Gliwice

Related Topics:
Gliwice

Gliwice (niem. Gleiwitz, cz. Hlivice) to miasto położone w południowo-zachodniej Polsce, w województwie śląskim, na zachodnim krańcu Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP). Miasto na prawach powiatu (powiat grodzki), prócz tego – siedziba władz ziemskiego powiatu gliwickiego. W latach 1975–1998 należało do województwa katowickiego.

Dzielnice

W skład Gliwic wchodzą: Bojków, Brzezinka, Czechowice, Kopernik, Ligota Zabrska, Łabędy, Obrońców Pokoju, Ostropa, Sikornik, Sośnica, Szobiszowice, Trynek, os. Waryńskiego, Wilcze Gardło, Wójtowa Wieś, Zatorze os. Zubrzyckiego, Żerniki.

Edukacja

W mieście znajduje się również:

około 11 liceów
około 20 gimnazjów

około 32 szkół podstawowych
około 30 przedszkoli

Historia

Hasło Gliwic to "Stare Miasto, Nowy Świat"

Pochodzenie nazwy Gliwice

Dawniej historycy, głównie niemieccy, wiązali pochodzenie nazwy Gliwice/Gleiwitz (pisane również dawniej: Glywice czy Glewitze; łac.: Glivitium) od czeskiego pojęcia chlewa (oboczność g do h). Taką tezę postawił m.in. autor pierwszej monografii miasta niemiecki autor Beno Nietsche. Stąd można stwierdzić, że XIII-wieczna nazwa miejscowa została powiązania z czeskim pochodzeniem. Twierdzenie Beno Nietschego zostało zweryfikowane przez niemieckich i polskich językoznawców i zastąpione dwiema innymi koncepcjami:

Gliw albo Gliwa – to imię osobowe, które występowało na terenie Śląska w średniowieczu. W tym przypadku Gliwice posiadają nazwę patronimiczną utworzoną od imienia właściciela ziemi lub jej dzierżawcy, względnie założyciela, zasadźcy Gliwic.
Gliw – w językach słowiańskich oznacza często teren gliniasty, obszar podmokły, wilgotny. Według tej wykładni nazwa Gliwic jest nazwą topograficzną, utworzoną od właściwości obszaru na którym założono miasto.

Jedna i druga teza ma swoich zwolenników i przeciwników, choć językoznawcy raczej skłonni się przychylać się do drugiej, topograficznej wykładni. W wielu opracowaniach niemieckich można się jeszcze spotkać z tezą wcześniejszą, powielaną bezpośrednio od Beno Nietschego.

Średniowiecze

Pierwsza wzmianka o mieście Gliwice pochodzi z roku 1276.

W czasach Mieszka Plątonogiego, wnuka Bolesława Krzywoustego ziemia gliwicka leżała w obrębie księstwa opolsko-raciborskiego. W 1289 roku po podziale księstwa pomiędzy czterech synów stała się odrębnym księstwem. Księstwo to w (kiedy?) przeszło pod panowanie czeskiego króla, Wacława II. W owym czasie tereny te słynęły z hodowli ryb, młynarstwa, uprawy chmielu, a co za tym idzie z produkcji i sprzedaży piwa.

Lata 1918-1945

Fontanna przed Urzędem Miejskim

Gliwice-diabełki.JPG

Trzy diabełki mają symbolizować prezydentów miast Gliwice, Zabrze i Bytom, nie mogących dojść do porozumienia w kwestii planowanego przed wojną połączenia miast w jedną aglomerację. To jedna wersja. Według innej legendy fauny przedstawiają właścicieli trzech firm budowlanych, którzy według pierwotnych planów mieli wybudować nowoczesny jak na lata 30-te XX w. Hotel Oberschlesien na tyłach dzisiejszego Pl. Piłsudskiego, w okolicach skrzyżowania ulic Powstańców i Orlickiego. Są to tereny bagienne i podczas trzykrotnie ponawianych prac budowlanych doszło do przerwania robót z powodu podmokłego gruntu i wysokiego stanu wód gruntowych. Wszystkie trzy firmy splajtowały, a ich właściciele do dzisiaj tańczą pod postaciami faunów wokół studni i wypatrują w niej utopionych w wodzie pieniędzy. Po przykrych doświadczeniach z wodami gruntowymi Hotel Oberschlesien postanowiono zbudować na twardszym gruncie, tuż przy głównej ulicy łączącej Rynek z dworcem kolejowym. Przedwojenny Hotel Oberschlesien to dzisiejsze Prezydium Rady Miejskiej.

Decyzją konferencji pokojowej w Wersalu w 1919 r. o przynależności państwowej Gliwic miał zdecydować plebiscyt.

Odbył się on 20 marca 1921 r. W powiecie gliwicko-toszeckim plebiscyt wypadł korzystnie dla Polski, w samych Gliwicach jednak większość głosów uzyskali Niemcy. W trakcie III Powstania Śląskiego miasto ominęły walki powstańcze. Do potyczek doszło na przedmieściach miasta i w całym powiecie toszecko-gliwickim. W czerwcu 1921 r. do Gliwic wjechały czołgi angielskie, a na tereny powiatu wkroczyły wojska alianckie. Postanowieniem naczelnego dowództwa sił sojuszniczych Gliwice i Zabrze znalazły się znów pod przejściowym zarządem francuskim. Na mocy decyzji o podziale terenu plebiscytowego, którą podjęła Rada Ligii Narodów, a zatwierdziła Rada Ambasadorów w październiku 1921 r., Gliwice pozostały w granicach Niemiec (Republiki Weimarskiej). Miasto zostało jednym z centralnych miast niemieckiej części Górnego Śląska, podczas gdy oficjalną stolicą rejencji było Opole. Jednak to właśnie w Gliwicach, ze względu na silne uprzemysłowienie i bliskość nowej granicy, mieściły się siedziby wielu instytucji i organizacji, m.in. spółek, koncernów, zarządów okręgowych górnictwa i hutnictwa, związków zawodowych robotników i pracodawców, Górnośląskiej Spółki Brackiej i Związku Górnośląskiej Szkoły Górniczej a także dyrekcje zarządów dóbr Ballestremów i Schaffgotschów. W 1924 r. włączono w obręb miasta port w Łabędach, a w 1927 r. okoliczne osiedla: Ligotę Zabrską (Steigern), Sośnicę (Oehringen), Szobiszowice (Petersdorf), Wójtową Wieś (Richtersdorf) i Żerniki (Gröling).

Wstrzymanie przez Niemcy w 1925 r. importu węgla z Polski przyczyniło się do polepszenia zbytu węgla wydobywanego w prowincji górnośląskiej. Ponadto kapitał niemiecki intensywnie wspierał – kosztem wielu milionów marek – tereny niemieckiego Górnego Śląska graniczące z Polską. Uchwalony został program „Pomocy dla Niemieckiego Wschodu" który miał z jednej strony pokazać zainteresowanie Rzeszy tym regionem, z drugiej zaś zahamować ucieczkę ze Śląska na Zachód. Obejmował on m.in. budowę nowych osiedli mieszkaniowych, gmachów publicznych, włączania do Gliwic, Zabrza i Bytomia okolicznych osad robotniczych.

Dzięki temu Gliwice szybko stały się największym miastem nowej prowincji. Już w 1922 r. przeniesiono tu siedzibę wielkiej spółki Oberschlesische-Eisenbahn-Bedarfs-Gesellschaft. W 1925 r. dzięki specjalnym niskoprocentowym kredytom rządowym powstało w Gliwicach nowe przedsiębiorstwo Vereinigte Oberschlesische Hüttenwerke AG, o kapitale 60 milionów marek. Przyczyny polityczne sprawiły, że przeprowadzono gruntowną modernizację, mającą przynieść pełne uniezależnienie od zakładów leżących na polskiej stronie Śląska. Wspierane kredytami państwowymi przeniosły się tu niektóre firmy z innych części Niemiec. Wówczas zbudowano również najnowocześniejsze zakłady przemysłowe przemysłu hutniczego i chemicznego (Gliwice, Kędzierzyn, Kuźnia Raciborska, Łabędy, Racibórz). 31 sierpnia 1939 roku sfingowano napad na ówczesną radiostację gliwicką. Miał to być pretekst do napaści wojsk niemieckich na Polskę. W latach wojny przemysł miasta był nastawiony na produkcję zbrojeniową. W Gliwicach powstały cztery filie obozu w Oświęcimiu, które były źródłem taniej siły roboczej. 24 stycznia 1945 roku miasto zajęła Armia Czerwona.

Dzieje powojenne

Wnętrze Palmiarni.jpg W 1964 roku przyłączono do Gliwic Łabędy wraz z Czechowicami. Trzy_diabelki_gliwice.jpg

Transport

Gliwice-DworzecPKP.JPG Stacje kolejowe w Gliwicach:

Gliwice (stacja główna) (INTER-CITY)
Gliwice Łabędy (osobowa)
Gliwice Kuźnica (osobowa)
Gliwice Sośnica (towarowa od 1995)
Gliwice Trynek (nieistniejąca od 1996) (ob. do rozbiórki - wąskotorowa)
KWK Gliwice (nieistniejąca od 1996) (ob. całkowicie wyburzona)

Kolej wąskotorowa gliwicka obecnie w 90% nie istnieje. Został jedynie odcinek Paproć-Stanica przez Rudy Raciborskie. Ponadto tory prowadziły do Fabryki Lin i Drutów przy gliwickiej palmiarni.

Sport

Piast Gliwice - miejski klub sportowy, sekcje: szermiercza, brydżowa, tenisowa, lekkoatletyczna, piłkarska
Carbo Gliwice - klub piłkarski
Sośnica Gliwice - klub piłkarski grający obecnie w lidze okręgowej. Powstał w 1945 r.
ŁTS Łabędy - klub piłkarski grający obecnie w IV lidze
Fortuna Gliwice - klub piłkarski grający obecnie w klasie A.
Gliwickie Towarzystwo Koszykówki
KKS Kolejarz

Sklepy

Znani gliwiczanie

John Baildon - szkocki inżynier, projektant, budowniczy
Leon Berbecki - generał Wojska Polskiego
Horst Bienek - pisarz niemiecki
Jacek Bierkowski - szablista, olimpijczyk
Andrzej Buncol - piłkarz
Agata Buzek - aktorka
Jerzy Buzek - polityk, premier rządu RP (1997-2001)
Egon Franke - florecista, złoty medal na Igrzyskach Olimpijskich w Tokio w roku 1964
Katarzyna Groniec - aktorka, wokalistka
Wojciech Pelc - psychiatra, brydżysta
Julian Kornhauser - polski poeta, prozaik, krytyk literacki, znawca i tłumacz literatury serbo-chorwackiej
Teresa Kowalska - polski chemik, tłumaczka literatury pięknej
Hansi Kraus (wł. Hans Krause) - aktor niemiecki
Magdalena Kumorek - aktorka, wokalistka
Włodzimierz Lubański - piłkarz kadry narodowej
Marta Podgórnik - poetka
Lukas Podolski - piłkarz niem. kadry narodowej
Wojciech Pszoniak - aktor
Tadeusz Różewicz - poeta
Beata Rybotycka - aktorka, wokalistka
Stanisław Sojka - muzyk
Oskar Troplowitz - aptekarz, właściciel firmy Beiersdorf, współwynalazca kremu "Nivea", opatrunku samoprzylepnego (plaster Leukoplast) i taśmy klejącej
Adam Zagajewski - poeta, eseista, prozaik, tłumacz
Jerzy Ziętek - generał, wojewoda

Miasta partnerskie

Bibliografia

Wolfgang Bukowski, Als wir jung in Gleiwitz waren..., Laumann-Verlag, Bülmen 1990
Ewa Piotrowska-Andruszków, Historia Gliwic od XIII wieku do współczesności, Muzeum w Gliwicach, Gliwice 1993
Gliwice. Zarys rozwoju miasta i okolicy, Andrzej Szefer (red.), Warszawa 1976
Historia Gliwic, Jan Drabina (red.),Gliwice 1995
Jerzy Horwat, Gliwice w XVI wieku, Gliwice 1993
Damian Recław, Gliwice w starej fotografii, Gliwice 2000
Damian Recław, 90 lat Muzeum w Gliwicach, Gliwice 1995
Rudolf Schlegel, Gleiwitz - ein heimatliches Geschichtenbuch, Dülmen Verlag, Dülmen 1982
Rudolf Schlegel, Gleiwitz in alter und neuer Zeit, Dülmen Verlag, Dülmen 1985
Bogusław Tracz, Rok ostatni - rok pierwszy. Gliwice 1945, Gliwice 2004
Bogusław Tracz, Pierwsza dekada. Gliwice 1945-1956 - kalendarium, Gliwice 2006

Linki zewnętrzne