Dania

Related Topics:
Dania_Beach

Dania, Królestwo Danii (Kongeriget Danmark) – państwo położone w Europie Północnej (Skandynawia), najmniejsze z państw nordyckich. W jej skład wchodzą też Grenlandia oraz Wyspy Owcze. Graniczy od południa z Niemcami.

Geografia

70% powierzchni Danii przypada na Półwysep Jutlandzki (Jutlandię, Jylland). Reszta kraju położona jest na 405 wyspach, z czego zamieszkałych jest 79. Największe i najważniejsze wyspy to Zelandia (Sjælland, na której znajduje się stolica kraju, Kopenhaga), Fionia (Fyn), Amager, Lolland oraz Bornholm. Zobacz też hasło wyspy Danii.

Powierzchnia całkowita: 43 094 km²
Powierzchnia lądowa: 42 394 km²
Powierzchnia wodna: 700 km²
Całkowita granica lądowa: 68 km
Długość wybrzeża: 7 314 km
Długość granic z sąsiadującymi państwami: Niemcy 68 km
Najwyższy punkt: Yding Skovhøj 173 m n.p.m.
Najniższy punkt: Lammefjord 7 m p.p.m.

Największe miasta Danii to Kopenhaga, Århus, Odense, Ålborg i Esbjerg. Więcej w artykule miasta w Danii.

Członkostwo w organizacjach międzynarodowych

Dania jest państwem Unii Europejskiej, a także członkiem OECD, NATO, ONZ, Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, Rady Europy, Unii Nordyckiej i innych organizacji międzynarodowych.

Historia

Pierwotnie obszar dzisiejszej Danii został zasiedlony przez plemiona germańskie: Cymbrów i Teutonów, a następnie Anglów, Jutów i Sasów. Te 3 plemiona w V i VI wieku po podbiciu Wysp Brytyjskich przemieściły się tam, a na ich miejsce napłynął północnogermański lud Duńczyków. W okresie VIII-IX wieku Duńczycy brali udział w morskich wyprawach na wybrzeża Wielkiej Brytanii, państwa Franków i wybrzeża Bałtyku. Postępowało jednoczenie kraju, a w IX wieku kraj został schrystianizowany. Duński król Kanut II Wielki władał państwem, które obejmowało obok Danii, także Anglię, Norwegię, południową Szwecję oraz część Finlandii. W XII wieku Dania rozpoczęła ekspansję w rejonie Morza Bałtyckiego, zajmując m.in. Estonię, Holsztyn i Inflanty, a także odległą Islandię. W roku 1397 Dania utworzyła z Norwegią i Szwecją Unię Kalmarską, która przetrwała do 1523 roku, a następnie do roku 1814 istniała unia Danii z Norwegią. W 1448 r. tron objął Chrystian I z dynastii Oldenburgów. W latach 1534-1536 w Danii trwała wojna domowa, w wyniku której religią państwową stał się luteranizm. W 2. połowie XVI w. kraj zaangażowany był w wyniszczające wojny o panowanie na Bałtyku ze Szwecją i w ich wyniku stracił swoją mocarstwową pozycję. W wojnie trzydziestoletniej (1618-1648) król Danii Chrystian IV wziął udział po stronie protestantów. Dania była jedynym państwem zachodniej Europy, który zaprotestował przeciwko likwidacji Polski po trzecim rozbiorze w roku 1795. W okresie napoleońskim Duńczycy opowiedzieli się po stronie francuskiej. Po klęsce Napoleona, Dania została ostatecznie wyparta z Półwyspu Skandynawskiego i w roku 1814 musiała oddać Norwegię Szwecji. Jednak zachowała norweskie posiadłości: Islandię, Wyspy Owcze i Grenlandię. Od roku 1849 Dania stała się monarchią konstytucyjną. Po interwencji zbrojnej w 1864 roku Austrii i Prus, Dania utraciła Szlezwik i Holsztyn i przestrzegała neutralności politycznej. W czasie pierwszej wojny światowej Dania pozostała neutralna, a w roku 1920 w wyniku plebiscytu północny Szlezwik powrócił do Danii. Mimo neutralności Dania została prawie bez oporu zajęta w 1940 r. przez hitlerowskie Niemcy. Przez kilka lat mimo niemieckiej okupacji Dania zachowywała formalną suwerenność - funkcjonował parlament i rząd, ale od roku 1943 rządy bezpośrednie sprawowali już hitlerowcy. W czasie drugiej wojny światowej w roku 1944 od Danii oderwała się niezajęta przez Niemców Islandia. Dania została wyzwolona 5 maja 1945 roku przez wojska brytyjskie.

W roku 1949 Dania stała się członkiem NATO. W roku 1960 weszła w skład Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu, a w 1973 stała się członkiem EWG. W roku 1992 w referendum Duńczycy odrzucili traktat z Maastricht, jednak rok później został on ostatecznie ratyfikowany.

Ustrój polityczny

Dania jest monarchią konstytucyjną - królowa Małgorzata II. Władza ustawodawcza: jednoizbowy parlament (179 deputowanych) wybierany na 4-letnią kadencję (→ Folketing).

Podział administracyjny

Szczegółowe omówienie w artykule podział administracyjny Danii.

Dania podzielona jest na 13 województw/okręgów (duń. amt). Województwa te dzielą się na 270 gmin (kommune), z których trzy (Bornholm, Kopenhaga i Frederiksberg) mają dodatkowo uprawnienia województw.

Nazwa państwa

Nazwa państwa duńskiego pojawiła się po raz pierwszy ok. roku 955 w formie ᛏᛅᚾᛰᛅᚱᚴᛅ, co oznacza "graniczny las Duńczyków" (więcej na ten temat w haśle kamienie runiczne w Jelling).

Oświata

Obowiązek szkolny w Danii trwa dziewięć lat, obejmuje cały okres nauki w szkole podstawowej i może być realizowany na trzy różne sposoby: w szkołach państwowych, prywatnych lub w formie domowego nauczania. Wybór pozostawia się rodzicom. Dodatkowe informacje na temat szkolnictwa zawiera artykuł oświata w Danii, natomiast zestawienie szkół wyższych znajduje w artykule uczelnie wyższe w Danii.

Języki

Oficjalnym językiem Królestwa Danii jest język duński, który występuje w wielu regionalnych dialektach. Języki mniejszości to turecki oraz niemiecki. Na terytoriach zależnych Danii używane są też języki farerski i grenlandzki. Najpowszechniej znanymi językami obcymi są angielski i niemiecki.

Demografia

Grupy etniczne:

Duńczycy - 97%
Niemcy - 1%
Farerczycy (z Wysp Owczych) - 1%
inne - Turcy, Szwedzi, Brytyjczycy

Religie:

luteranizm - 89%
katolicyzm - 1%
inne - islam

Zobacz też

chronologiczne listy królów i premierów Danii
hymn państwowy, godło Danii, flaga Danii
literatura duńska
Miasta Danii
Duńczycy
Skandynawia i kraje nordyckie

Linki zewnętrzne

Oficjalna strona kraju
- w jęz. duńskim: http://www.danmark.dk
- w jęz. angielskim: http://www.denmark.dk
Wikipedia w jęz. duńskim
Portal informacyjny Dania.pl

Dania NATO Rada Nordycka

Państwa członkowskie Unii Europejskiej

Gourt Home::Gourt :: Dania