Galaktyka aktywna - jest galaktyką, w której energia w znaczącej ilości nie jest emitowana przez jej normalne składniki, czyli: gwiazdy, pył i gaz międzygwiazdowy. Ta część energii, zależnie od typu galaktyki aktywnej, może być emitowana w szerokim zakresie widma elektromagnetycznego jako podczerwień, fale radiowe, ultrafiolet, promieniowanie rentgenowskie oraz promieniowanie gamma.

Często skrót AGN (Active Galactic Nuclei - Aktywne Jądro Galaktyczne) jest używany, ponieważ uważa się, że wszystkie galaktyki zasilane są przez zwarty obszar w ich centrach. Niektóre z tych obszarów emitują dżety materii mogące rozciągać się na bardzo duże odległości, zasilając tym samym rozległe struktury (np. radiogalaktyki, kwazary). Jednakże we wszystkich przypadkach aktywne jądro lub centralny 'silnik' jest fundamentalnym źródłem energii.

Standardowy model zakłada, że energia wytwarzana jest podczas opadania materii na supermasywną czarną dziurę o masie 10⁶ - 10¹² mas Słońca. Moment pędu jest przyczyną, dla której materia opadając spłaszcza się do dysku akrecyjnego. Frykcyjne ogrzewanie powoduje zmianę tej materii w plazmę. Ten naładowany i poruszający się materiał jest źródłem silnego pola magnetycznego powstającego poprzez mechanizm alfa. Materia poruszająca się wewnątrz pola magnetycznego produkuje duże ilości promieniowania X. Często obserwowane są dżety wypływające z dysków akrecyjnych, mimo że mechanizm tworzenia tych dżetów jest słabo poznany. Mechanizm ów jest bardzo wydajny w przemienianiu materii w energię i może przemienić prawie 50% masy danego obiektu w energię, w porównaniu tylko z kilkoma procentami w fuzji jądrowej.

Wydaje się, że kiedy czarne dziury pochłoną cały pył i gaz z otaczającej przestrzeni, wtedy aktywne jądro galaktyczne przestaje emitować duże ilości promieniowania i staje się normalną galaktyką. Potwierdzeniem tego modelu zdają się być supermasywna czarna dziura, która prawdopodobnie znajduje się w centrum Drogi Mlecznej oraz inne czarne dziury w pobliskich galaktykach. Wyjaśnia to w dość dobry sposób, dlaczego kwazary wydają się być bardziej powszechne we wczesnym Wszechświecie, gdy było dostępne znacznie więcej paliwa.

Model ten również wyjaśnia istnienie różnych typów jąder galaktycznych, które wydają się być takimi samymi źródłami. Fakt, że wydają się różne, wynika z różnych kątów, pod jakimi obiekty te są obserwowane oraz od ilości gazu i pyłu dostępnego jako paliwo dla czarnej dziury.

Typy aktywnych galaktyk

Galaktyki Seyferta, kwazary i blazary to główne typy AGN'ów, które emitują promieniowanie wysokoenergetyczne (promieniowanie rentgenowskie). Kwazary uważane są za najjaśniejsze obiekty we Wszechświecie.

Radiogalaktyki są heterogeniczną grupą obiektów emitujących promieniowanie radiowe. Większość z nich posiada duże symetryczne płaty, z których pochodzi duża część promieniowania radiowego. Niektóre z nich posiadają dżet bądź dżety (jedna z najbardziej znanych to gigantyczna galaktyka M87 w gromadzie Virgo) wychodzące wprost z jądra i podążające do płatów.

Niektóre inne typy aktywnych galaktyk są połączone przez zunifikowane modele, według których są one tą samą klasą obiektów. Są one jednakże obserwowane pod różnymi kątami, prawdopodobnie mogą być też przesłonięte obłokami pyłu międzygwiazdowego, co powoduje obserwowalne różnice. Dwa najważniejsze zunifikowane modele łączą różne klasy galaktyk Seyferta, radiogalaktyk, kwazarów i blazarów.

Fizyka galaktyk

Radiogalàxia | Aktiv galakse | Aktiver galaktischer Kern | Active galaxy | Galaxia activa | Galaxie active | Galassia attiva | Aktīvās galaktikas | Actief sterrenstelsel | Aktiivinen galaksi | Aktiv galaxkärna