Chorzów

01-um-chorzów.jpg | 05-poczta-chorzow.jpg

Chorzów (niem. Königshütte, do 1934 r. Królewska Huta) - miasto położone w południowo-zachodniej Polsce, w województwie śląskim, w centrum Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP), będącego jednym z najważniejszych ośrodków kulturalnych, naukowych i gospodarczych w kraju. Chorzów jest jednym z miast Górnośląskiego Związku Metropolitalnego.

Geografia

Położenie

Chorzów leży na Płaskowyżu Bytomsko-Katowickim będącym częścią Wyżyny Śląskiej, na terenie Górnego Śląska. Pod względem geologicznym miasto położone jest w Górnośląskim Zagłębiu Węglowym obejmującym cały Górnośląski Okręg Przemysłowy oraz Rybnicki Okręg Węglowy. Miasto leży nad rzeką Rawą. Sąsiaduje z Katowicami, Rudą Śląską, Bytomiem, Piekarami Śl., Siemianowicami i Świętochłowicami.

Chorzów - plan miasta

Klimat

Średnia roczna temperatura w Chorzowie wynosi 7,9ºC, a średnia suma opadów w skali roku wynosi wynosi 723 mm. Charakterystyczne dla Chorzowa są wiatry słabe, o prędkości nie przekraczającej 2m/s wiejące z kierunku zachodniego.

Podział administracyjny

Chorzów Stary - najstarsza dzielnica miasta. Początkowo wieś Chorzów, później przez pewien czas w wyniku rozwoju przemysłu posiadał kilka kolonii robotniczych oraz ośrodki przemysłu (hutę, kopalnie), jednak w wyniku utworzenia miasta Królewska Huta w 1868, Chorzów znów był wsią, aż połączenia wsi z miastem i Wielkimi Hajdukami.
Chorzów Batory - dawniej Wielkie Hajduki. Do miasta zostały przyłączone w styczniu 1939 roku. Dziś największa dzielnica Chorzowa.
Chorzów Miasto (Centrum) - daw. miasto Królewska Huta. Dziś centrum miasta Chorzowa.
Chorzów Drugi - jego historia ścisle wiąże się z historią centrum. Chorzów Drugi był kolonią robotniczą Królewskiej Huty.
Maciejkowice - najdalej wysunięta na północ częsć miasta. Dawniej była osobną wsią znajdującą się w sąsiedztwie Chorzowa i Michałkowic (dziś Siemianowice Śląskie). W 1934 roku została włączona do miasta. Do dziś zachowała swój wiejski charakter, jest też często mylona z Chorzowem Starym.
Klimzowiec - dzielnica wybudowana wokół młyna Jacka Klimzy skąd wzieła swoją nazwę. W granicach miasta od początku tj. od 1868r.

Historia

Najważniejsze daty:

1136 - Pierwsza zmianka o osadzie Zversov koło Bytomia. Wzmianka pojawiła się w liście papieża Innocentego II adresowanego do biskupa gnieźnieńskiego Jakuba ze Żnina. Jednak istnieje wiele wątpliwości czy aby na pewno wspomniany Zversov jest późniejszym Chorzowem.
1257 - akt zezwalający na lokację wsi Chorzów (Chareu) bożogrobcom miechowickim wydany przez Księcia Władysława Opolskiego w Czeladzi
1788 - hrabia Fryderyk von Reden nadaje nazwę Huty Królewskiej (Königshütte) nowootwartemu ośrodkowi metalurgii. Jednocześnie dnia 25 września tegoż roku o godz. 18.00 pojawia się ogień w pierwszym piecu, a dwa dni później popłynęła z niego pierwsza surówka.
1790 - Odkrycie złóż węgla w Chorzowie, oraz pierwsze jego eksploatacje. Złoża odkrył proboszcz chorzowski-ks. Ludwik Bojarski
1803 - uruchomienie drugiego pieca w Hucie Królewskiej.
1864 - Konsekracja kościoła pw. św. Barbary - pierwszej parafii w Królewskiej Hucie (Kościół był później w 1896 roku konsekrowany powtórnie w wyniku jego przebudowy).
1868 - nadanie praw miejskich kolonii Królewska Huta (wieś Chorzów nadal pozostaje wsią, nie wchodząc w granice miasta). W tymże roku powstaje także dworzec kolejowy Königshütte Mitte czyli dzisiejszy Chorzów Miasto.
1919-1921 - trzy Powstania Śląskie
1921 - 23 czerwca rozpoczęły się uroczystości włączenia Chorzowa do Polski.
1934 - Do miasta Królewska Huta (dziś dzielnice Chorzów Miasto i Chorzów Drugi) zostają przyłączone przylegające: Wielkie Hajduki (dziś Chorzów Batory), wieś Chorzów (dziś Chorzów Stary), oraz wieś Maciejkowice (dziś dzielnica Maciejkowice często nazywana także Chorzowem Starym).
1968 - powstanie Wojewódzkiego Parku Kultury i Wypoczynku
1978 - Budowa estakady na chorzowskim rynku.
2005 - pierwsze plany połączenia Chorzowa z inymi miastami GOP-u
2006 - Na terenie Międzynarodowych Targów Katowickich w dniu 28 stycznia dochodzi do katastrofy budowlanej. Z nie ustalonych przyczyn (prawdopodobnie pod naporem śniegu) zawaleniu ulega hala wystawowa o pow. ok. 1,5 ha. Po jej szczątkami zgninęło 65 osób a około 190 odniosło obrażenia wymagajace hospitalizacji.

Gospodarka

11-huta-chorzow.jpg | 10-szyb-chorzow.jpg | 06-4lo-chorzow.jpg

Przemysł

Historia miasta wiąże się z rozwojem przemysłu. Dziś mimo zamknięcia wielu kopalń oraz ograniczenia znaczenia hut, Chorzów nadal jest wciąż ośrodkiem przemysłu górniczego, hutniczego, chemicznego, metalowego, energetycznego, spożywczego. W ostatnich latach jakość zakładów przemysłów się poprawiła. Zaczęto stosować nowoczesne technologie, zmniejszyła się także znacznie emisja substancji szkodliwych dla atmosfery.

Firmy i przedsiębiorstwa

Do największych zakładów pracy w Chorzowie należą: Elektrownia Chorzów, Konstal, Huta Batory, Huta Kościuszko, KWK Polska-Wirek, Zakłady Azotowe, Fabryka Farb i Lakierów HAJDUKI, Reporter

Handel

Od końca lat 80. zmieniła się całkowicie struktura handlu w całej Polsce - w tym także w Chorzowie. Ówczesne domy handlowe - dziś nazywane marketami - zostały w większości sprywatyzowane. Ścisłe centrum handlowe to deptak - ulica Wolności. W mieście znajdują się hipermarket Carrefour w Centrum Handlowym AKS (CH AKS) , dwa supermarkety Kaufland oraz Castorama.

Transport

kołowy:

wschód - zachód:

Autostrada A4 Kraków - Katowice - Wrocław (węzeł Batory)
Drogowa Trasa Średnicowa (DTŚ) Katowice - Ruda Ślaska - (docelowo) Gliwice,
Droga Krajowa Katowice - Bytom,
ulica Armii Krajowej;
- północ - południe:

ulica Stefana Batorego (Chorzów Batory), ulica Gałeczki, ulica Dąbrowskiego

kolejowy:

Chorzów Batory na trasie: Katowice - Gliwice,
Chorzów Miasto i Chorzów Stary na trasie: Katowice - Chorzów Batory - Bytom - Lubliniec

lotniczy:

Lotnisko w Pyrzowicach

Edukacja

Górnośląska Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości im. Karola Goduli
Wyższa Szkoła Bankowa w Poznaniu, Wydział Zamiejscowy w Chorzowie
Uniwersytet Śląski, dwa wydziały zamiejscowe
Górnośląska Wyższa Szkoła Pedagogiczna
Śląska Wyższa Szkoła Informatyki w Katowicach
I Liceum Ogólnokształcące im. Juliusza Słowackiego
II Liceum Ogólnokształcące im. Juliusza Ligonia ^*
III Liceum Ogólnokształcące im. Stefana Batorego
IV Liceum Ogólnokształcące im. Marii Curie-Skłodowskiej
ZSTiO nr 1 im Wojciecha Korfantego
ZSTiO nr 2 im Mariana Batko
ZSTiO nr 3
ZSTiO nr 4 im Jędrzeja Śniadeckiego
ZSE im. Oskara Langego
Zespół Szkół Gastronomiczno-Usługowych im. Marii Dąbrowskiej
Zespół Szkół Katolickich im kard. Augusta Hlonda
Państwowa Szkoła Muzyczna im. Grzegorza Fitelberga

Kultura, zabytki i atrakcje turystyczne

Wojewódzki Park Kultury i Wypoczynku

Stadion Śląski - stadion reprezentacji Polski http://www.stadionslaski.pl Oficjalna strona www
Planetarium Śląskie - największe i najbardziej znane obserwatorium astronomiczne w Polsce
Skansen Śląski (Górnośląski Park Etnograficzny)
Śląski Ogród zoologiczny
Śląskie Wesołe miasteczko - największy stały lunapark w Polsce
Kąpielisko "FALA" - Jedyne nie kryte kąpielisko w mieście. Jego nazwa wzięła się od atrakcji jaką jest sztucznie wytwarzana fala na jednym z basenów. Cały kompleks składa się z 7 basenów.
Kolejka linowa "ELKA" - najdłuższa, a zarazem jedyna w Europie nizinna kolejka linowa. Jej trasa okrąża cały park.
Kolejka wąskotorowa
Rosarium
Hala wystawowa "Kapelusz"
korty tenisowe
kilka restauracji
"Taneczny Krąg" - duża altana wraz z otaczającym ją placem na którym w okresie letnim odbywają się imprezy folklorystyczne

Zabytki

Miasto Chorzów chociaż jest stosunkowo młodym miastem (prawa miejskie otrzymał jako Królewska Huta w 1868 roku), to jednak może się poszczycić wieloma zabytkami, na swój sposób unikatowymi.

Teatr Rozrywki - zabytkowy, bogato zdobiony budynek dawnego hotelu Graf Reden. Jego charakterystyczną częścią jest wieża.
Kościół św. Wawrzyńca na Górze Wyzwolenia (Górze Redena) - XVI wieczny drewniany kościółek wzniesiony w Knurowie. Do Chorzowa został przeniesiony w 1935 roku.
Kościół św. Barbary - najstarszy kościół (i parafia) w Królewskiej Hucie. Powstała w II poł. XVIII wieku, w okresie wielkich przemian gospodarczych na Śląsku.
Kościół św. Marii Magdaleny - Kościół najstarszej chorzowskiej parafii. Obecny został wzniesiony w XIX wieku wskutek spłonięcia poprzedniego (jeszcze wzniesionego przez bożogrobców).
Gmach Urzędu Pocztowego''' przy ul. Wolności - XIXwieczny bogato zdobiony neogotycki budynek, będący najważniejszą wizytówką miasta.
Dawny ratusz Wielkich Hajduk w Chorzowie Batorym
Dawny ratusz gminny Chorzowa w Chorzowie Starym
Plac św. Jana, oraz ul. Bożogrobców w Chorzowie Starym - najstarsza część Chorzowa, miejsce historyczne, które do XVIIIwieku - czyli początków rozwoju gospodarczego było najważniejszym punktem Chorzowa. Dziś znajduje się tam kościół św. Marii Magdaleny, oraz pozostałości dawnej zabudowy wiejskiej (na placu św. Jana).
Kościół Wniebowzięcia NMP w Chorzowie Batorym (daw. Kościół parafialny w Wielkich Hajdukach)
Kościół św. Józefa, oraz otaczająca go kolonia Pnioki w Chorzowie Drugim
Budynek IV LO im. M. Skłodowskiej-Curie przy ul. Dąbrowskiego - secesyjny budynek dawnego gimnazjum żeńskiego.
Rzeźba Chłopiec z łabędziem autorstwa Teodora Kalidego, znajdująca się przy placu Matejki.
Gmach Straży Pożarnej w Chorzowie Drugim
Dawna zabudowa Zakłądów Mięsnych
Szyb PREZYDENT w Chorzowie Starym
Szyb ELŻBIETA w Chorzowie Starym
Brama Cmentarna na ulicy Drzymały
Gmach ZUSu, przy ul. Dąbrowskiego.

Mówiąc o zabytkach nie sposób nie wspomnieć o ratuszu chorzowskim (daw. Królewskiej Huty), oraz Hali Targowej (ob. palarnia kawy POSTI). Obydwie budowle utraciły wiele ze swojej świetności. Ratusz został przebudowany w latach '20 XX wieku ze względu na małą funkcjonalność (za mało pomieszczeń), wyniku czego utracił swój niepowtarzalny charakter. Natomiast hala targowa została z niewiadomych przyczyn przebudowana w latach '70 XX wieku, i obecnie nie jest już chlubą miasta.

Przyroda

Chorzów posiada także atrakcje przrodnicze, oprócz Wojewódzkiego Parku Kultury i Wypoczynku należą do nich:

Rezerwat Buczyna w Chorzowie Batorym zdjecia
Rezerwat Żabie Doły w na granicy Mieciejkowic i bytomskiej dzielnicy Rozbark zdjecia

a także w niedługim czasie zespół akwenów AMELUNG w Chorzowie Drugim.

Ważne miejsca

Wykaz najważniejszych miejsc w mieście.

Sport
- Stadion KS RUCH CHORZÓW
- Hala MORIS - nowoczesna hala sportowa
- Kompleks Sportowy Hajduki - w jego skład wchodzą hala sportowa, oraz basen.
- Miejski Zakład Kąpielowy
- Stadion Miejski przy ul. Lompy
Kultura
- MDK BATORY
- DK CENTRUM
- MDK przy ul. Lompy
- Kino Panorama
- Teatr Rozrywki
- Galeria MM
- Starochorzowski Dom Kultury
- Muzeum Miejskie
- Fontanna w Parku Hutników
- Budynek Ratusza
- Odrestaurowana ulica Wolności (główny deptak miasta)
- Park Róż
- Uroczysko Buczyna
- Rezerwat Przyrody Antonowiec-Żabie Doły
- Zespół Akwenów AMELUNG

Imprezy

Chorzów z miasta przemysłowego staje się miastem kultury, świadczą o tym liczne imprezy kulturalne, których z roku na rok przybywa.

Festiwal Piwa - odbywa się co roku we wrześniu na polach marsowych w parku kultury.
Rozdanie nagród Prezydenta Miasta w dziedzinie kultury - odbywa się co roku w październiku w Teatrze Rozrywki.
Święto Miasta - Obchody święta miasta odbywają się zawsze na początku czerwca, są związane z rocznicą przybycia Bożogrobców do Chorzowa. Cała uroczystość zaczyna się uroczystym korowodem który maszeruje z pod kościoła św. Jadwigi na stadion miejski przy ul Lompy. W korowodzie idą uczniowie chorzowskich szkół, oraz przedstawiciele organizacji młodzieżowych i sekcji sportowych. Następnym punktem programu są występy artystyczne na specjalnie przygotowanej estradzie na stadionie miejskim.
Obchody Święta Niepodległości - odbywają się zawsze 11 listopada. Rozpoczyna je uroczysta msza św. w kośćiele św. Barbary, po czym zebrani maszerują pod pomnik Powstańca Ślaskiego, gdzie składane są kwiaty. W uroczystościach biorą udział władze miasta, chorzowskie szkoły, oraz przedstawiciele organizacji młodzieżowych i społecznych.

Prasa lokalna

Chorzowianin - tygodnik mieszkanców miasta
Wspólny Chorzów - miesięcznik samorządowy
Goniec Górnośląski - tygodnik
Hajduczanin - miesięcznik ^*
Kronika Chorzowska - rocznik
Jaskółka Śląska - miesięcznik Ruchu Autonomii Śląska

Sport

Chorzów jest także ważnym ośrodkiem sportowym. Głównie ze względu na Stadion Śląski - największy stadion w Polsce, oficjalnie nazwany stadionem narodowym, na którym odbywają się mecze reprezentacji narodowej czy koncerty sławnych grup muzycznych. Kolejnym ośrodkiem sportowym promującym Chorzów jest drużyna Ruchu Chorzów, która przez długie lata utrzymywała się w czołówce klubów piłkarskich w kraju, jeden z najbardziej zasłużonych klubów w historii polskiego futbolu. Ponadto w Chorzowie działają jeszcze inne kluby sportowe:

Ruch Chorzów – klub wielosekcyjny, głównie sukcesy odnosiły sekcje: piłki nożnej (czternastokrotny mistrz Polski, zdobywca Pucharu Polski w latach: 1951, 1974, 1996); żeńskiej piłki ręcznej (dziewięciokrotne mistrzynie Polski) i kolarstwa szosowego
AKS Chorzów - klub wielosekcyjny
Wyzwolenie Chorzów - klub piłkarski
Stadion Śląski Chorzów - szkółka piłkarska dla młodzieży działająca przy Stadionie Śląskim
Dynamit Chorzów
Alba Elcho Chorzów – męski klub koszykówki grający w 1. lidze
Clearex Chorzów – męski klub piłki 5-osobowej (futsal), Puchar Polski 2004, 2. miejsce w 1 lidze w sezonie 2003/2004
Chorzowskie Towarzystwo Górskie KOLIBA - jedyna w mieście ściana wspinaczkowa
Zryw Chorzów - młodzieżowy klub piłki ręcznej
SCS Sokół Chorzów – żeński klub siatkówki, grający w serii B (6. miejsce w sezonie 2003/2004)
Chorzowskie Towarzystwo Tenisowe
Chorzowski Klub Kyokushin Karate
Towarzystwo Sportowe "Garda"
K.S. "Lider"
Parafialny Klub Sportowy "Józefka"
Klub Sportowo-Rekreacyjny "Trial" WPKiW

Polityka

Partie i ugrupowania

Od początku lat 90. dominującą rolę w życiu politycznym miasta odgrywa lokalne Stowarzyszenie "Wspólnie dla Chorzowa". W wyborach samorządowych 1998 r. stowarzyszenie uzyskało 24 z 45 mandatów.

W 2002 r. Stowarzyszenie "Wspólnie dla Chorzowa" zawarło koalicję wyborczą z Ruchem Autonomii Śląska, lokalnymi kołami Związku Górnośląskiego i Stowarzyszeniem "Wyspa". Najpoważniejszą siłą opozycyjną jest Sojusz Lewicy Demokratycznej. W Chorzowie partia jest jednak wewnętrznie skonfliktowana, ścierają się w niej dwie frakcje: umiarkowana i radykalna. W wyborach 2002 r. pojawił się nowy konkurent, tzw. Społeczna Odnowa Samorządowa, której liderami są Piotr Wolak i Zbigniew Widera, współwłaściciel lokalnego tygodnika "Goniec Górnośląski". W trakcie kampanii wyborczej sporo zamieszania wprowadziła także Platforma Obywatelska, która wystawiła kandydata na prezydenta miasta Grzegorza Szpyrkę, nie popieranego przez chorzowskich działaczy PO.

W wyborach samorządowych 2002 r. frekwencja wyniosła 33,72% Następujące komitety wyborcze uzyskały mandaty w Radzie Miasta:

Wspólny Chorzów (44,29% głosów) – 14 mandatów,
SLD-UP (17,83%) – 5 mandatów,
Platforma Prawa i Samorządności (PO-PiS, 14,78%) – 4 mandaty,
SOS Chorzów (Społeczna Odnowa Samorządowa, 11,36%) – 2 mandaty.

Prezydent

Prezydentem miasta Chorzów jest Marek Kopel (kandydat zwycięskiego Wspólnego Chorzowa). Jest to już jego czwarta kadencja na tym stanowisku). Ma on trzech zastępców: Marian Salwiczek - ds. Gospodarczych, Jan Michalik - ds. Technicznych, Joachim Otte - ds. Społecznych.

Rada Miasta

W skład rady miasta Chorzowa wchodzą: Henryk Wieczorek (Przewodniczący Rady), Marek Dudek (V-ce Przewdniczący), Franciszek Prajs (V-ce Przewodniczący), Zofia Dytko, Piotr Fojcik, Halina Hiltawska, Henryk Komander, Antoni Kupny, Wojciech Lesik, Zenon Machowski, Mariola Roleder, Ryszard Sadłoń, Stefan Sierotnik, Grażyna Widera, Zbigniew Widera, Krystian Kostka, Wioletta Janikowska-Kulej, Barbara Tabin, Tadeusz Wolan, Piotr Wróblewski, Jacek Nowak, Tomasz Krawczyk, Andrzej Kotala, Wiesław Ciężkowski oraz Urszula Czech.

Znani ludzie

Znane osoby urodzone w Chorzowie

Alfabetycznie:

Kurt Alder - laureat nagrody Nobla w dziedzinie chemii
Henryk Alszer - piłkarz, olimpijczyk
Reinhard Appel - znany niemiecki dziennikarz polityczny
Emil Bednarek - kapo, więzień w KL Auschwitz, skazany w RFN za bestialstwo
Gerard Cieślik - b. piłkarz reprezentacji Polski i Ruchu Chorzów, Honorowy Obywatel Miasta Chorzowa
Katja "Ebstein" Witeczek - niemiecka śpiewaczka, zwycięzca Grand Prix
Oswald Kaduk ps. Teufel - zbrodniarz hitlerowski, strażnik w KL Auschwitz, skazany na dożywocie w drugim procesie oświęcimskim
Teodor Kalide - słynny rzeźbiarz (działający głównie w Gliwicach i Berlinie)
Antoni Kotula - szachista
Theodor Kotulla - znany niemiecki reżyser (m.in. film o KZ Auschwitz)
Agnieszka Krukówna - aktorka
Wojciech Kuczok - pisarz współczesny
Olgierd Łukaszewicz - polski aktor, były Prezes ZASP. Znany głównie z ról filmowych "Soli ziemi czarnej", "Seksmisji", "Magnata", "Karola - który został Papieżem"
Paul Mross lub Paweł Mróz - szachista klubu Wielkie Hajduki, pierwszy Mistrz Polski w szachach. Po 1945 r. wysiedlony do Niemiec
Ludwik Mzyk, werbista, błogosławiony Kościoła Katolickiego.
Antoni Piechniczek - b. trener reprezentacji Polski w Piłce Nożnej
Ryszard Riedel - legendarny wokalista zespołu Dżem
Klaudiusz Sevković - uczestnik reality show "Big Brother", z zawodu kucharz
Hanna Schygulla - niemiecka aktorka
Oskar Seidlin - amerykański uczony (zobacz: artykuł po angielsku)
Paul Szczurek - zbrodniarz hitlerowski, strażnik w KL Auschwitz, skazany na karę śmierci w pierwszym procesie oświęcimskim
Friedrich Weissler - niemiecki adwokat pochodzenia żydowskiego, społecznie działał w kościele ewangelickim w Berlinie, zakatowany w KZ Sachsenhausen
Henryk Wieczorek - b. piłkarz reprezentacji Polski, obecnie przew. Rady Miasta Chorzowa.

Znane osoby związane z Chorzowem