Hohenzollernowie

Hohenzollern-herb-rodowy.jpg Hohenzollernowie - niemiecka dynastia wywodząca się ze Szwabii. Jej przedstawiciele panowali w krajach niemieckich (m.in. Brandenburgii, Ansbach, Bayreuth, Prusach), od 1871 jako cesarze niemieccy oraz w Rumunii (w latach 1866-1947).

Początki dynastii

Zamek Zollern, od którego wzięli nazwę, leży na terenie dzisiejszego landu Badenia-Wirtembergia. Zamek ten do dziś jest w rękach rodu. Za praojca uważa się Burkcharda de Zolorin, żyjącego w XI w. Jego syn Fryderyk w 1111 otrzymał tytuł hrabiego. Hrabia Fryderyk III (zm. 1201) wraz z ręką Zofii von Raabs przejął w 1191 prawa do dziedziczenia urzędu burgrabiego Norymbergi. Od dwóch synów tej pary pochodzą dwie główne linie dynastii: frankońska i szwabska.

Linia frankońska

Odziedziczyła dobra we Frankonii z burgrabstwem Norymbergi. Burgrabia Fryderyk III po okresie długotrwałego bezkrólewia zgłosił w 1291 kandydaturę Rudolfa Habsburga do tronu niemieckiego. Elektorzy zgodzili się na jego osobę uznając za niegroźnego i niezbyt potężnego. Według tradycji o wyborze Habsburga Hohenzollern powiadomił osobiście elekta.

W 1363 burgrabia Fryderyk V został wyniesiony do godności księcia Cesarstwa (niem. Reichsfürst). Jego syn Fryderyk VI w 1415 w zamian za poparcie w wyborach cesarskich uzyskał od Luksemburgów Marchię Brandenburską wraz z tytułem elektora (od 1417). Od elektora Albrechta III Achillesa wywodzi się także starsza linia Hohenzollern-Ansbach. Wywodził się z niej m.in. Albrecht Hohenzollern, ostatni wielki mistrz zakonu krzyżackiego w Prusach i pierwszy książę pruski.

W 1618 po śmierci Albrechta Fryderyka doszło do przejęcia Prus Książęcych przez linię elektorską. Od młodszych synów elektora Jana Jerzego (zm. 1598) wywodzą się: młodsza linia Hohenzollern-Ansbach (wygasła w 1806 i Hohenzollern-Bayreuth (wygasła w 1763).

W 1657 w wynku układów welawsko-bydgoskich Hohenzollernowie usykali suwerenność w Prusach. Elektor brandenburski Fryderyk III ogłosił się 18 stycznia 1701 r. w Królewcu królem w Prusiech (niem. König in Preussen). Fryderyk II Wielki zmienił ten tytuł w 1742 na król Prus (niem. König von Preussen). Po I i II wojnie śląskiej w wyniku podpisanego układu wrocławsko-berlińskiego w 1742 Fryderyk II Wielki zdobył większą część Śląska, pokonując Austrię Habsburgów.

Po rozbiciu II Cesarstwa Francuskiego Otto von Bismarck (zwany później Żelaznym Kanclerzem) dokonał zjednoczenia pod hegemonią Prus tzw. małych Niemiec i doprowadził do ogłoszenia 18 stycznia 1871 r. w Wersalu władcy Prus Wilhelma I Hohenzollerna cesarzem niemieckim. Po przegranej I wojnie światowej w 1918 Wilhelm II abdykował w obliczu rewolucji i wyemigrował do Holandii.

Dziś szefem królewskiego domu pruskiego i pretendentem do tronu jest Jerzy Fryderyk I (ur. 1976).

Mimo tak rozległych dziejów nazwisko Hohenzollern utożsamia się przede wszystkim z elektorami i królami Prus oraz cesarzami nowożytnych Niemiec.

władcy z linii frankońskiej

Elektorzy brandenburscy Preussen-1871.jpg

Królowie pruscy

Fryderyk I Hohenzollern (Fryderyk III jako elektor)
Fryderyk Wilhelm I Hohenzollern
Fryderyk II Wielki
August Wilhelm Hohenzollern (nie panował - następca tronu)
Fryderyk Wilhelm II Hohenzollern
Fryderyk Wilhelm III Hohenzollern
Fryderyk Wilhelm IV Hohenzollern

Deutschland-1871.jpg Królowie Prus i cesarze niemieccy

linia Hohenzollern-Ansbach

Jerzy von Ansbach, książę Karniowa, książę Opola i Raciborza, pan Bytomia, Tarnowskich Gór i Bogumina
Jerzy Fryderyk von Ansbach, książę Karniowa, książę Opola i Raciborza (potem Żagania), pan Bytomia, Tarnowskich Gór i Bogumina

Książęta Prus 1525-1618

Książęta Karniowa

Jan Jerzy (książę Karniowa)

Linia szwabska

Przejęli dobra w Szwabii z hrabstwem Zollern (Hohenzollern). W 1576 Hohenzollernowie szwabscy po śmierci hr. Karola I podzielili się na dwie linie: Hohenzollern-Hechingen (wygasła w 1869 na księciu Fryderyku Wilhelmie) oraz Hohenzollern-Sigmaringen. Już w następnym pokoleniu w 1623 r. obydwie linie wyniesiono do godności książąt. Jan Jerzy stał się księciem von Hohenzollern-Hechingen, a Jan księciem Hohenzollern-Sigmaringen.

Książę Karol von Hohenzollern-Sigmaringen w 1866 w efekcie układów dyplomatycznych objął tron Rumunii. W 1881 przyjął tytuł króla. Jego starszy brat Leopold miał wg planów Bismarcka także zasiąść na tronie Hiszpanii po obaleniu I Republiki. Starania te stały się jednym z pretekstów wybuchu wojny francusko-pruskiej w 1870 r.

W 1947 r. pod naciskiem komunistów abdykował ostatni król Rumunii i ostatni władca z rodu Hohenzollernów, Michał I.

władcy z linii szwabskiej

Książęta Hechingen

Jan Jerzy, od 1623

Książęta Sigmaringen

Jan, od 1623

Królowie Rumunii

Karol I (ks. autonomicznej Rumunii 1866) , od 1878 pełna niepodległość , król od 1881) - 1866 – 1914
Ferdynand (bratanek) - 1914 – 1927
Michał I (wnuk) - 1927 – 1930 usunięty, ponownie 1940 – 1947,
Karol II (ojciec, usunięty, zm. 1953) - 1930 – 1940

Wybrana literatura

P. Mast, Die Hohenzollern in Lebensbildern, Graz Wien Köln 1988
Dynastie Europy, p. red. A. Mączaka, Wrocław Warszawa Kraków 2003 (wyd. II).

Zobacz też

Brandenburgia, Prusy, Prusy Książęce, Śląsk, Rumunia

Linki zewnętrzne

Genealogia dynastii: M. Marek, Genealogy
Genealogia książąt Hohenzollern (Hechingen, Sigmaringen), królów Rumunii i Prus, cesarzy niemieckich i ich potomków: P. Theroff, An Online Gotha
Kronika Prus: Preussen Chronik
Herb cesarstwa niemieckiego: International Civic Heraldry
Herb Królestwa Prus i jego prowincji: International Civic Heraldry - Germany