article

Francja (fran. France, wym. oficjalnie Republika Francuska (République française, część metropolitarna znajduje się w Europie Zachodniej, posiadające także zamorskie terytoria na innych kontynentach. Francja metropolitarna rozciąga się od Morza Śródziemnego na południu do kanału La Manche i Morza Północnego na północy, oraz od Renu na wschodzie do Zatoki Biskajskiej na zachodzie. Francuzi" target="_blank" >* często nazywają swój kraj l'Hexagone (pięciokąt) - pochodzi to od kształtu Francji metropolitarnej.

Francja graniczy z Belgią, Luksemburgiem, Niemcami, Szwajcarią, Włochami, Monakiem, Andorą i Hiszpanią. Terytoria zamorskie graniczą również z Brazylią, Surinamem i Antylami Holenderskimi. Kraj jest także połączony z Wielką Brytanią przez tunel pod La Manche.

Republika Francuska jest unitarnym państwem demokratycznym, w którym ważną rolę odgrywa prezydent. Jest również szóstym najlepiej rozwiniętym krajem świata. Najważniejsze ideały Francji zawarte są w Deklaracji Praw Człowieka i Obywatela. Kraj jest w gronie założycieli Unii Europejskiej. Ma największą powierzchnię spośród państw wspólnoty. Francja jest także członkiem-założycielem Organizacji Narodów Zjednoczonych, wchodzi także w skład Frankofonii, G8 oraz Unii Łacińskiej. Należy do Rady Bezpieczeństwa ONZ, w której posiada prawo veta. Dzięki około 75 milionom turystów każdego roku, Francja jest również popularnym kierunkiem wyjazdów wakacyjnych.

Nazwa "Francja" pochodzi od germańskiego plemienia Franków, które zajmowało region po upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego. W otaczającym Paryż regionie Île-de-France powstało państwo francuskie.

Ustrój polityczny

Zobacz więcej: Ustrój polityczny Francji

Podział administracyjny

Zobacz więcej: Podział administracyjny Francji

Francja, jej część metropolitalna dzieli się na 22 regiony, 96 departamentów oraz około 36 300 gmin. Ponadto wyróżnia się departamenty i terytoria zamorskie oraz zamorskie zbiorowości terytorialne. Więcej informacji na temat jednostek podziału administracyjnego wraz z danymi statystycznymi znajduje się w artykule: Regiony administracyjne i departamenty Francji.

Regiony

Departamenty zamorskie

Zbiorowości zamorskie

Pozostałe

Gminy

Gminy są jednostkami stopnia podstawowego. Większość gmin wywodzi się jeszcze z czasów rzymskich, nieliczne gminy powstały później, niż w Średniowieczu. Istnieje ok. 36 300 gmin, ich ilość ulega nieznacznym wahaniom w ciągu wielu lat. Typowa francuska gmina jest mała, ok 22 500 gmin liczy co najwyżej 500 mieszkańców, a ok. 200 gmin ma ok. 100 mieszkańców. Zdarzają się także gminy mniejsze. Z drugiej strony w związku z przyznaniem wszystkim miastom takiego samego statusu w strukturze terytorialnej państwa 40 gmin liczy ponad 100 000 mieszkańców. Dopiero ustawa z 1971 r. nadała szczególny status trzem największym miastom: Paryżowi, Marsylii i Lyonowi. Miasta te są podzielone na dzielnice.

Geografia

Całkowita granica lądowa: 2 892,4 km, w tym z:

Historia

Granice współczesnej Francji pokrywają się mniej więcej z granicami starożytnej Galii, która była zamieszkana przez celtyckich Galów. Galowie zostali podbici przez Rzymian w I wieku p.n.e. Ostatecznie Galowie przejęli kulturę oraz mowę najeźdźców. Podobnie było z chrześcijaństwem które zostało przyjęte na tych terenach w II wieku n.e. i III wieku n.e. W IV wieku n.e. germańskie plemiona głównie Frankowie (od których to pochodzi starożytna nazwa „Francie”) przekroczyły Ren i zajęły Galię. Współczesna nazwa „France” pochodzi od nazwy feudalnych dóbr królów Francji z dynastii Kapetyngów wokół Paryża. Jako samodzielne państwo Francja istnieje od 843 wraz z podziałem imperium karolińskiego na części wschodnią, centralną i zachodnią. Zachodnia część w przybliżeniu odpowiadała terytorium współczesnej Francji. Potomkowie Karola Wielkiego rządzili we Francji aż do 987 roku kiedy to Hugo Kapet został koronowany na króla Francji. Jego potomkowie z dynastii Kapetyngów, Walezjuszów oraz Burbonów stopniowo zjednoczyli kraj w wyniku serii wojen oraz dynastycznego dziedziczenia tronu. Szczyt rozwoju monarchia francuska osiągnęła w XVII wieku pod rządami Ludwika XIV. W tym czasie Francja miała ogromny wpływ na europejską politykę, ekonomię i kulturę, stając się wówczas najludniejszym krajem w Europie. Francja była monarchią do 1792 roku kiedy to dzięki rewolucji francuskiej została utworzona I Republika Francuska. Napoleon Bonaparte przejął kontrolę w republice w 1799 czyniąc się I konsulem. W wyniku kilku wojen jego armie podbiły wiele krajów, ustanawiając w nich władców wywodzących się z rodziny Bonapartego. W następstwie upadku Napoleona w 1815 we Francji zostaje przywrócona monarchia. W 1830 w wyniku tzw. rewolucji lipcowej powstaje konstytucyjna Monarchia Lipcowa zastąpiona w 1848 przez II Republikę. Krótki okres tej formy rządów zakończył się w 1852, kiedy to Ludwik Napoleon ogłosił powstanie II cesarstwa. Ludwik Napoleon (Napoleon III) został obalony w wyniku wojny francusko-pruskiej w 1870 i zastąpiony przez III republikę.

Ostateczne zwycięstwo Francji w I wojnie światowej i II wojnie światowej po początkowych niepowodzeniach oraz zajęciu i okupowaniu części kraju przez wojska niemieckie nie uchroniły Francji przed upadkiem cesarstwa. Bardzo niekorzystnie odbiło się to również na francuskiej ekonomii, liczebności populacji oraz w efekcie przyczyniło się do straty pozycji państwa dominującego w Europie. IV Republika została ustanowiona po II wojnie światowej, aby ostatecznie w 1958 ulec przekształceniu w obecną na wpół-prezydencką V Republikę.

W ostatnich dekadach francusko-niemieckie pojednanie i współpraca miało kluczowe znaczenie dla politycznej i ekonomicznej integracji w Europie, włącznie z wprowadzeniem Euro w styczniu1999. Francja jest na czele państw europejskich starających się wykorzystać korzyści wynikające z wprowadzenia unii monetarnej w ten sposób by tworzyć bardziej zintegrowanych i sprawnych systemów obrony i bezpieczeństwa. Jednakże Francuzi odrzucili ratyfikację Europejskiej Konstytucji w maju 2005.

Zobacz więcej: Historia Francji

Zobacz też: Francuskie imperium kolonialne

Klimat

Na północy kraju klimat umiarkowany (chłodne lata, dość ciepłe zimy). Wiosna to najlepsza pora na zwiedzanie Paryża, trzeba być jednak przygotowanym na deszcze. Jesienią ranki bywają raczej zimne i nieprzyjemne, ale przed południem się wypogadza.

Na południu lata są suche, a temperatura często przekracza 30°C. Sporadycznie występują silne burze i grad. Zimy są łagodne (temperatury na wybrzeżu Morza Śródziemnego rzadko spadają poniżej 10°C) i często deszczowe. Jescze więcej opadów można się spodziewać wiosną.

Wiele obszarów Francji ma odrębny mikroklimat. Utrapieniem Południa stał się porywisty, chłodny mistral. Wiatr ten wieje głównie zimą i wiosną, przynosząc słoneczną pogodę i jasne, bezchmurne niebo.

Gospodarka

Zobacz więcej: Gospodarka Francji

Demografia

Zobacz więcej: Demografia Francji

Statystyki demograficzne

2003
Liczba ludności 60 180 529
Ludność według wieku
0 - 14 lat 18,6%
15 - 64 lat 65,1%
ponad 64 lata 16,3%
Wiek (mediana)
W całej populacji 38,3 lat
Mężczyzn 36,8 lat
Kobiet 39,8 lat
Przyrost naturalny 0,42%
Współczynnik urodzeń 12,54 urodzeń/1000 mieszkańców
Współczynnik zgonów 9,05 zgonów/1000 mieszkańców
Współczynnik migracji 0,66 migrantów/1000 mieszkańców
Ludność według płci
przy narodzeniu 1,05 mężczyzn/kobiet
poniżej 15 lat 1,05 mężczyzn/kobiet
15 - 64 lat 1 mężczyzn/kobiet
powyżej 64 lat 0,69 mężczyzn/kobiet
Umieralność noworodków
W całej populacji 4,73 śmiertelnych/1000 żywych
płci męskiej 4,89 śmiertelnych/1000 żywych
płci żeńskiej 3,83 śmiertelnych/1000 żywych
Oczekiwana długość życia
W całej populacji 79,28 lat
Mężczyzn 75,63 lat
Kobiet 83,11 lat
Rozrodczość 1,85 urodzeń/kobietę

Miasta

Największe miasta Francji liczące ponad 200 tys. mieszkańców.
   miasto liczba mieszkańców region mapa Francji z największymi miastami
1 Paryż 2 147 857 Île-de-France France cities.png
2 Marsylia 807 071 Prowansja-Alpy-Wybrzeże Lazurowe
3 Lyon 453 187 Rodan-Alpy
4 Tuluza 398 423 Midi-Pyrénées
5 Nicea 345 892 Prowansja-Alpy-Wybrzeże Lazurowe
6 Nantes 277 728 Kraj Loary
7 Strasburg 267 051 Alzacja
8 Montpellier 229 055 Langwedocja-Roussillon
9 Bordeaux 218 948 Akwitania
10 Rennes 212 494 Bretania

Język

Językiem urzędowym we Francji jest francuski, posługuje się nim znaczna większość mieszkańców tego kraju, jednak poza nim istnieje wiele języków regionalnych:

  • prowansalski - językiem tym (obecnie uważanym za dialekt francuskiego) posługuje się około 2 mln ludzi w południowej Francji ( Prowansja, Delfinat, Langwedocja)
  • bretoński - mówi nim zaledwie 1/3 z 1,5 milionowej populacji Bretończyków zamieszkujących płw. Bretoński w zachodniej Francji
  • alzacki - dialekt języka niemieckiego, posługują się nim germańscy Alzatczycy zamieszkujący Alzację we wschodniej Francji
  • baskijski - mówi nim kilkadziesiąt tysięcy Basków zamieszkujących prowincję Bearn
  • kataloński - posługuje się nim kilkadziesiąt tysięcy Katalończyków zamieszkujących prowincję Roussillion w południowej Francji, przy granicy z Hiszpanią
  • arabski - posługuje się nim około 3 mln imigrantów z Afryki Północnej, gł. w większych miastach oraz na lazurowym wybrzeżu
  • flamandzki - mówi nim kilkadziesiąt tysięcy ludzi pochodzenia niderlandzkiego, zamieszkujących północną Francję (obszar Calais i Artois)

Kultura

Zobacz więcej: Kultura Francji

Zobacz też:

Piłka Nożna

Linki zewnętrzne

  • France - Directory in English

Inne

Francja NATO Państwa członkowskie Unii Europejskiej

Frankryk | Frankreich | Francland | فرنسا | Franzia | Francia | Франция | Hoat-kok | Францыя | Francuska | Frañs | França | Francia | Francie | Ffrainc | Frankrig | Frankreich | Prantsusmaa | Γαλλία | France | Francia | Francio | Frantzia | فرانسه | France | Frankryk | An Fhrainc | An Fhraing | Francia - France | ફ્રાઁસ | 프랑스 | Frans | Ֆրանսիա | फ़्राँस | Francuska | Francia | Prancis | Francia | Frakkland | Francia | צרפת | საფრანგეთი | फ्रांस | Pow Frynk | Fransa | Francia | Francija | Prancūzija | Frankräich | Frankriek | Franciaország | Франција | Frantsa | फ्रांस | Perancis | Франц улс | France | Frankrijk | France | Frankriek | フランス | Frankrike | Frankrike | França | Франц | França | Franţa | Frantscha | Франция | फ्रांस | Frantza | Fraunce | France | Franca | Francia | France | Francúzsko | Francija | Француска | Ranska | Frankrike | Fransa | Pransya | பிரான்ஸ் | ประเทศฝรั่งเศส | Pháp | Pranis | Fransa | Франція | فرانس | 法国 | Prantsusmaa

 

This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the "Francja".

Home Page • arts • business • computers • games • health • hospitals • home • kids & teens • news • physicians • recreation• reference • regional • science • shopping • society • sports • world