Gourt Home::Gourt :: Jedwab
Jedwab – włókno pochodzenia zwierzęcego (białkowe) uzyskiwane z kokonu jedwabnika morwowego lub dębowego. Światowa produkcja jedwabiu na poziomie ok. 50 000 ton rocznie jest bardzo niewielka i stanowi zaledwie 0,2% całej produkcji włókien.
Jedwab to również zwyczajowa (błędna) nazwa tkanin produkowanych z przędzy uzyskiwanej z tego włókna. Tkaniny jedwabne charakteryzują się połyskiem, są gładkie, śliskie, cienkie i bardzo przyjemne w dotyku. Niegdyś stosowane jako podłoże malarskie, zwłaszcza w sztuce orientalnej.
Historia
Znaleziska archeologiczne wskazują, że jedwab wytwarzano już w starożytnych Chinach, około 2700 lat p.n.e. Chińskie podanie głosi, że jedwab został odkryty w 1640 r. p.n.e. w ogrodzie cesarza Huang Ti. Według legendy cesarz poprosił swą żonę Xi Lingshi, by sprawdziła jaki szkodnik niszczy drzewa morwowe. Cesarzowa zauważyła, że są to białe larwy, które przędą błyszczące kokony. Przypadkowo jeden kokon wpadł jej do wrzątku i okazało się, że można wyciągnąc z niego delikatną nić, którą Xi Lingshi zawinęła na szpulkę. W ten sposób, jak głosi legenda, odkryła tajemnicę produkcji jedwabiu. Chińczycy strzegli tej tajemnicy przez około 2000 lat. Przez ten czas Chiny miały monopol na produkcję jedwabiu, który eksportowały tzw. Jedwabnym Szlakiem. Każdego, kto zdradziłby tajemnicę jego wyrobu, czekał wyrok śmierci. Dopiero w roku 550 tajemnica jedwabiu została przemycona z Chin do Konstantynopola (dzisiejszy Stambuł) przez dwóch mnichów. Cesarstwem wschodniorzymskim (Bizancjum) rządził wówczas Justynian I. Mieszkańcy Bizancjum kupowali chiński jedwab, który był przywożony Jedwabnym Szlakiem przez kupców. Wędrowali oni przez kilka miesięcy, pokonując 4800 km. Kupcy narażali życie, podążając terenami, które przecinały terytoria ogarnięte wojną. Po dotarciu do Europy, jedwab wart był majątek. Stąd nie dziwi fakt, że władcy Bizancjum zależało na produkcji jedwabiu w kraju. Obiecał więc dwóm mnichom, że sowicie ich wynagrodzi, jeśli przetransportują jajeczka jedwabników z Chin oraz pokażą Bizantyjczykom jak hodować jedwabniki. Plan się powiódł, mnisi zdobyli w Chinach około 26 tysięcy jajeczek i przetransportowali je do Europy, chowając wewnątrz bambusowych kijów, którymi się podpierali. W ten sposób zapoczątkowali produkcję jedwabiu w Europie. Później jedwabnictwo rozpowszechniło się także w Persji i Japonii, a dwa wieki później w Bizancjum, następnie w Grecji, Hiszpanii i Włoszech. W XIII wieku rozpowszechniło się we Francji, a od XVII wieku - w całej Europie. Jedwabniki wolą jednak chińską białą morwę, Europa sprowadza więc część surówki jedwabnej z Chin.
Produkcja włókna
Produkcję jedwabiu można podzielić na 4 fazy:
- Produkcję karmy dla jedwabników - uprawa drzew, których liście będą dla nich pożywką. Jedwabniki mogą żywić się liśćmi różnych gatunków drzew. Najlepiej jednak gdy jest to morwa lub ewentualnie dąb.
- Hodowla jedwabników - odbywa się wiosną, tylko przez 2 miesiące. Przez pozostały czas jaja przechowuje się w stosunkowo niskiej temperaturze. Wylęg rozpoczyna się gdy tylko pojawią się na morwach pierwsze liście i trwa ok. 8 dni. Następnie gąsienice przez miesiąc żywią się liśćmi morwy. W ciągu 4 tygodni masa ich ciała zwiększa się 10 000 razy. Jedwabniki spożywają pokarm bez przerwy nawet na oddychanie, gdyż oddychają przenikającymi całe ciało tchawkami. Po czwartym linieniu, po czasie około miesiąca od wylęgu, jedwabniki rozpoczynają owijać się w kokon, co trwa 3 dni. Po tym czasie jedwabniki rozdziela się na te, które przepoczwarzą się w motyla by dać początek kolejnemu cyklowi rozwojowemu, oraz te z których pozyskuje się jedwab.
- Pozyskiwanie włókna - kokony zanurza się w gorącej wodzie, znajduje koniec każdej nici jedwabnej, a następnie zawija na szpulę. Z jednego kokonu otrzymuje się ok. 1,6 km bardzo cienkiej nici.
- Przędzenie - włókno poddaje się procesowi przędzenia w celu uzyskania się przędzy jedwabnej będącej surowcem do produkcji tkanin.
Ze względu na dość żmudny i stosunkowo kosztowny proces uzyskiwania jedwabiu naturalnego, wynaleziono kilka rodzajów sztucznego włókna o podobnych właściwościach, zwanego jedwabiem sztucznym.
Handlowe nazwy przędz i nici jedwabnych
- greża jedwab naturalny w stanie surowym
- grenadyna silnie skręcona przędza jedwabna
- filozela nić jedwabna nieskręcana
- kordonek skręcona nitka jedwabna (lub bawełniana)
- mulina wielobarwna przędza do haftowania
- ondula jedwabna przędza wątkowa
- organzyna jedwabna przędza przeznaczona na osnowę
- szapa czesankowa przędza jedwabna
- trama luźno skręcona z kilku nitek greży przędza jedwabna
Handlowe nazwy tkanin jedwabnych
- bureta tkanina z wyczeski jedwabnej (odpadowej przędzy z jedwabiu naturalnego)
- faille gruba tkanina jedwabna poprzecznie prążkowana
- floret
- fular cienka, charakteryzująca się szczególną miękkością tkanina o splocie płóciennym, używana głównie na krawaty i chustki
- glace mieniąca się tkanina jedwabna, w której wątek i osnowa są różnokolorowe
- iluzja delikatna, przezroczysta tkanina jedwabna
- kanaus perska tkanina jedwabna
- krepa pomarszczona, matowa tkanina (najczęściej jedwabna) z silnie skręconej przędzy
- lama gładka, przetykana nitkami metalowymi tkanina, najczęściej jedwabna
- lampas chińska tkanina jedwabna
- lewantyna tkanina jedwabna o splocie skośnym
- liberty jedwabny atłas o silnym połysku
- mora tkanina, najczęściej jedwabna, o falisto mieniącym się deseniu
- muślin lekka tkanina jedwabna wykonana bardzo luźno w splocie płóciennym
- panora tkanina jedwabna
- pika kosmata tkanina jedwabna
- pongé bardzo lekka tkanina jedwabna o splocie płóciennym
- prunela cienka, mocna tkanina jedwabna o splocie atłasowym
- sparking błyszcząca tkanina z jedwabiu połączonego ze sztucznym włóknem
- szarmeza bardzo cienka, miękka tkanina jedwabna
- tafta bardzo gęsta, sztywna, szeleszcząca i połyskująca tkanina jedwabna
- trykotyna gruba, miękka tkanina jedwabna
Zobacz też
حرير | Svila | Коприна | Seda | Hedvábí | Silke | Seide | Silk | Seda | Silko | Zeta (substantzia) | Soie | Svila | Silko | Seta | משי | Šilkas | Zijde (textiel) | 絹 | Silke | Seda | Шёлк | Silk | Svila | Silkki | Silke | ไหม | İpek | 丝绸
"Jedwab"