Henryk VII Tudor

Henry7England.jpg Henryk VII (ur. 28 stycznia 1457 – zm. 21 kwietnia 1509) – król Anglii i lord Irlandii od 22 sierpnia 1485 do końca życia. Założyciel dynastii Tudorów, uważany za jednego z najlepszych angielskich władców.

Hrabia Richmond

Henryk Tudor był synem Edmunda Tudora, pierwszego hrabiego Richmond, przyrodniego brata króla Henryka VI, urodzonym już po śmierci ojca. Jego matką była Małgorzata Beaufort, potomkini króla Edwarda III po Janie z Gandawy i Katarzynie Swynford. Po ojcu Henryk odziedziczył tytuł hrabiego Richmond; po matce – wątpliwe prawo do angielskiego tronu. Urodził się w Pembroke w Walii, ale dorastał na wygnaniu w Bretanii, dokąd uciekł przed władcami z dynastii York. Jako człowiek z pewnymi pretensjami do tronu (choćby i nawet bardzo słabymi) wiedział, że królowie mogą chcieć jego śmierci.

Dojście do władzy

Po upadku rewolty jego kuzyna, Henryka Stafforda, drugiego diuka Buckingham, Henryk VII stał się głównym pretendentem do tronu Anglii z dynastii Lancaster. Zdobywszy poparcie rodziny Woodville'ów - powinowatych zmarłego króla z dynastii Yorków – Edwarda IV, przybył ze zbrojnymi do Walii i wkroczył do Anglii w towarzystwie swojego wuja – Kacpra Tudora. Walia była tradycyjną twierdzą Yorków, a Henryk zawdzięczał uzyskane poparcie swoim przodkom, jako że był w prostej linii – poprzez swojego ojca – potomkiem lorda Rhys. Zgromadziwszy armię około 5000 żołnierzy pomaszerował na północ. Tam w 1485 roku rozegrała się decydująca bitwa pod Bosworth, gdzie wojska Lancasterów dowodzone przez Henryka pokonały Yorków pod wodzą Ryszarda III, kiedy to kilku kluczowych sojuszników Ryszarda przeszło na stronę wroga lub zbiegło z pola walki. Bitwa ta faktycznie zakończyła długotrwałą Wojnę Dwóch Róż pomiędzy dwoma rodami.

Pretensja Henryka do korony była mało ugruntowana i opierała się na linii sukcesji z nieprawego łoża. Nie stanowiło to jednak przeszkody; dziedziczenie nie było wówczas jedyną dostępną metodą stawania się władcą. Pretensje mogły być też oparte na nominacji (przez poprzedniego monarchę), aktach prawnych, zasiedzeniu (de facto posiadaniu władzy) oraz, jak było w przypadku Henryka VII, podboju. Pierwszym obiektem starań Henryka była kwestia ustalenia mocy i nadrzędności jego władzy. Długą i krwawą wojnę domową przeżyło jeszcze kilku pretendentów do tronu, a więc podstawowym problemem Henryka byli konkurenci tacy jak Perkin Warbeck, wspierani przez niezadowoloną szlachtę. Henrykowi udało się utrzymać koronę za pomocą szeregu środków, wśród których podstawowym było rozdrobnienie i podkopanie potęgi arystokracji.

Na samym początku Henryk ogłosił siebie królem począwszy od dnia poprzedzającego bitwę, upewniając się w ten sposób, że każdy kto walczył przeciw niemu, mógł być teoretycznie oskarżony o zdradę. Jest wobec tego interesujące, że oszczędził Jana de la Pole, hrabię Lincoln – następcę tronu wyznaczonego przez Ryszarda. Musiał żałować swojej wyrozumiałości, kiedy hrabia Lincoln zbuntował się i próbował osadzić na tronie Lamberta Simnela, nastoletniego pretendenta. Lincolna zabito w bitwie pod Stoke Field, ale życie Simnela oszczędzono i stał się on królewskim sługą.

Simnela wysuwano jako „Edwarda VI”, uosabiającego młodego Edwarda, hrabię Warwick, syna Jerzego, diuka Clarence, który wciąż przebywał w więzieniu w londyńskim Tower. Henryk okazał mało dla siebie charakterystyczną wyrozumiałość w postępowaniu z Edwardem i znalazł pretekst do egzekucji dopiero kiedy ten wszedł w wiek dorosły, w 1499 roku. Starsza siostra Edwarda, Małgorzata Pole, która jako następna miała uzasadnione prawa do tronu, odziedziczyła po ojcu dobra hrabiowskie w Salisbury i przeżyła tam w dobrym zdrowiu do panowania następnego władcy.

Henryk ugruntował swoją władzę dotrzymując również obietnicy poślubienia Elżbiety York, najstarszej córki króla Edwarda VI. Ślub odbył się 18 stycznia 1486 roku w Opactwie Westminsterskim. Zjednoczył on wojujące rody oraz dał Henrykowi większe prawa do tronu dzięki pochodzeniu Elżbiety (jakkolwiek istnieją dowody, że Edward był dzieckiem nieślubnym).

Wywód przodków

Dzieci Henryka i Elżbiety

Artur, książę Walii (ur. 20 września 1486 – zm. 2 kwietnia 1502)
Małgorzata Tudor (ur. 28 listopada 1489 – zm. 18 października 1541)
Henryk VIII, król Anglii (ur. 28 czerwca 1491 – zm. 28 stycznia 1547)
Elżbieta Tudor (ur. 2 lipca 1492 – zm. 14 września 1495)
Maria Tudor (ur. 18 marca 1496 – zm. 25 czerwca 1533)
Edmund Tudor, diuk Somerset (ur. 21 lutego 1499 – zm. 19 czerwca 1500)
Katarzyna Tudor (ur. 2 lutego 1503 – zm. 2 lutego 1503); Elżbieta zmarła podczas tego porodu.

Gospodarka i dyplomacja

Henryk był monarchą finansowo roztropnym, który odbudował majątek praktycznie zbankrutowanego skarbu państwa (kasę Edwarda IV opróżnili krewni jego żony Elżbiety Woodville – po śmierci Edwarda, a przed wstąpieniem Ryszarda III na tron) poprzez wprowadzenie skutecznych, choć bezwzględnych mechanizmów podatkowych. Wspomagał go w tym jego kanclerz, arcybiskup Jan Morton, którego „widły Mortona” to swego rodzaju „paragraf 22” na ściąganie zwiększonych podatków od szlachty („zęby wideł” to: tych, którzy wcześniej płacili mało, stać na płacenie więcej; tych, którzy wcześniej płacili więcej, stać oczywiście na płacenie jeszcze więcej). Zreformowano też królewską administrację, wprowadzając Radę Królewską sprawującą kontrolę nad arystokracją.

Henryk VII prowadził politykę zmierzającą zarówno do utrzymania pokoju, jak i stworzenia koniunktury gospodarczej. Do pewnego stopnia udało mu się osiągnąć oba te cele. Nie był wojskowym i nie dążył do odzyskania terytoriów francuskich utraconych podczas panowania jego poprzedników; jego bystrości należy więc przypisać zawarcie układu z Francją, który bezpośrednio i pośrednio przyniósł pieniądze angielskiemu skarbowi. Zanim wstąpił na tron Anglii, przez większą część swojej kariery pretendenta był otoczony finansową i fizyczną ochroną ze strony francuskiego władcy lub jego wasali. Chcąc jednak wzmocnić swoją pozycję, subwencjonował budownictwo okrętowe, w ten sposób wspierając flotę i poprawiając możliwości rozwoju handlu. Pod koniec życia dysponował osobistą fortuną w wysokości półtora miliona funtów; jego syn potrzebował dużo mniej czasu na jej roztrwonienie, niż ojcu zajęło jej zdobycie.

Henryk nie tylko doszedł do porozumienia z Francją, zatroszczył się też o sojusz z Hiszpanią – poprzez małżeństwo jego syna Artura z Katarzyną Aragońską; ze Szkocją – poprzez małżeństwo jego córki Małgorzaty z królem Szkocji Jakubem IV; oraz z Niemcami, za panowania cesarza Maksymiliana I.

Późne lata życia

W 1502 roku los zgotował Henrykowi dwa nieszczęścia, z którymi nigdy do końca się nie pogodził: jego następca Artur krótko po swoim ślubie zmarł w zamku Ludlow od epidemii, a kilka miesięcy później, podczas porodu zmarła również królowa – żona Henryka. Nie chcąc, aby negocjacje, które doprowadziły do ślubu jego syna z Katarzyną Aragońską poszły na marne, postarał się o dyspensę dla swojego młodszego syna, aby mógł poślubić wdowę po bracie – normalnie taki stopień powinowactwa wykluczał małżeństwo w Kościele rzymskokatolickim. Henryk uzyskał dyspensę od papieża Juliusza II, ale po namyśle, mając wątpliwości co do wartości małżeństwa, nie zezwolił na nie podczas swojego życia. Wprawdzie snuł, choć bez przekonania, plany ponownego ożenku i spłodzenia kolejnych dziedziców, ale nie doprowadziły one do niczego. Po jego śmierci w 1509 roku na tron wstąpił jego drugi syn, Henryk VIII.

Król Henryk VII jest pochowany w Opactwie Westminsterskim.

Potomkowie

Starszą córkę Henryka, Małgorzatę, najpierw poślubiono królowi Szkocji Jakubowi IV; ich syn został Jakubem V, królem Szkocji, którego córka Maria została z kolei królową Szkotów. Henryk miał nadzieję, że za pomocą tego małżeństwa uda się przełamać stary sojusz Szkocji z Francją. Drugim mężem Małgorzaty Tudor był Archibald Douglas; ich wnuk, Henryk Stuart, lord Darnley ożenił się z Marią, królową Szkotów. Ich syn, Jakub VI, król Szkocji, odziedziczył tron Anglii jako Jakub I po śmierci Elżbiety I. Druga córka Henryka VII, Maria, poślubiła najpierw króla Francji Ludwika XII, a kiedy ten zmarł podczas miesiąca miodowego, wyszła za Karola Brandona, diuka Suffolk. Ich córka Frances poślubiła Henryka Grey, a jedną z ich córek była lady Jane Grey, w imieniu której jej rodzice i powinowaci próbowali przejąć tron Anglii po śmierci Edwarda VI.

Władcy Anglii i Wielkiej Brytanii Tudorowie