Chorwacja

Chorwacja – państwo w Europie Południowej, nad Morzem Adriatyckim, graniczy od południa z Bośnią i Hercegowiną, od wschodu z Serbią oraz Węgrami i Słowenią od północy. Od poludniowego-zachodu posiada dostęp do Morza Adriatyckiego. Niepodległość odzyskała w 1991 roku, odłączając się od Jugosławii.

Historia

Zobacz więcej: historia Chorwacji do 1945 roku.

Do I wieku n.e. na terenie Chorwacji znajdowała się rzymska prowincja Iliria (łac. Illyricum).
Od I wieku n.e. prowincje rzymskie Dalmacja i Panonia.
Na początku VII wieku przybyły plemiona Chorwatów.
W 803 tereny Chorwacji Dalmatyńskiej zostały podbite i włączone do imperium Karola Wielkiego.
VII – VIII wiek – najazdy Ostrogotów, Awarów i plemion Słowian.
Tereny Chorwacji stały się miejscem rywalizacji o wpływy: Papiestwa, Wenecji i Węgier.
Do 1102 rządy chorwackich książąt i królów.
W 1102 unia personalna z Węgrami.
XIV wiek – pod koniec panowania Andegawenów na Węgrzech (1308-95) okres walk wewnętrznych.
Po bitwie pod Mohaczem w 1526 Chorwacja dostała się pod panowanie Habsburgów.
Część ziem pod panowaniem Turków osmańskich, stopniowy ich napór spowodował zajmowanie praktycznie całego terytorium.
W XVIII wieku zmniejszanie wpływów tureckich i w latach 1809-1813 powstały Prowincje Ilyrijskie Napoleona.
W XIX wieku w Cesarstwie Austriackim, a później w strefie wpływów Węgier (po 1867), cieszyła się tam jednakże autonomią (własny sejm). Austriacy starali się wyzyskiwać konflikty węgiersko-chorwackie dla umocnienia dynastii habsburskiej (np. Chorwaci pomogli w stłumieniu powstania węgierskiego w 1848).
Także w XIX wieku tendencje niepodległościowe (1848).
Po zakończeniu I wojny światowej w 1918 proklamowanie niepodległości.
W 1918 Chorwacja weszła w skład Królestwa SHS (Serbów, Chorwatów i Słoweńców), od 1929 w Jugosławii.
W roku 1941 faszystowskie ugrupowanie ustaszy na czele z Ante Paveliciem przejęło władzę, ogłosiło niepodległość i powstało Niezależne Państwo Chorwackie (NDH). Terytorium Chorwacji sprzymierzonej wówczas z Niemcami obejmowało Chorwację właściwą oraz tereny dziesiejszej Bośni.
W maju 1945 likwidacja przez armię jugosłowiańską Niezależnego Państwa Chorwackiego.

Zobacz więcej: historia współczesna Chorwacji.

Od 1945 po zakończeniu II wojny światowej Chorwacja została włączona do Jugosławii Josipa Broz-Tity (który sam był z pochodzenia Chorwatem).
W 1991 proklamowano niepodległość; rozpoczęła się wojna z Jugosławią (de facto z Serbią).
Od kwietnia 1992 siły pokojowe ONZ.
Konflikt rozwiązany w 1995 – układ z Dayton.
Chorwacja zabiega o członkostwo w Unii Europejskiej i NATO.
Od początku lat 90 rządy nacjonalistów Chorwackiej Wspólnoty Demokratycznej (HDZ) pod wodzą Franja Tudjmana (aż do jego śmierci w 1999).
Wygrana w wyborach 2000 sił umiarkowanych: Stjepan Mesić, dawny antykomunistyczny opozycjonista zostaje prezydentem państwa; rząd tworzy koalicja zreformowanych postkomunistów z ludowcami, chadekami i partią liberalną. Na jego czele staje Ivica Račan. Gabinet pragnie zbliżenia Chorwacji do struktur europejskich.
Przegrana w wyborach 2003, powrót do władzy Chorwackiej Wspólnoty Demokratycznej (HDZ).
3 października 2005 roku Chorwacja rozpoczęła negocjacje w sprawie przyjęcia do Unii Europejskiej.

Zobacz: Rozpad Jugosławii, Siły pokojowe w Jugosławii

Podstawowe dane geograficzne

Większe miasta: Split, Rijeka, Dubrownik, Osijek, Zadar, Šibenik. Zobacz miasta w Chorwacji.
Całkowita długość granicy lądowej: 2 197,00 km.
Długość wybrzeża: 5 790,00 km.
Długość granic z sąsiadującymi państwami:
- Bośnia i Hercegowina – 932 km,
- Czarnogóra - 24 km,
- Serbia – 217 km,
- Słowenia – 670 km,
- Węgry – 329 km.

Najwyższy punkt: Vrh Dinare 1830 m n.p.m. w paśmie Dinara.
Najniższy punkt: Morze Adriatyckie 0 m.

Parki narodowe w Chorwacji

Np_w_chorwacji.JPG

Park Narodowy Brijuni (National Park Brijuni)
Park Narodowy Kornati (National Park Kornati)
Park Narodowy Krka (National Park Krka)
Park Narodowy Mljet (National Park Mljet)
Park Narodowy Paklenica (National Park Paklenica)
Park Narodowy Jeziora Plitvickie (National Park Plitvička jezera)
Park Narodowy Risnjak (National Park Risnjak)
Park Narodowy Sjeverni Velebit (National Park Sjeverni Velebit)

Podział administracyjny

Chorwacja podzielona jest na 21 okręgów (żupanije, w liczbie pojedynczej żupanija). Chorwacja_podzial_adm.png 1. Zagrebačka
2. Krapinsko-zagorska
3. Sisačko-moslavačka
4. Karlovačka
5. Varaždinska
6. Koprivničko-križevačka
7. Bjelovarsko-bilogorska
8. Primorsko-goranska
9. Ličko-senjska
10. Virovitičko-podravska
11. Požeško-slavonska
12. Brodsko-posavska
13. Zadarska
14. Osječko-baranjska
15. Šibensko-kninska
16. Vukovarsko-srijemska
17. Splitsko-dalmatinska
18. Istarska
19. Dubrovačko-neretvanska
20. Međimurska


21. Miasto Zagrzeb

Święta

Data	Nazwa polska	Nazwa chorwacka	Uwagi
1 stycznia	Nowy Rok	Nova Godina
6 stycznia	Trzech Króli	Bogojavljenje
	Wielkanocna Niedziela i Poniedziałek	Uskrs i Uskršnji ponedjeljak	świeto ruchome
1 maja	Święto Pracy	Međunarodni praznik rada
60 dni po Wielkanocy	Boże Ciało	Tjelovo	święto ruchome
22 czerwca	Dzień Antyfaszystowskiego Ruchu Oporu	Dan antifašističke borbe
25 czerwca	Dzień Państwowości	Dan državnosti
5 sierpnia	Dzień Zwycięstwa i Dumy Państwowej	Dan pobjede i Dan domovinske zahvalnosti
15 sierpnia	Dzień Wniebowstąpienia NMP	Velika Gospa
8 października	Święto Niepodległości	Dan nezavisnosti
1 listopada	Dzień Wszystkich Świętych	Dan svih svetih
25 grudnia	Boże Narodzenie	Božić
26 grudnia	Dzień św. Szczepana	Sveti Stjepan

Ustrój polityczny

Chorwacja jest wielopartyjną republiką parlamentarną na podstawie konstytucji z 1990] roku (zmodyfikowanej w 1999 i 2001 roku), z silną pozycją parlamentu.

Mimo, że wśród Słowian, Chorwaci cieszą się najstarszą tradycją państwowości to Republika Chorwacji jest jednym z najmłodszych państw europejskich. Jej konstytucja została uchwalona 22 grudnia 1990 r., a uznana została, jako samodzielne państwo przez międzynarodową wspólnotę, 15 stycznia 1992 r. System prawa został przystosowany do współczesnego ustawodawstwa europejskiego. Chorwacja stała się krajem demokracji parlamentarnej, którego system polityczny opiera się na uznawaniu praw człowieka, rządach prawa, równoprawności narodowej, nienaruszalności własności osobistej, sprawiedliwości socjalnej i wielopartyjności.

W Chorwacji jest system partyjny 18 związkowy. Do najbardziej liczących się partii politycznych należą Chorwacka Wspólnota Demokratyczna, Chorwacka Partia Socjalliberalna, Partia Socjaldemokratyczna oraz Partia Prawa.

Kraj dzieli się pod względem administracyjnym na 21 województw (okręgów) – żupaniji.

Głową państwa jest prezydent, wybierany w wyborach powszechnych na 5 lat, z prawem powoływania rządu, łącznie z premierem - szefem rządu.

Chorwacki model demokracji parlamentarnej opiera się na podziale władzy.

Władza ustawodawcza należy do jednozbowego parlamentu - Chorwackiego Zgromadzenia Narodowego (Saboru) - złożonego z różnej liczby członków (w zależności od ilości głosujących), wahającej się jednak od 100 do 160 deputowanych.

Władzę wykonawczą sprawuje rząd na czele którego stoi premier.

Więcej informacji - Ustrój polityczny Chorwacji.

Demografia

Chorwację zamieszkuje 4,4 mln mieszkańców. Istnieje tendencja spadkowa spowodowana głównie emigracją zarobkową do krajów zachodnich, ujemnym przyrostem naturalnym oraz emigracją Serbów do rodzinnego kraju – Serbii.

Według spisu ludności z 2001 roku struktura narodowości w Chorwacji przedstawia się następująco:

Chorwaci – 89,6%,
Serbowie – 4,5%,
Bośniacy – 0,5%,
Włosi – 0,4%,
Węgrzy – 0,4%,
inna narodowość – 2,1%,
nie określili swojej narodowości – 2,0%,
brak danych – 0,4%.

W tym samym spisie przy pytaniu o język ojczysty uzyskano następujące rezultaty:

chorwacki – 96,11%,
serbski – 1,00%,
włoski – 0,46%,
albański – 0,32%,
węgierski – 0,28%,
słoweński – 0,26%,
inny – 0,78%,
brak danych – 0,37%.

Natomiast jeśli chodzi o wyznania, wyniki spisu były następujące:

katolicy – 88,0%,
prawosławni – 4,4%,
agnostycy i nieokreśleni – 3,0%,
niewierzący – 2,2%,
muzułmanie – 1,3%,
inne – 0,5%,
brak danych – 0,6%.

Główne skupiska mniejszości narodowych znajdują się w następujących regionach:

Albańczycy – Zagrzeb, Istria;
Bośniacy – Zagrzeb, Istria, Primorje;
Czesi – zachodnia Slawonia (miasta Daruvar i Grubišno Polje oraz gmina Končanica), Moslavina (miasta Pakrac, Lipik);
Rusini – wschodnia Slawonia;
Serbowie – Slawonia (zwłaszcza wschodnia), Kordun, Banovina;
Słowacy – wschodnia i środkowa Slawonia (miasta Ilok i Našice);
Słoweńcy – Zagrzeb, Primorje, połnocnia Istria;
Ukraińcy – Zagrzeb, Sisačko-moslavačka županija, Brodsko-posavska županija, Vukovarsko-srijemska županija;
Węgrzy – Baranja;
Włosi – zachodnia i południa Istria, Rijeka, wyspy Cres i Lošinj, Moslavina.

Struktura wieku społeczeństwa Chorwacji (na postawie spisu ludności z 2001 roku) wskazuje na jego starzenie się:

0-14 lat – 17,1%,
15-64 lat – 67,2%,
powyżej 65 lat – 15,7%.

Znaczna więszkość mieszka w miastach (64%); na wsi mieszka 36%.

Kultura

W Chorwacji znajdują się następujące obiekty wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO:

Bazylika Eufrazyjska w Poreču,
Pałac Dioklecjana w Splicie,
stare miasto w Trogirze,
Katedra w Šibeniku,
stare miasto w Dubrowniku,
Park Narodowy Jeziora Plitvickie (NP Plitvička Jezera).

W Chorwacji swój wpływ zaznaczają kutury zachodnioeuropejska, śródziemnomorska oraz słowiańska. Niewątpliwe piętno na zwyczajach panujących w tym kraju odcisnęły lata podporządkowania europejskim mocarstwom. Północ Chorwacji jest bardzo zbliżona pod względem kulturowym do Polski. W części nadmorskiej swe wyraźne wpływy ma kultura śródziemnomorska. Tradycyjnie więc po południu przychodzi czas na sjestę, a życie zaczyna się wieczorem. Niestety, przejawia się to też w niezbyt poważnym podchodzeniu do obowiązków służbowych w pracy.

Chorwaci są dość spontaniczni w swoim zachowaniu i bardzo chętnie nawiązują znajomości. Jako Słowianie są otwarci i chętni do pomocy. Dobrze traktują Polaków, bez fałszywej grzeczności okazywanej często Niemcom. Nie lubią natomiast, jeśli ktoś chce okazać im swoją wyższość. Nie ma zwyczaju całowania kobiety w rękę przy powitaniu. Przy jedzeniu nie należy się spieszyć. Jeśli ktoś chce, może leżeć nawet na bardzo zatłoczonej plaży bez ubrania (choć raczej nie wypada). Targowanie się raczej nie wchodzi w grę, ewentualnie zdecydowanie poza sezonem w prywatnych pokojach lub apartamentach. Chorwaci dosyć głośno się zachowują, ale jest to po prostu ich styl bycia i nie należy się za to na nich obrażać.

Polonia w Chorwacji

W trakcie spisu ludności Chorwacji w 2001 roku 567 osób określiło swoją narodowość jako polską, a 536 podało polski jako swój język ojczysty. Najwięcej osób określających siebie jako Polaków mieszkało w Zagrzebiu (133) i Rijece (37).

Zobacz też

krainy historyczne w Chorwacji:
- połnocnie:
  - Međimurje
  - Zagorje
  - Prigorje,
- środkowie:
  - Kordun
  - Banovina
  - Žumberak
- zachodnie:
  - Istria
  - Kvarner
  - Kvarnerić
  - Gorski Kotar,
- południe:
  - Lika
  - Dalmacja,
- wschodnie:
  - Moslavina
  - Slawonia
  - Baranja
  - Srijem
hymn państwowy Chorwacji, godło Chorwacji, flaga Chorwacji

Linki zewnętrzne