Języki połabskie - grupa bardzo blisko spokrewnionych języków uważanych przez niektórych językoznawców za jeden język połabski (drzewiański). Używane były przez ludność zachodniosłowiańską (plemiona Słowian połabskich), zamieszkującą tereny pomiędzy dolną Odrą a dolną Łabą.

Język drzewiański używany był na obszarze między dolną Łabą i miastami Lüneburg i Uelzen od VII wieku n.e. do 1756 roku (został wyparty przez język dolnoniemiecki), kiedy zmarła ostatnia kobieta, mówiąca jeszcze tym językiem (częściowa znajomość języka przetrwała do roku 1825). Język drzewiański istniał tylko w formie ustnej aż do XVIII wieku, kiedy miejscowi Niemcy (głównie pastorzy) sporządzili pierwsze zapisy. Miał duże zróżnicowanie dialektyczne, co wynikało z izolacji poszczególnych skupisk ludności drzewiańskiej.

Języki połabskie zapisywane były w alfabecie łacińskim, zachowało się jednak niewiele tekstów w nich pisanych (przede wszystkim wyrazy i zwroty z tłumaczeniem na język niemiecki i francuski.

Największe podobieństwo język drzewiański wykazuje do języka kaszubskiego: ma samogłoskę szwa (ë) oraz grupę ar między spółgłoskami (drzew. gord to pol. gród, bornë to pol. brona). Drzewiański zastąpił spółgłoski tylnojęzykowe k i g, zmiękczonymi t i d (t'auchor d'óra [góra).

Wyraźne podobieństwo (ta sama grupa or zamiast pol. ar) istnieje między drzewiańskim i językiem górnołużyckim (drzew. gornak to głuż. hornyk, z'ornu [ziarno to głuż. zorno).

Język drzewiański z okresu schyłkowego miał akcent ruchomy (padał w każdym wyrazie na inną sylabę). Słownictwo nie tworzyło jednolitego systemu: każdy wyraz miał wiele znaczeń i każde znaczenie mogło być wyrażone kilkoma wyrazami, np. słowo zaīvët (pol. żywot) oznaczało ciało i brzuch, słowo rāt znaczyło usta, wargi oraz dziób, pysk.

Teksty ciągłe w języku drzewiańskim są bardzo nieliczne i ubogie: modlitwa Ojcze nasz i pieśń weselna. Ponieważ zapisywali je Niemcy, mają one zagmatwaną i skomplikowaną pisownię. Ponadto pochodzą one wyłącznie z końcowego okresu istnienia języka, kiedy mówili nim jeszcze tylko ludzie starsi - stąd widoczne są w nim bardzo liczne zapożyczenia z miejscowego dialektu północnoniemieckiego. Język drzewiański miał cechy języka pozbawionego normy literackiej, rozwijającego się w izolacji od innych języków słowiańskich i używanego przez ludność wiejską (dużą zmienność i innowacyjność).

przykładowe teksty

Fragment drzewiańskiej pieśni weselnej Ptasie wesele

(zapis niemiecki)

Katü mês Ninka bayt? Telka mês Ninka bayt.

Têlka ritzi woapak ka neimó ka dwemo:

Jôs gis wiltga grisna Sena, Nemik Ninka bayt.

(Kto ma być panną młodą? Kawka (dl-niem. "toleke") ma być panną młodą.

Kawka odpowiada (mówi wzajemnie do nich dwojga): ja jestem bardzo brzydką kobietą, nie mogę być panną młodą.

Aita nos ("Ojcze nasz")

Aita nos, tâ toi jis wâ nebesai, sjętü wordoj tüji jaimą; tüji rik komaj; tüja wüľa mo są ťüńot kok wâ nebesai tok no zemi; nosę wisedanesnę sťaibę doj nam dâns; a wütâdoj nam nose greche, kok moi wütâdojeme nosim gresnarem; ni bringoj nos wâ warsükongę; toi losoj nos wüt wisokag chaudag. Pritü tüje ją tü ťenądztwü un müc un câst, warchni Büzac, nekąda in nekędisa. Amen.

Linki zewnętrzne

• ^* - czeska strona o języku połabskim, zawiera również teksty w tym języku oraz słownik polsko-połabski i połabsko-polski

Języki słowiańskie | Języki wymarłe

Polabies | Polabeg | Полабски език | Polabština | Polabische Sprache | Polabian language | Polabo | Lingua Polabica | Polabų kalba | Polabisch | Polabčina | Polabin kieli | Polabiska | Полабська мова