Grudziądz

Grudziądz (niem. Graudenz), miasto na prawach powiatu w województwie kujawsko-pomorskim nad Wisłą, w pobliżu rzeki Osy. Liczba mieszkańców miasta wynosi około 98 tys. co daje mu 4 miejsce pod względem wielkości w województwie i 40 miejsce w Polsce.

Historia

Miasto zostało założone w roku 1291 na prawie chełmińskim. W dawnych tekstach występuje pod rożnymi określeniami: Grudenc, Grudencz, Grawdencz, Graudentum, Grudentz, Grudenz, Graudenz. Badacze od wielu lat spierają się o etymologiczne znaczenie nazwy. Część z nich wskazuje, iż nazwa pochodzi od wyrazu gród, inni twierdzą, że od grudzistej ziemi, bogato występującej na tym terenie. Jeszcze inni uważają, iż jest ona pochodzenia pruskiego, co związane było z przenikaniem na linię Wisły żywiołu pruskiego.

Pierwsza wzmianka o grodzie w Grudziądzu miała miejsce w XI-to wiecznej kronice (1065 r.), lecz użyta tam nazwa Grudenz równie dobrze może dotyczyć innej miejscowości, leżącej niedaleko; Gruty
W swej historii miasto nosiło także niemiecką nazwę Graudenz.
W 20-leciu międzywojenny mieściło się tu CWK (Centrum Wyszkolenia Kawalerii), w którym szkolili się m.in.
- rtm. Witold Pilecki
- rtm. Jan Ładoś

Zabytki

średniowieczny układ urbanistyczny Starego Miasta
mury miejskie z XIV w. (m.in. Brama Wodna)
na wzgórzu zamkowym pozostałości zamku krzyżackiego z XIV w.
kościół św. Mikołaja z XIII-XV w.
od strony Wisły zespół spichrzów z XIV-XVII w.
barokowy zespół pojezuicki: kościół św. Franciszka Ksawerego z XVIII w., kolegium z XVII-XVIII w. (obecnie Urząd Miejski)
barokowy zespół poklasztorny benedyktynek: budynki klasztorne z XVII-XVIII w., tzw. Pałac Opatek z XVIII w., kościół Św. Ducha z XVI w., przebudowany w XVII
zespół poklasztorny reformatów z poł. XVIII w., kościół Św. Krzyża i klasztor, obecnie więzienie
obwarowania twierdzy Courbiere z końca XVIII-XX w.
cytadela z przełomu XVIII i XIX w.

Edukacja

Grudziądzka Szkoła Wyższa
Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu - Ośrodek Zamiejscowy w Grudziądzu
Politechnika Gdańska - Ośrodek Zamiejscowy w Grudziądzu.

Grudziadz kolegium jez.jpg

Sport

Grudziądzkie Towarzystwo Żużlowe (GTŻ Grudziądz), powołane w 2002 roku w miejsce założonego w 1948 roku Grudziądzkiego Klub Motorowego, który zakończył działalność ze względów finansowych
Grudziądzki Klub Sportowy „Olimpia”
Międzyszkolny Klub Sportowy „Start”
Klub Sportowy „Stal”
Aeroklub Grudziądzki
Ponadto, ze względu na brak odpowiedniej hali w swoim mieście, mecze w Grudziądzu rozgrywa klub PLK Polpak Świecie

W Grudziądzu funkcjonuje 38 klubów sportowych, które prowadzą łącznie 52 sekcje.

Honorowi obywatele

Jan Paweł II - papież; uroczystego nadania dokonano 16 października 2003 w 25. rocznicę pontyfikatu
Ferdynand Foch - marszałek Francji i Polski
Julian Szychowski - senator RP, szambelan papieski, wieloletni przewodniczący Rady Miejskiej
Damazy Klimek - kupiec, działacz narodowy i społeczny
Alojzy Ruchniewicz - przemysłowiec, działacz narodowy i społeczny
Edward Rydz-Śmigły - marszałek Polski
Salomea Sujkowska - działaczka społeczna
Jan Ładoś - rotmistrz 18 Pułku Ułanów w Grudziądzu
Bronisław Malinowski - wybitny sportowiec - lekkoatleta, wielokrotny medalista mistrzostw Europy i mistrz olimpijski
ks. Zdzisław Peszkowski - kapelan Rodziny Katyńskiej
Czesław Szachnitowski - artysta plastyk, wieloletni nauczyciel w II LO im. króla Jana III Sobieskiego.

Urodzeni w Grudziądzu

Erich Basarke, niemiecki architekt
Johannes Gronowski, polityk niemiecki
Ernst Hardt, pisarz niemiecki
Uwe Holtz, niemiecki politolog
Erwin Levy, wybitny psycholog amerykański pochodzenia niemiecko-żydowskiego
Karl Rudolf von Ollech, generał pruski
Alfred Wohl, niemiecki chemik
Lucjan Kydryński, znany polski konferansjer
Alfons Hoffmann, wybitny polski profesor, twórca pomorskiego systemu elektroenergetycznego

Związani z Grudziądzem

Mieczysław Piechowski - redaktor "Gazety Grudziądzkiej", "Dziennika Grudziądzkiego", "Kuriera Narodowego" (Małe Tarpno), polski dziennikarz i działacz patriotyczny
Mikołaj Kopernik - wybitny polski astronom
Mikołaj z Ryńska - założyciel Związku Jaszczurczego, ścięty toporem przez Krzyżaków na Rynku w Grudziądzu

Księgi adresowe:

Grudziądz: księga adresowa 1927-28 r.

Ciekawostki

Grudziądz jest najmniejszym miastem w Polsce posiadającym własną komunikację tramwajową, w mieście funkcjonują dwie linie tramwajowe (nr 1 i nr 2). Działanie lini nr 1 zostało zawieszone ze względu na jej nierentowność.
W krótkim okresie pod koniec XVIII w. przeniósł się do Grudziądza pruski król z dworem.
Na poboczach dróg dojazdowych do miasta ustawione są banery z hasłem wymyślonym przez mieszkańców w wyniku konkursu: "Grudziądz - miasto na szczęście!".

Grudziądz jako garnizon wojskowy

Jednostki stacjonujące przed 1939

Jednostki stacjonujące po 1945 (rozwiązane)

Jednostki stacjonujące po 1945

Miasta partnerskie

Zobacz też

Szlaki turystyczne Grudziądza i okolic

Stare monografie i przewodniki

Xaver Froelich, Geschichte des Graudenzer Kreises, Graudenz Bd.1 1868, Bd.2 1872. ^*
Ignacy Żniński, Grudziądz, Grudziądz 1913. ^*
Album Grudziądza : cykl widoków rotograwiurowych, Kraków 192?. ^*
Album Grudziądza : 16 artystycznych plansz grawurowych, Kraków 192?. ^*
Życie Pomorza : królewskie miasto Grudziądz, Grudziądz 1926. ^*

Linki zewnętrzne

Portal Grudziądza
Grudziądz Twoje Miasto
Grudziądz na maps.google.com
Grudziądz - zamek
Mapa Graudentz (sektion 2578) (1909, skala 1:25 000)
Mapa Feste Courbiere (sektion 2478) (1909, skala 1:25 000)

Miasta Polski | Grudziądz | Ziemia chełmińska

Gourt Home::Gourt :: Grudziądz