna
  • Wojskowa Komenda Uzupełnień
  • Wojewódzki Sztab Wojskowy
  • Garnizonowy Węzeł Łączności
  • Garnizonowa Prokuratura Wojskowa
  • Oddział Informacji Wojskowej
  • Samodzielny pluton Oddziału Informacji Wojskowej
  • Delegatura Informacji Wojskowej
  • Delegatura Wojskowej Służby Wewnętrznej
  • 16 Przedstawicielstwo Wojskowe przy Jeleniogórskich Zakładach Optycznych
  • Przedstawicielstwo Wojskowe przy Zakładach Włókien Sztucznych "Celwiskoza"
  • Garnizonowy Punkt Zaopatrzenia w Sprzęt Czołgowo-Samochodowy
  • Pralnia Garnizonowa
  • Duszpasterstwo Garnizonu
  • Rejonowy Zarząd Kwaterunkowo-Budowlany
  • Wojskowa Administracja Koszar
  • Drukarnia Wojskowa (10 SDP)
  • Magazyny wojskowe i elewator przy ul. Krakowskiej

Gospodarka

Jelenia Góra jest ważnym ośrodkiem gospodarczym w województwie dolnośląskim o charakterze handlowo-przemysłowym i turystyczno-uzdrowiskowym. W mieście działa ponad 12 000 podmiotów gospodarczych, z czego ponad 200 z udziałem kapitału zagranicznego. www.jeleniagora.pl

Największe przedsiębiorstwa w mieście to:

Jelenia Góra ma dobrze rozwiniętą sieć sklepów i hurtowni. W mieście istnieje kilka centrów handlowych i hipermarketów, m.in. Tesco, Carrefour, PSS Społem, Biedronka, Lidl. Mają tu siedzibę oddziały największych banków obecnych w Polsce (NBP, BPH S.A., Pekao S.A., PKO BP S.A., ING Bank S.A., Bank Millennium S.A., Kredyt Bank S.A., BZWBK S.A., BGŻ, BOŚ S.A.), których filie znajdują się głównie przy ulicy Banokwej, I-go Maja oraz Konopnickiej. Istnieją punkty dealerskie znanych marek producentów aut (Fiat, Mercedes, Renault, Citroen, Skoda, Seat, VW, Opel). Inwestorzy mogą szukać wsparcia w siedzibach lokalnych organizacji, wspomagających biznes:

  • Karkonoska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A.
  • Euroregionalna Izba Przemysłowo-Handlowa
  • Fundusz MIKRO Przedstawicielstwo lokalne Sp. z o.o.
  • Stowarzyszenie Gmin Polskich Euroregionu Nysa
  • Klub Biznesu
W mieście działają dwaj operatorzy telefonii stacjonarnej – Telekomunikacja Polska S.A. i Dialog S.A. oraz wszyscy operatorzy telefonii komórkowej (Era GSM, Plus GSM, Orange, Heyah). W Jeleniej Górze znajduje się kilka zachodnich stacji benzynowych, m.in. Shell, Statoil, BP.

Bezrobocie

Stopa bezrobocia w Jeleniej Górze w październiku 2005 r. wynosiła 12,3% i była w województwie dolnośląskim najniższa po Wrocławiu; średnia stopa w województwie wynosiła 20,2% (w Polsce 19,7%).

Miejskie spółki komunalne

W Jeleniej Górze działa szereg spółek, związanych z gospodarką komunalną miasta. Są to:
  • Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji "Wodnik" Sp. z o.o.
  • Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o.
  • Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o.
  • Zakład Gospodarki Lokalowej "Południe"
  • Zakład Gospodarki Lokalowej "Północ"
  • Miejski Zakład Komunikacyjny

Zabytki

Zabytki Śródmieścia Jeleniej Góry

Jelenia Gora Markt.jpg
  • Ratusz – pochodzi z lat 1747-1749, wzniesiony został w stylu klasycystycznym. W podziemiach gdzie do 1945 r. funkcjonowała restauracja, zachowały się ślady wcześniejszych budowli gotyckiej i renesansowej. Około 1910 r. budynek ratusza połączono z sąsiednimi kamienicami zwanymi "siedem domów" zaadoptowanymi na potrzeby magistratu. W średniowieczu służyły one jako apteka. garkuchnia, ławy chlebowe itp. W 2000 r. w pierwszej z tych kamieniczek odkryto studnię o głębokości 20 m.
  • Fontanna z barokowym posągiem Neptuna z połowy XVIII w. która symbolizuje wodę ale i szerokie kontakty handlowe miasta z całym światem.
City_Hall_Jelenia_Gora.jpg
  • Zespół zabytkowych kamieniczek w rynku – rokokowe i barokowe z XVII i XVIII wieku. Jest to jedyna na Dolnym Śląsku w pełni zachowana tego typu ozdoba. Każda pierzeja Rynku nosiła kiedyś osobną nazwę. Domy pomiędzy ul. Długą i Grodzką zwano podcieniami sukienników, pomiędzy ul. Grodzką i Jasną podcieniami kuśnierzy, pomiędzy Jasną i Pionierów Jeleniej Góry podcieniami przędzarzy, przy ul. Bocznej podcieniami maślanymi, pomiędzy ul. Boczną a Szkolną podcieniami powroźników i białoskórników a od ul. Szkolnej do Długiej podcieniami zbożowymi. W kamieniczkach mieszczą się dziś galerie, sklepy z pamiątkami oraz liczne kawiarnie, restauracje.
  • Mury obronne – do dziś z wielu obronnych fortyfikacji (podwójne mury obronne, 3 bramy z wieżami, 36 bastei) zachowały się tylko fragmenty tych obwarowań Baszta Wojanowska z basteją kryjącą kaplicę Św. Anny, fragmenty murów wplecione w inne budowle m.in. przy ul. Jeleniej oraz Baszta Zamkowa i Baszta Grodzka.
  • Kaplica Św. Anny – umieszczona wewnątrz średniowiecznej bastei którą w 1514 r. gruntownie przebudowano. W portalu nad wejściem do kaplicy widnieje napis: HonorI Magnae ChrIstI aVlae DIVae Annae ereCta (wzniesiono na chwałę wielkiej babki Chrystusa św. Anny) z ukrytą datą 1715 r.
Inside Saint Cross Church Jelenia Gora.jpg
  • Brama Wojanowska i Baszta Wojanowska – stanowiły część średniowiecznego kompleksu obronnego który strzegł drogi do Wojanowa. Lochy pełniły funkcję więzienia. W 1480 r. wieża wskutek silnego wiatru zawaliła się grzebiąc 5 osób. Szybko ją odbudowano dodając zegar i kopułę z latarnią i w takim stanie przetrwała do dziś. Brama, zwana Wojnowską, którą strzegła owa wieża znajdowała się u wylotu obecnej ul. Konopnickiej. Wyburzono ją w 1755 roku, a obrys uwidoczniono w bruku ciemniejszą kostką. W 1756 r. postawiono tutaj barokową bramę spełniającą funkcję porządkowo-rogatkową. Na filarach umieszczono herby: pruski, śląski, miejski oraz inskrypcję. W 1869 r. bramę rozebrano i przeniesiono do koszar przy ul. Obrońców Pokoju. Po renowacji w 1998 r. wróciła na dawne miejsce.
  • Kościół św. Erazma i Pankracego – najstarsza świątynia w mieście z 1552 roku, posiada wysoką (51 m) wieżę. W 1909 r. przy północnej nawie wzniesiono neogotycką klatkę schodową. Przy wejściu do zakrystii od strony północnej pomnik św. Jana Nepomucena z 1709 roku, który w 1812 r. strącono z mostu na Bobrze, a po odrestaurowaniu w 1886 r. przeniesiono w obecne miejsce.
Saint Cross Church Jelenia Gora.jpg
  • Kościół Podwyższenia Krzyża Św. – największa świątynia w mieście może w nim zasiąść 4020 osób a drugie tyle zmieści się na stojąco. Zbudowany w latach 1709-1718 w wyniku zmuszenia cesarza austriackiego przez króla szwedzkiego Karola XII, do wyrażenia zgody na budowę przez protestantów sześciu tzw. "kościołów łaski". Od 1957 r. jest kościołem katolickim a zarazem garnizonowym. Nad główną kopułą góruje wysoka na 66 m wieża.
  • Cerkiew św. Piotra i Pawła – zbudowana w latach 1737-1738. W 1925 r. przejęta przez władze miejskie pełniła rolę galerii. Parafia prawosławna przejęła kościółek w 1948 r. i sprowadziła Iknostas aż z Lubelszczyzny.
Orthodox_church_Jelenia_Gora_.jpg
  • Teatr im. C. K. Norwida – budynek wzniesiony w latach 1903-1904 wg projektu Alfreda Daehmela w stylu secesyjnym. Główna sala widowiskowa posiada ok. 550 miejsc z trzema balkonami i pomieszczeniem foyer. W 1945 r. uruchomiono tutaj pierwszy teatr na Ziemiach Odzyskanych w którym debiutowali m.in.: Adam Hanuszkiewicz i Kazimierz Dejmek.
  • Archiwum Państwowe – najstarszy zachowany budynek przy ul. Podwale, wzniesiony na pocz. XVIII w. przez kupca Glafeya na bielarnię płótna. W XIX wieku mieściła się tutaj wytłaczarnia soku dla produkcji win owocowych. Od 1945 r. jest siedzibą archiwum miejskiego. W latach 1947-1949 r. zdeponowano tu część skarbu ukrytego w Zamku Czocha.
  • Muzeum Karkonoskie – jedyny obiekt w regionie wzniesiony specjalnie na potzreby muzealne w latach 1912-1914. Powstał z inicjatywy i dla potrzeb zbiorów Towarystwa Karkonoskiego (Riesengebirgsverein).

Zabytki Cieplic

  • Pałac Schaffgotschów (Jelenia Góra – Cieplice) – wzniesiony w latach 1784-1809 przez rodzinę Schaffgotschów. Fasada główna jest długa na 81m i liczy 21 osi okiennych. Od 1975 r. pałac należy do Politechniki Wrocławskiej, zwiedzanie możliwe po uzgodnieniu z władzami uczelni.
  • Długi Dom i pawilony zdrojowe (Jelenia Góra-Cieplice) - Długi Dom jest jednym z najstarszych budynków kuracyjnych uzdrowiska i najstarszą budowlą świecką w Cieplicach, powstał w 1537 r.
  • Galeria i Teatr Zdrojowy – (Jelenia Góra-Cieplice) – Galerię zbudowano w latach 1797-1800 wg projektu wrocławskiego architekta Carla Gottlieba Geisslera. Wewnątrz urządzono restaurację (funkcjonującą do dziś), palarnię cygar, czytelnię i sporą salę koncertową. Teatr Zdrojowy został wzniesiony w latach 1833-1836, może pomieścić ok. 270 widzów. Ufundowany przez Schaffgotschów, zbudowany w stylu neoklasycystycznym. Obecnie scena należy do Teatru im. C. K. Norwida.
  • Kościół św. Jana Chrzciciela (Jelenia Góra-Cieplice) – zbudowany w latach 1712-1714 w stylu barokowym.
  • Kościół Zbawiciela (Jelenia Góra-Cieplice) – zbudowany przez luteranów w 1777 r. Od 1946 r. użytkują go polscy ewangelici.
  • Pawilon Norweski (Jelenia Góra-Cieplice) – zbudowany w 1908 r. przez właściciela tutejszej fabryki maszyn papierniczych Eugena Fullnera. Pawilon powstał na wzór restauracji "Frognerseteren" koło Oslo i taką funkcję pełnił w Cieplicach do 1967 r., w którym to z Pałacu Schaffgotschów przeniesiono Muzeum Ornitologiczne (obecnie Przyrodnicze).

Zabytki Jagniątkowa

Zabytki Sobieszowa

  • Zamek Chojnik (Jelenia Góra-Sobieszów) – zamek górny zbudowany został w 1364 r. W 1392 r. zamek otrzymuje od księżnej Agnieszki (Ród książąt piastowskich linii świdnicko-jaworskiej) rycerz Gotscho Schoff protoplasta rodu Schaffgotschów w którego rękach pozostaje do 1945 r. Obecnie mieści się tu najstarsze na Śląsku bractwo rycerskie które w sierpniu organizuje Turniej Kuszniczy "O złoty bełt Chojnika". Do zamku prowadzą szlaki turystyczne z miejscowości Sobieszów, Jagniątków i Zachełmie.
  • Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa (Jelenia Góra-Sobieszów) – wzniesiony w 1745 r. przez ewangelików. Od 1947 r. mieści się tu parafia rzymskokatolicka. W 1960 r. umieszczono tutaj obraz Chrystusa Dobrego Pasterza z otwartym sercem na tle Karkonoszy.
  • Kościół św. Marcina (Jelenia Góra-Sobieszów) – pochodzi z 1305 roku, w latach 1778-1782 został przebudowany przez Cystersów.
  • Pałac Schaffgotschów (Jelenia Góra-Sobieszów) – wzniesiony w latach 1705-1712, wg projektu Eliasa Scholza z Bolesławca.

Zabytki Maciejowej

  • Kościół św. Piotra i Pawła (Jelenia Góra-Maciejowa) – zbudowany w 1319 r. W 1946 erygowano tutaj polską parafię.

Zabytki Czarnego

  • Dwór Czarne (Jelenia Góra-Czarne) – kamienny pałac z XVI wieku. W 1559 r. zbudował go i otoczył fosą Caspar Schaffgotsch. Po 1947 przejęty przez PGR dwór zaczął popadać w ruinę. Obecnie mieści się tutaj Ośrodek Kultury Ekologicznej "Czarne" i dzięki jego działaniom wraca do świetności

Transport

Jelenia Góra leży na skrzyżowaniu ważnych tras. Najważniejszą z nich jest trasa 3 Świnoujście-Jakuszyce która łączy Jelenią Górę z Morzem Bałtyckim a dalej z krajami skandynawskimi. Trasami biegnącymi przez Jelenią Górę są:

Jelenia Góra jest także ważnym węzłem kolejowym. W granicach administracyjnych miasta znajdują się cztery dworce kolejowe i wiele bocznic przeładunkowych. Kierunki linii kolejowych to: Wrocław, Węgliniec, Lwówek Śląski, Szklarska Poręba. Również przedsiębiorstwo PKS-Tour oferuje połączenia z wieloma ośrodkami w naszym kraju. Istnieje również sprawna komunikacja miejska prowadzona przez Miejski Zakład Komunikacji w Jeleniej Górze obsługujący 29 lini autobusowych w tym 15 miejskich i 14 podmiejskich. Długość linii autobusowych w mieście wynosi 295, 1 km, a długość wszystkich linii wynosi 428, 1 km. Lokalne lotnisko sportowe zarządzane przez Aeroklub Jeleniogórski oferuje czarterowe loty krajowe i zagraniczne. W mieście w r. 2000 zarejestrowanych było 26 tys. samochodów z tego 21 tys. osobowych. Jelenia Góra posiada 130 parkingów z tego 16 to parkingi strzeżone (2000).

Kultura

Baza kulturalna miasta jest dobrze rozwinięta. Istnieją muzea, filharmonia, kina, kluby, teatr, galerie. Jelenia Góra jest kulturalnym i artystycznym centrum regionu z dobrze zorganizowaną siecią placówek i instytucji kulturalnych. W mieście organizowane są liczne wystawy i ekspozycje, organizowany był Międzynarodowy Festiwal Teatru Ulicznego. Repertuar Filharmonii Dolnośląskiej obejmuje największe dzieła światowej literatury muzycznej wszystkich epok. Teatr Jeleniogórski Scena Animacji może poszczycić się nietuzinkowymi sukcesami. Występował na krajowych i międzynarodowych festiwalach m.in. w Japonii, Izraelu, Finlandii, gdzie wielokrotnie zdobywał nagrody. Ciekawe są liczne wystawy i ekspozycje oferowane przez Jeleniogórskie muzea. Muzeum Karkonoskie prezentuje zbiory rzemiosła śląskiego, malarstwa, grafiki i etnografii, a kolekcja szkła, która jest wystawiana przez owo muzeum jest największą w Polsce i należy do większych nie tylko w Europie ale i na świecie. Warto odwiedzić Muzeum Przyrodnicze, które gromadzi eksponaty od 1878 r. Znajdują się tu spreparowane ptaki, jaja ptasie, a także mięczaki i grzyby. Duża jest kolekcja karkonoskich motyli. Ekspozycja wystawiana jest w Pawilonie Norweskim z pocz. XX w. Ciekawe propozycje ma do zaoferowania Muzeum Przyrodnicze Karkonoskiego Parku Narodowego w Sobieszowie, gdzie znajduje się makieta Karkonoszy, fotogramy chronionych roślin, zbiór ssaków i ptaków, trofea łowieckie i minerały. W domu Gerharda Hauptmanna utworzono muzeum literackie poświęcone życiu i twórczości tego niemieckiego i śląskiego pisarza.

Z ważniejszych obiektów kulturalnych można wyróżnić:

Stałe imprezy kulturalne: Jelenia Gora Teatr.jpg]]

Sport i rekreacja

W Jeleniej Górze istnieje ponad 60 klubów, stowarzyszeń i związków sportowych. które zrzeszają kilka tysięcy miłośników czynnego wypoczynku i sportu zawodowego. Polepszająca się cały czas baza rekreacyjno-sportowa zachęca do aktywnego trybu życia. Obecnie istnieją: 1 hala widowiskowo-sportowa, 2 hale sportowe, 2 stadiony lekkoatletyczne, 1 basen kryty, jeden odkryty, lotnisko sportowe, kompleks kortów tenisowych, liczne sale treningowe, siłownie, salony odnowy biologicznej. Z obiektów i instytucji zajmujących się sportem można wyróżnić:

  • Automobilklub Karkonoski
  • Aeroklub Jeleniogórski – lotnisko
  • Basen Kryty "Jedenastka" przy SP 11
  • Basen przy Hotelu
  • Basen w Domu Zdrojowym
  • Dolnośląski Miejski Tenisowy Klub Sportowy "Spartakus"
  • Karkonoskie Stowarzyszenie Biegaczy Górskich
  • Miejski Klub Sportowy "Progres"
  • Miejski Klub Sportowy "Sudety"
  • Miejski Klub Sportowy "Vitaral – Jelfa"
  • Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji
  • Obiekt sportowo-rekreacyjny (skatepark, boiska do piłki siatkowej, koszykowej i nożnej)
  • Stadion Miejski
  • Stadion OSiR Cieplice
  • Sudecki Klub Sportowy "Aesculap"
  • Tor kartingowy

Media

W Jeleniej Górze działają dwie stacje radiowe, dziesięć redakcji gazet i dwie stacje telewizyjne.

Przypisy

Dzielnice miasta


Dzielnice Jeleniej Góry
Cieplice Śląskie-Zdrój


Osiedla Jeleniej Góry
Orle

Zobacz też

Linki zewnętrzne

Grafika: Rathaus.jpg|Ratusz i plac Ratuszowy w Jeleniej Górze, pocztówka sprzed II wojny światowej Grafika: Hindenburgstrasse2.JPG|Ulica Pierwszego Maja (dawniej Hindenburgstrasse) w Jeleniej Górze, pocztówka sprzed II wojny światowej Grafika: Hindenburgstrasse.JPG|Ulica Pierwszego Maja (dawniej Hindenburgstrasse) w Jeleniej Górze, pocztówka sprzed II wojny światowej Grafika: Dachgärten.JPG|Okolice hotelu Drei Berge (obecnie Hotel Europa) w Jeleniej Górze, pocztówka sprzed II wojny światowej

Jelenia Góra

Йеленя Гура | Jelenia Góra | Jelenia Góra | Jelenia Góra | Jeleņa Gura | Jelenia Góra | Jelenia Góra | Jelenia Góra

 

This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the "Jelenia Góra".

Home Page • arts • business • computers • games • health • hospitals • home • kids & teens • news • physicians • recreation• reference • regional • science • shopping • society • sports • world