Chrom

izotop	wyst.	o.p.r	s.r.	e.r. MeV	p.r.
⁵⁰Cr	4,35%	> 1,8×10¹⁷	w.e.		⁵⁰V
⁵¹Cr	{syn.}	27,7025 dni	w.e.	0,753	⁵¹V
⁵²Cr	83,789%	stabilny izotop z 28 neutronami
⁵³Cr	9,501%	stabilny izotop z 29 neutronami
⁵⁴Cr	2,365%	stabilny izotop z 30 neutronami

Tam, gdzie nie jest zaznaczone inaczej,
użyte są jednostki SI i warunki normalne.

*Wyjaśnienie skrótów:
l.a.=liczba atomowa
wyst.=występowanie w przyrodzie,
o.p.r.=okres połowicznego rozpadu,
s.r.=sposób rozpadu,
e.r.=energia rozpadu,
p.r.=produkt rozpadu,
w.e.=wychwyt elektronu

Chrom (Cr, łac. chromium) to metal z VI grupy pobocznej. Posiada 13 izotopów z przedziału mas izotopowych 45-57. Izotopy 50, 52, 53 i 54 są trwałe.

Odkryty w roku 1797 przez N.L. Vauqellina.

Występowanie

Występuje w skorupie ziemskiej w ilościach ok. 102 ppm, głównie w postaci minerałów chromitu i krokoitu.

Z punktu widzenia odżywiania najlepszym źródłem chromu są drożdże piekarskie, a także kolby kukurydzy, gotowana wołowina, jabłka, kasze, chleb gruboziarnisty oraz płatki zbożowe.

Właściwości

Chrom metaliczny jest błekitnobiałym metalem, bardzo odpornym na korozję na skutek pasywacji tlenkiem chromu(III) w reakcji z tlenem z powietrza. Jest stosowany jako zewnętrzna warstwa pokrywająca elementy stalowe, poprawiająca ich wygląd oraz chroniąca przed korozją. Chrom jest też składnikiem stali nierdzewnych. Chrom w stopniu utlenienia 2+ jest pospolitym amfoterem.

Związki

Najważniejszym związkiem jest FeCr₂O₄ czyli chromit, posiadający silne własności diamagnetyczne, który jest stosowany jako aktywna warstwa w taśmach magnetycznych.

Roztwory soli Cr(III) i Cr(VI) posiadają bardzo intensywne barwy (zieloną i pomarańczową) co jest wykorzystywane w fotochemii i technikach kolorymetrycznych.

Mieszanina Na₂Cr₂O₇ z kwasem siarkowym jest nazywana chromianką i służy do mycia szkła laboratoryjnego.

Tlenek chromu(III) (zieleń chromowa) jest używany jako pigment.

Sole chromu(VI) są toksyczne i mają właściwości rakotwórcze.

Znaczenie biologiczne

Chrom jest obecny w centrach aktywnych wielu enzymów i jest niezbędnym do życia mikroelementem. Ułatwia przenikanie glukozy z krwi do komórek. Zmniejsza zapotrzebowanie na insulinę, hormon regulujący prawidłowe stężenie glukozy we krwi. Współdziała z tym hormonem w sytnezie białek. Zmniejsza ryzyko zawału serca i rozwoju miażdżycy, ponieważ obniża stężenie całkowitego cholesterolu i jego frakcji LDL (tzw. zły cholesterol), a zwiększa ilość HDL (tzw. dobry cholesterol).

Jego dzienne spożycie powinno wynosić min. 1 mg.

Niedobór tego pierwiastka (na +3 stopniu utlenienia) może mieć wpływ na rozwój cukrzycy u dorosłych oraz chorób układu krążenia.

Nawet niewielkie ilości chromu na +6 stopniu utlenienia mają jednak działanie szkodliwe dla zdrowia człowieka. W codziennym życiu kontakt z materiałami zawierającymi chrom takimi jak skóry garbowane chromowo, środki wybielające, farby i lakiery zawierające chrom, może prowadzic do wystąpienia reakcji uczuleniowych. Większe stężenia chromu sześciowartościowego ma działanie toksyczne, mutagenne i kancerogenne. Chrom sześciowartościowy posiada zdolność penetracji błon komórkowych i przedostawania się do wnetrza komórki gdzie ulega redukcji do chromu trójwartościowego (który sam nie jest w stanie dostać się do wnętrza komórek) uwalniając przy tym elektrony, które uszkadzają błonę komórkową. Sam chrom trójwartościowy znajdujący się we wnętrzu komórki tworzy związki kompleksowe z różnymi elementami między innymi z DNA uszkadzając go tym samym, co może prowadzić w rezultacie do powstania nowotworu.

Światowe wydobycie rud chromu w przeliczeniu na czysty składnik

W światowym wydobyciu chromu, wynoszącym w 2002 r. 5 mln ton, przodowały: RPA (2,4 mln ton), Indie (1 mln ton), Kazachstan (0,9 mln ton) i Zimbabwe (0,3 mln ton).

Pierwiastki chemiczne

Gourt Home::Gourt :: Chrom

Występowanie

Właściwości

Związki

Znaczenie biologiczne

Światowe wydobycie rud chromu w przeliczeniu na czysty składnik