Edward Gierek

EdwardGierekduz.png Data urodzenia 6 stycznia 1913 Miejsce urodzenia Porąbka, Polska Data śmierci 29 lipca 2001 Miejsce śmierci Cieszyn, Polska

Edward Gierek (urodzony 6 stycznia 1913 - zmarł 29 lipca 2001), polski polityk, działacz socjalistyczny, I sekretarz PZPR i przywódca państwowy w latach 70. XX wieku.

Młodość

Edward Gierek urodził się w rodzinie robotniczej we wsi Porąbka niedaleko Sosnowca w Zagłębiu Dąbrowskim. Kiedy miał 4 lata jego ojciec, który był górnikiem, zginął w wypadku w kopalni. Matka ponownie wyszła za mąż, po czym rodzina wyemigrowała za chlebem do Francji. Tam Edward Gierek zaczął pracować już w wieku 12 lat, początkowo na roli, potem w kopalni soli potasowej. W wieku 17 lat wstąpił do związków zawodowych i polskiej sekcji Francuskiej Partii Komunistycznej. Wysiedlony karnie do Polski w roku 1934, odbył w kraju służbę wojskową i po zmianie stanu cywilnego w 1937 roku wyemigrował do Belgii. Pracował tam w kopalni węgla kamiennego w Limbourgu.

W Belgii nauczył się płynnie mówić po francusku i w mniejszym stopniu flamandzku, co później wykorzystywał jako I sekretarz i przywódca kraju do osobistych kontaktów z zachodnimi przywódcami. W czasach okupacji niemieckiej działał w belgijskim ruchu oporu. W tamtych czasach nabawił się również pylicy płuc (co później było w Polsce wielokrotnie wykorzystywane propagandowo). Gierek pełnił też w Belgii funkcję przewodniczącego Rady Narodowej Polaków i Związku Patriotów Polskich.

Kariera polityczna

Edward_Gierek.jpg]] W roku 1948 roku z żoną i dwoma synami wrócił do Polski. W latach 1949-1954 był sekretarzem Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Katowicach. Członkiem KC PZPR został w 1954. W latach 1956-1970 sprawował wiele funkcji partyjnych, szybko piął się po szczeblach kariery: był członkiem Biura Politycznego KC PZPR oraz I sekretarzem KW PZPR w województwie katowickim, które nazywano gierkowym "księstwem udzielnym".

Sprawowanie władzy

Pod koniec lat sześćdziesiątych wyrósł na naturalnego przywódcę partii komunistycznej i od grudnia 1970 zastąpił skompromitowanego Gomułkę na stanowisku I sekretarza KC PZPR, z poparciem Edwarda Babiucha i Franciszka Szlachcica. W wielu kręgach Gierka uznawano za robotniczego populistę. To wtedy (początek 1971) zasłynął swym wiecowym zawołaniem "No to jak, towarzysze, pomożecie?" podczas spotkania z robotnikami w Stoczni Szczecińskiej, na które odpowiedziano gromkim "Pomożemy!".

Gierek, pierwszy przywódca komunistycznej Polski, wychowany na "burżuazyjnym" zachodzie, starał się - w miarę możliwości - przybliżać kraj do wzorców zachodnich, nie rezygnując jednak z pryncypiów ustroju komunistycznego. W porównaniu z szarym okresem rządów Gomułki czasy Gierka wyróżniają się raczej pozytywnie. Oto skrócony bilans jego rządów:

W latach siedemdziesiątych zaciągnął na Zachodzie kredyty na rozwój kraju. Do 1974 roku rzeczywiście nastąpiło znaczne przyspieszenie rozwoju, a kredyty wydawały się do spłacenia. Jednakże kwestie ideologiczne zaprzepaściły tę szansę - głównie za sprawą tezy o braku istnienia inflacji w gospodarce socjalistycznej i przede wszystkim błędnej polityce inwestycyjnej. Również zbyt wcześnie rozpoczęto zwiększanie wydatków konsumpcyjnych. Jednocześnie nastąpił dawno już zapomniany rozkwit propagandy, w którą zaczynali wierzyć także przywódcy państwowi, oderwani faktycznie od rzeczywistości. Kredyty, których spłacania w latach osiemdziesiątych zaniechał Wojciech Jaruzelski, doprowadziły do załamania gospodarczego.

Niemniej jednak w latach 70-tych nastąpił niesłychany rozwój przemysłu i budownictwa. Budowano do 300 tys. mieszkań rocznie. Wielką rolę odegrało tu budownictwo wielkopłytowe oparte na technologii "wielkiej płyty". Unowocześniono sieć dróg krajowych prowadząc obwodnice wokół większości miast, oraz budując wiele dwupasmowych dróg wylotowych i wiaduktów nad liniami kolejowymi. Zaczęto budować pierwsze autostrady oraz drogi szybkiego ruchu. Polska stała się producentem wielu wysokiej jakości nowoczesnych produktów przemysłowych o standardzie akceptowanym na Zachodzie. Zmechanizowano w dużym stopniu rolnictwo oraz wprowadzono wysokie zużycie nawozów sztucznych i innych środków chemicznych. Przeprowadzono pewne reformy oświaty. Z czasem jednak zaczęto realizować zbyt wiele inwestycji, których przydatność stawała się jednocześnie coraz gorzej przemyślana. Wiele tych inwestycji z resztą nigdy nie ukończono (wartość nieprzekazanych do użytku inwestycji w 1980 r. szacowano na około 70 proc. ich wartości kosztorysowej). Powrót do idei kolektywizacji rolnictwa zaowocował szybkim załamaniem się produkcji w tym sektorze: w latach 1976 - 1980 globalna produkcja rolnicza zmniejszyła się o 8%, a produkcja czysta aż o 19% (w rolnictwie "uspołecznionym" produkcja czysta zmniejszyła się o 69%). Nie liczono się również w ogóle z ochroną środowiska. Na stoły trafiało coraz więcej skażonej żywności, domy budowano z wykorzystaniem materiałów budowlanych produkowanych w oparciu o popioły cechujące się promieniotwórczością, do wykańczania mieszkań stosowano wiele nowoczesnych ale szkodliwych środków chemicznych, a osiedla mieszkaniowe, a czasami wręcz całe nowe miasta, budowano bez oczyszczalni ścieków.

Olbrzymie otwarcie na świat i rozległe kontakty handlowe Polski, także z państwami kapitalistycznymi, było możliwe m.in. dzięki rabunkowej eksploatacji wszystkich możliwych dóbr naturalnych i mineralnych w Polsce w celach eksportowych. Karczowano wtedy m.in. zbyt młode lasy o dużym rocznym przyroście masy, a pod Katowicami wydobyto łatwo dostępne pokłady węgla, które, jako zabezpieczające miasto, były oszczędzone nawet przez Niemców podczas okupacji.

Pierwszymi sygnałami ostrzegawczymi były protesty robotnicze w 1976 w Radomiu, Ursusie i kilku innych miastach. Rozpoczęło się reglamentowanie szeregu towarów oraz prześladowanie niezależnej i nielegalnej opozycji politycznej, która dopiero po tych wydarzeniach zaczęła się tworzyć na szerszą skalę. Jednak propaganda sukcesu nie pozwalała ówczesnym władzom na jakąkolwiek korektę linii rozwojowej gospodarki.

Dekada lat 70. w Polsce to również niekwestionowany złoty okres polskiej kultury i nauki, na które były ponoszone przez państwo naprawdę wysokie nakłady.

Carter gierek 1977.gif - spotkanie 30 grudnia 1977]]

Edward Gierek starał się prowadzić politykę zagraniczną bardziej otwartą na kraje zachodnie niż jego poprzednik. Związane było to z panującym wówczas okresem odprężenia w stosunkach międzynarodowych. Wyrazem tego były m.in. liczne spotkania z kolejnymi amerykańskimi prezydentami Nixonem, Fordem i Carterem, niemieckim prezydentem Walterem Scheelem i kanclerzem Willy Brandtem, oraz przede wszystkim z ówczesnym prezydentem Francji Valérym Giscardem d'Estaingem, z którym Edward Gierek mógł swobodnie porozumiewać się w języku francuskim.

Polityka polska była wtedy bardziej niż kiedykolwiek w czasach Polski komunistycznej niezależna w stosunku do ZSRR (oczywiście nadal w ograniczonych ramach), mimo formalnego wpisania do konstytucji "wieczystej przyjaźni" w 1976 roku oraz takich kontrowersyjnych gestów jak przyznanie Leonidowi Breżniewowi orderu Virtuti Militari). Z czasem jednak Związek Radziecki, widząc duży rozwój Polski, żądał również profitów dla siebie, stąd Polska zaczęła wygrywać coraz więcej "intratnych" kontraktów na realizację szeregu inwestycji za wschodnią granicą.

Gierek i jego ekipa dążyli też do normalizacji stosunków z Watykanem, szczególnie po wyborze Karola Wojtyły na tron papieski.

Polska w latach 70. stała się cenionym wykonawcą robót budowlanych w wielu krajach arabskich, m.in. w Iraku i Libii.

Odsunięcie od rządów

Gierek jeszcze przed powstaniem Solidarności w sierpniu 1980 został zmuszony do ustąpienia ze stanowiska przywódcy partii. W lipcu 1981 w ramach rozliczeń wewnętrznych został usunięty z PZPR. W stanie wojennym na polecenie generała Jaruzelskiego został internowany. W ramach represji odebrano mu emeryturę (do końca życia pobierał rentę z Belgii). Ostatnie lata Edward Gierek spędził w swojej willi w Ustroniu, gdzie często spotykał się z Januszem Rolickim - czołowym obrońcą jego postaci przed atakami SLD i krytyką ugrupowań solidarnościowych. Przywódca PZPR zmarł w lipcu 2001 roku. Pochowany został w Sosnowcu.

Syn Edwarda Gierka, Adam był od października 2001 roku do czerwca 2004 roku senatorem RP. Obecnie jest posłem do Parlamentu Europejskiego.

W ostatnich latach mocno wzrasta popularność Edwarda Gierka. W 2002 roku w Sosnowcu, dla upamiętnienia jego osoby i dokonań, powstało Społeczne Ogólnopolskie Stowarzyszenie im. Edwarda Gierka, na początku 2003 roku wybudowano we Włocławku Rondo im. Gierka, kilkanaście szkół na terenie kraju pretenduje do otrzymania jego imienia, a ponad 50% Polaków (sondaż CBOS z 2001 roku ^*) pozytywnie ocenia to co Gierek zrobił dla kraju. Tak duży wzrost popularności Gierka podlega obecnie rozległej analizie w mediach, jego oceny są jednak rozbieżne, zależne od życiowych doświadczeń i poglądów politycznych wypowiadających się osób.

Politycy PZPR | Posłowie na Sejm PRL

Edward Gierek | Edward Gierek | ادوارد گیئرک | 에드바르트 기에레크 | Edward Gierek | Edward Gierek